લિઙ્ગપુરાણમ્

સ્વયંભુવો ઽપિ વૃત્તસ્ય કાલો વિશ્વાત્મનસ્તુ યઃ ન શક્યઃ પરિસંખ્યાતુમ્ અપિ વર્ષશતૈરપિ

સ્વયંભૂ, જે સમગ્ર વિશ્વનો આત્મા છે, તેના સમયને તો સૈંકડો વર્ષોથી પણ માપી શકાય તેમ નથી.

કાલસંખ્યાવિવૃત્તસ્ય પરાર્ધો બ્રહ્મણઃ સ્મૃતઃ તાવચ્છેષો ઽસ્ય કાલો ઽન્યસ્ તસ્યાન્તે પ્રતિસૃજ્યતે

બ્રહ્માનો પરમ સમય પરાર્ધ કહેવાય છે, જ્યારે સમયની ગણતરી બંધ થાય છે. પછી જે સમય બાકી રહે છે, તે અંતે વિલીન થઈ જાય છે.

કોટિકોટિસહસ્રાણિ અહર્ભૂતાનિ યાનિ વૈ સમતીતાનિ કલ્પાનાં તાવચ્છેષાઃ પરે તુ યે યસ્ત્વયં વર્તતે કલ્પો વારાહસ્તં નિબોધત

અગાઉના કલ્પોમાં કરોડો કરોડ દિવસો વીતી ગયા છે; એટલાં જ ભવિષ્યમાં બાકી છે. હવે વર્તમાન વારાહ કલ્પનું વર્ણન સાંભળો.

પ્રથમઃ સાંપ્રતસ્તેષાં કલ્પો ઽયં વર્તતે દ્વિજાઃ યસ્મિન્સ્વાયંભુવાદ્યાસ્તુ મનવસ્તે ચતુર્દશ

હે દ્વિજો, એ બધા કલ્પોમાંથી આ વર્તમાન પહેલો કલ્પ છે, જેમાં સ્વાયંભુવથી શરૂ કરીને ચૌદ મનુઓ આવ્યા છે.

અતીતા વર્તમાનાશ્ ચ ભવિષ્યા યે ચ વૈ પુનઃ તૈરિયં પૃથિવી સર્વા સપ્તદ્વીપા સપર્વતા

અતીત, વર્તમાન અને ભવિષ્યમાં, એ મનુઓ દ્વારા આ આખી ધરતી, સાત દ્વીપો અને પર્વતો સહિત, સંચાલિત થાય છે.

પૂર્ણં યુગસહસ્રં વૈ પરિપાલ્યા મહેશ્વરૈઃ પ્રજાભિસ્તપસા ચૈવ તેષાં શૃણુત વિસ્તરમ્

હજાર યુગ સુધી મહેશ્વરો પોતાના તપથી અને પ્રજાઓ સાથે ધરતીનું રક્ષણ કરે છે. હવે એનું વિગતવાર વર્ણન સાંભળો.

મન્વન્તરેણ ચૈકેન સર્વાણ્યેવાન્તરાણિ ચ કથિતાનિ ભવિષ્યન્તિ કલ્પઃ કલ્પેન ચૈવ હિ

દરેક મન્વંતર સાથે બધા અંતરાળ સમય પણ વર્ણવાયા છે; અને દરેક કલ્પમાં પણ એવું જ છે.

અતીતાનિ ચ કલ્પાનિ સોદર્કાણિ સહાન્વયૈઃ અનાગતેષુ તદ્વચ્ચ તર્કઃ કાર્યો વિજાનતા

અતીત કલ્પો, તેમના ઉપસર્જન અને વંશો સાથે, અને આવનારા કલ્પો પણ—જાણનારો એ બધાનું વિવેચન આવું જ કરે છે.

આપો હ્યગ્રે સમભવન્ નષ્ટે ચ પૃથિવીતલે શાન્તતારૈકનીરે ઽસ્મિન્ ન પ્રાજ્ઞાયત કિંચન

પ્રથમ તો ફક્ત પાણી જ હતું, કારણ કે પૃથ્વી અદૃશ્ય થઈ ગઈ હતી; એ શાંત, એકરૂપ જળમાં કંઈ પણ દેખાતું નહોતું.

એકાર્ણવે તદા તસ્મિન્ નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે તદા ભવતિ વૈ બ્રહ્મા સહસ્રાક્ષઃ સહસ્રપાત્

પછી એ એકમાત્ર મહાસાગરમાં, જ્યાં સ્થાવર અને જંગમ બધું લય પામ્યું હતું, ત્યાં હજારો આંખો અને પગવાળો બ્રહ્મા પ્રગટે છે.

સહસ્રશીર્ષા પુરુષો રુક્મવર્ણસ્ ત્વતીન્દ્રિયઃ બ્રહ્મા નારાયણાખ્યસ્તુ સુષ્વાપ સલિલે તદા

હજારો માથાવાળો, સુવર્ણવર્ણનો અને ઇન્દ્રિયોથી પર, જે બ્રહ્મા અને નારાયણ તરીકે ઓળખાય છે, તે પાણી પર સુઈ રહ્યો હતો.

સત્ત્વોદ્રેકાત્પ્રબુદ્ધસ્તુ શૂન્યં લોકમુદૈક્ષત ઇમં ચોદાહરન્ત્યત્ર શ્લોકં નારાયણં પ્રતિ

સત્ત્વગુણ વધવાથી તે જાગ્યો અને ખાલી જગતને જોયું. અહીં નારાયણ વિશે આ શ્લોક બોલાય છે.

આપો નારાશ્ ચ સૂનવ ઇત્યપાં નામ શુશ્રુમઃ આપૂર્ય તાભિર્ અયનં કૃતવાનાત્મનો યતઃ

અમે સાંભળ્યું છે કે પાણીને 'નાર' કહે છે અને તે તેનો પુત્ર છે; એ જળથી જગતને ભર્યું અને તેને પોતાનું નિવાસસ્થાન બનાવ્યું.

અપ્સુ શેતે યતસ્તસ્માત્ તતો નારાયણઃ સ્મૃતઃ ચતુર્યુગસહસ્રસ્ય નૈશં કાલમ્ ઉપાસ્યતઃ

કારણ કે તે પાણી પર સુઈ રહ્યો છે, તેથી તેને નારાયણ કહે છે. તે ચાર યુગના હજાર રાત્રિ સુધી ત્યાં રહે છે.

શર્વર્યન્તે પ્રકુરુતે બ્રહ્મત્વં સર્ગકારણાત્ બ્રહ્મા તુ સલિલે તસ્મિન્ વાયુર્ભૂત્વા સમાચરત્

રાત્રિના અંતે, સર્જન માટે તે બ્રહ્મા રૂપ ધારણ કરે છે; અને બ્રહ્મા બની, તે પાણીમાં વાયુરૂપે કાર્ય કરે છે.

નિશાયામિવ ખદ્યોતઃ પ્રાવૃટ્કાલે તતસ્તુ સઃ તતસ્ તુ સલિલે તસ્મિન્ વિજ્ઞાયાન્તર્ગતાં મહીમ્

પછી, જેમ વરસાદી રાત્રીમાં જળકાંતિ દેખાય છે, તેમ તેણે પાણીમાં ડૂબેલી ધરતીને જોઈ.

અનુમાનાદ્ અસંમૂઢો ભૂમેરુદ્ધરણં પુનઃ અકરોત્સ તનૂમન્યાં કલ્પાદિષુ યથાપુરા

પછી, સ્પષ્ટ સમજથી, તેણે ફરીથી પૃથ્વીને ઉપર ઉઠાવી, જેમ અગાઉના કલ્પોમાં સુક્ષ્મ રૂપ ધારણ કરી ઉઠાવતો હતો તેમ.

તતો મહાત્મા ભગવાન્ દિવ્યરૂપમ્ અચિન્તયત્ સલિલેનાપ્લુતાં ભૂમિં દૃષ્ટ્વા સ તુ સમન્તતઃ

પછી મહાન આત્માવાળા ભગવાને, ચારે બાજુથી પાણીમાં ડૂબેલી પૃથ્વીને જોઈને, દિવ્ય રૂપનું વિચાર કર્યું.

કિંનુ રૂપમહં કૃત્વા ઉદ્ધરેયં મહીમિમામ્ જલક્રીડાનુસદૃશં વારાહં રૂપમાવિશત્

તેણે વિચાર્યું, 'હું કયું રૂપ ધારણ કરું કે જેથી આ પૃથ્વીને ઉઠાવી શકું? પાણીમાં રમવા યોગ્ય વરાહનું રૂપ લઈ, હું એ કામ કરીશ.'

અધૃષ્યં સર્વભૂતાનાં વાઙ્મયં બ્રહ્મસંજ્ઞિતમ્ પૃથિવ્યુદ્ધરણાર્થાય પ્રવિવેશ રસાતલમ્

જે સર્વે જીવોથી અપરાજિત, વાણીથી બનેલું અને બ્રહ્મનામે ઓળખાતું છે, એ પૃથ્વીને ઉઠાવવા માટે તે પાતાળમાં પ્રવેશ્યો.

અદ્ભિઃ સંછાદિતાં ભૂમિં સ તામાશુ પ્રજાપતિઃ ઉપગમ્યોજ્જહારૈનામ્ આપશ્ચાપિ સમાવિશત્

પ્રજાપતિએ જળથી ઢંકાયેલી પૃથ્વી પાસે ઝડપથી જઈ, તેને પકડી લીધી અને પોતે પણ પાણીમાં પ્રવેશ્યો.

સામુદ્રા વૈ સમુદ્રેષુ નાદેયાશ્ ચ નદીષુ ચ રસાતલતલે મગ્નાં રસાતલપુટે ગતામ્

નદીઓ સમુદ્રોમાં હતી અને દાન નદીઓમાં; પૃથ્વી પાતાળના તળિયે, તેની ઊંડાઈમાં પહોંચી ગઈ હતી.

પ્રભુર્લોકહિતાર્થાય દંષ્ટ્રયાભ્યુજ્જહાર ગામ્ તતઃ સ્વસ્થાનમાનીય પૃથિવીં પૃથિવીધરઃ

લોકોના કલ્યાણ માટે ભગવાને પોતાના દાંતથી પૃથ્વીને ઉઠાવી, પછી તેને તેના યોગ્ય સ્થાને રાખી, પૃથ્વીધરે તેને સ્થિર કરી.

મુમોચ પૂર્વવદ્ અસૌ ધારયિત્વા ધરાધરઃ તસ્યોપરિ જલૌઘસ્ય મહતી નૌરિવ સ્થિતા

પૃથ્વીને સહારો આપી, પૃથ્વીધરે તેને અગાઉની જેમ મુક્ત કરી; તેના ઉપર પાણીનો વિશાળ સમૂહ, મોટા વહાણ જેવો, સ્થિર રહ્યો.

તત્સમા હ્યુરુદેહત્વાન્ ન મહી યાતિ સંપ્લવમ્ તત ઉત્ક્ષિપ્ય તાં દેવો જગતઃ સ્થાપનેચ્છયા

પૃથ્વી પોતાના શરીરે આધારિત હોવાથી ડૂબી નહીં; પછી, દેવએ તેને ઊંચે ઉઠાવી, જગતને સ્થિર કરવા ઇચ્છી, એ રીતે સ્થાપિત કરી.

પૃથિવ્યાઃ પ્રવિભાગાય મનશ્ચક્રે ઽમ્બુજેક્ષણઃ પૃથિવીં ચ સમાં કૃત્વા પૃથિવ્યાં સો ઽચિનોદ્ ગિરીન્

પૃથ્વીનું વિભાજન કરવા માટે કમળનેત્રે મનમાં વિચાર્યું અને પૃથ્વીને સમાન બનાવી, તેના ઉપર પર્વતો સ્થાપ્યા.

પ્રાક્સર્ગે દહ્યમાને તુ તદા સંવર્તકાગ્નિના તેનાગ્નિના વિશીર્ણાસ્તે પર્વતા ભૂરિવિસ્તરાઃ

સૃષ્ટિની શરૂઆતમાં, જ્યારે સર્વે સંહાર અગ્નિથી દહાય રહ્યા હતા, ત્યારે એ વિશાળ પર્વતો પણ એ અગ્નિથી તૂટી ગયા.

શૈત્યાદેકાર્ણવે તસ્મિન્ વાયુના તેન સંહતાઃ નિષિક્તા યત્ર યત્રાસંસ્ તત્ર તત્રાચલાભવન્

પછી, એ એકમાત્ર મહાસાગરમાં ઠંડકથી અને પવનથી સંકુચાઈ ગયા; જ્યાં જ્યાં તે પડ્યા, ત્યાં ત્યાં અડગ પર્વતો બની ગયા.

તદાચલત્વાદ્ અચલાઃ પર્વભિઃ પર્વતાઃ સ્મૃતાઃ ગિરયો હિ નિગીર્ણત્વાચ્ છયાનત્વાચ્છિલોચ્ચયાઃ

ન હલનારી હોવાથી તેમને 'અચલ' કહે છે; અને પથ્થરોની ઢગલીઓથી બનેલા હોવાથી 'શિલોચય' તરીકે ઓળખાય છે.