લિઙ્ગપુરાણમ્

શર્વશ્ચાણ્ડકપાલસ્થો ભવશ્ચાંભસિ સુવ્રતાઃ રુદ્રો ઽગ્નિમધ્યે ભગવાન્ ઉગ્રો વાયૌ પુનઃ સ્મૃતઃ

શર્વ બ્રહ્માંડના કપાળમાં નિવાસ કરે છે, ભવ પાણીમાં છે, ભગવાન રુદ્ર અગ્નિમાં છે અને ઉગ્રને વાયુમાં સ્મરણ કરવામાં આવે છે.

ભીમશ્ચાવનિમધ્યસ્થો હ્ય્ અહઙ્કારે મહેશ્વરઃ બુદ્ધૌ ચ ભગવાનીશઃ સર્વતઃ પરમેશ્વરઃ

ભીમ પૃથ્વી વચ્ચે છે, મહેશ્વર અહંકારમાં છે, અને ભગવાન ઈશ બુદ્ધિમાં છે; સર્વત્ર પરમેશ્વર છે.

એતૈરાવરણૈરણ્ડં સપ્તભિઃ પ્રાકૃતૈર્ વૃતમ્ એતા આવૃત્ય ચાન્યોન્યમ્ અષ્ટૌ પ્રકૃતયઃ સ્થિતાઃ

આ સાત પ્રાકૃત આવરણોથી બ્રહ્માંડ ઘેરાયેલું છે; અને એકબીજાને આવરીને આ આઠ તત્ત્વો સ્થિર છે.

પ્રસર્ગકાલે સ્થિત્વા તુ ગ્રસન્ત્યેતાઃ પરસ્પરમ્ એવં પરસ્પરોત્પન્ના ધારયન્તિ પરસ્પરમ્

સૃષ્ટિ સમયે, એ તત્ત્વો એમ જ રહીને એકબીજાને ગ્રહણ કરે છે; અને પરસ્પર ઉત્પન્ન થઈને એકબીજાને આધાર આપે છે.

આધારાધેયભાવેન વિકારાસ્તે વિકારિષુ મહેશ્વરઃ પરો ઽવ્યક્તાદ્ અણ્ડમ્ અવ્યક્તસંભવમ્

આધાર અને આધારિતના રૂપે, આ રૂપાંતરો રૂપાંતરિતમાં રહે છે; મહેશ્વર, અવ્યક્તથી પર, એ બ્રહ્માંડનો મૂળ સ્ત્રોત છે, જે અવ્યક્તમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે.

અણ્ડાજ્જજ્ઞે સ એવેશઃ પુરુષો ઽર્કસમપ્રભઃ તસ્મિન્કાર્યસ્ય કરણં સંસિદ્ધં સ્વેચ્છયૈવ તુ

એ બ્રહ્માંડમાંથી એ જ ભગવાન જન્મ્યા, જે સૂર્ય સમાન તેજસ્વી પુરુષ છે; તેમાં કાર્ય માટેના સાધનો સ્વેચ્છાએ સંપૂર્ણ રીતે સ્થિર થયા.

સ વૈ શરીરી પ્રથમઃ સ વૈ પુરુષ ઉચ્યતે તસ્ય વામાઙ્ગજો વિષ્ણુઃ સર્વદેવનમસ્કૃતઃ

એ પ્રથમ શરીરધારી છે, જેને પુરુષ કહે છે; તેના ડાબા ભાગમાંથી સર્વ દેવો દ્વારા પૂજિત વિષ્ણુ જન્મ્યા.

લક્ષ્મ્યા દેવ્યા હ્યભૂદ્દેવ ઇચ્છયા પરમેષ્ઠિનઃ દક્ષિણાઙ્ગભવો બ્રહ્મા સરસ્વત્યા જગદ્ગુરુઃ

પરમેશ્વરની ઇચ્છાથી દેવી લક્ષ્મી જન્મ્યા; અને તેના જમણા ભાગમાંથી જગતના ગુરુ બ્રહ્મા અને સરસ્વતી પ્રગટ થયા.

તસ્મિન્નણ્ડે ઇમે લોકા અન્તર્વિશ્વમિદં જગત્ ચન્દ્રાદિત્યૌ સનક્ષત્રૌ સગ્રહૌ સહ વાયુના

એ બ્રહ્માંડમાં આ બધા લોકો અને આખું જગત છે; ચંદ્ર, સૂર્ય, નક્ષત્રો, ગ્રહો અને વાયુ પણ તેમાં છે.

લોકાલોકદ્વયં કિંચિદ્ અણ્ડે હ્યસ્મિન્સમર્પિતમ્ યત્તુ સૃષ્ટૌ પ્રસંખ્યાતં મયા કાલાન્તરં દ્વિજાઃ

આ બ્રહ્માંડમાં લોક અને અલોક બંને થોડા પ્રમાણમાં સમાવાયા છે; અને સૃષ્ટિ વખતે મેં જે ગણાવ્યું છે, એ બધું તેમાં છે.

એતત્કાલાન્તરં જ્ઞેયમ્ અહર્વૈ પારમેશ્વરમ્ રાત્રિશ્ચૈતાવતી જ્ઞેયા પરમેશસ્ય કૃત્સ્નશઃ

આ સમય પરમેશ્વરની એક દિવસ ગણાય છે; અને પરમેશ્વરની રાત્રિ પણ એટલી જ લાંબી છે, એ પણ જાણવી.

અહસ્તસ્ય તુ યા સૃષ્ટિઃ રાત્રિશ્ ચ પ્રલયઃ સ્મૃતઃ નાહસ્તુ વિદ્યતે તસ્ય ન રાત્રિરિતિ ધારયેત્

જેને હાથ નથી, તેની સર્જન અને રાત્રિ પ્રલય કહેવાય છે; પણ એ જેણે હાથ નથી, તેને માટે રાત્રિ કે પ્રલય નથી, આવું સમજવું જોઈએ.

ઉપચારસ્તુ ક્રિયતે લોકાનાં હિતકામ્યયા ઇન્દ્રિયાણીન્દ્રિયાર્થાશ્ ચ મહાભૂતાનિ પઞ્ચ ચ

લોકોના કલ્યાણ માટે ઇન્દ્રિયો, તેમના વિષયો અને પાંચ મહાભૂત વિશે રૂપક રૂપે સમજાવાયું છે.

તસ્માત્ સર્વાણિ ભૂતાનિ બુદ્ધિશ્ ચ સહ દૈવતૈઃ અહસ્તિષ્ઠન્તિ સર્વાણિ પરમેશસ્ય ધીમતઃ

એથી બધાં જીવ, બુદ્ધિ અને દેવતાઓ સાથે, હાથ વિના, સર્વે પરમજ્ઞાની પરમેશ્વરમાં સ્થિત છે.

અહરન્તે પ્રલીયન્તે રાત્ર્યન્તે વિશ્વસંભવઃ સ્વાત્મન્યવસ્થિતે વ્યક્તે વિકારે પ્રતિસંહૃતે

વિશ્વની ઉત્પત્તિ અને રાત્રિના અંતે, જ્યારે સર્વે પ્રપંચ અને તેના રૂપો લય પામે છે, ત્યારે બધું પોતાનાં સ્વરૂપમાં સ્થિર રહે છે.

સાધર્મ્યેણાવતિષ્ઠેતે પ્રધાનપુરુષાવુભૌ તમઃસત્ત્વરજોપેતૌ સમત્વેન વ્યવસ્થિતૌ

પ્રધાન અને પુરુષ બંને સ્વભાવથી સાથે રહે છે, તેમા અંધકાર, સત્વ અને રજસ છે, અને બંને સમાન રીતે સ્થિર છે.

અનુપૃક્તાવભૂતાં તાવ્ ઓતપ્રોતૌ પરસ્પરમ્ ગુણસામ્યે લયો જ્ઞેયો વૈષમ્યે સૃષ્ટિરુચ્યતે

આ બંને એકબીજામાં વ્યાપી અને જોડાયેલા છે; જ્યારે ગુણો સમાન થાય ત્યારે લય થાય છે, અને જ્યારે અસમાનતા આવે ત્યારે સર્જન થાય છે.

તિલે યથા ભવેત્તૈલં ઘૃતં પયસિ વા સ્થિતમ્ તથા તમસિ સત્ત્વે ચ રજસ્યનુસૃતં જગત્

જેમ તલમાં તેલ અને દૂધમાં ઘી રહેલું હોય છે, તેમ જગત પણ તમસ, સત્વ અને રજસના અનુસરણમાં રહે છે.

ઉપાસ્ય રજનીં કૃત્સ્નાં પરાં માહેશ્વરીં તથા અર્હમુખે પ્રવૃત્તશ્ ચ પરઃ પ્રકૃતિસંભવઃ

સંપૂર્ણ રાત્રિ મહાદેવીનું પૂજન કર્યા પછી, યોગ્યના મુખમાંથી ઉદ્ભવેલો પરમ, પ્રકૃતિમાંથી જન્મે છે.

ક્ષોભયામાસ યોગેન પરેણ પરમેશ્વરઃ પ્રધાનં પુરુષં ચૈવ પ્રવિશ્ય સ મહેશ્વરઃ

પરમેશ્વરે પરમ યોગથી પ્રધાન અને પુરુષને ઉશ્કેર્યા, અને તેમાં પ્રવેશી મહેશ્વર સ્વરૂપે પ્રગટ થયા.

મહેશ્વરાત્ત્રયો દેવા જજ્ઞિરે જગદીશ્વરાત્ શાશ્વતાઃ પરમા ગુહ્યઃ સર્વાત્માનઃ શરીરિણઃ

મહેશ્વર, જગતના સ્વામીમાંથી ત્રણ દેવતાઓ જન્મ્યા, જે શાશ્વત, પરમ, ગુહ્ય અને સર્વ જીવમાં વ્યાપક છે.

એત એવ ત્રયો દેવા એત એવ ત્રયો ગુણાઃ એત એવ ત્રયો લોકા એત એવ ત્રયો ઽગ્નયઃ

આ જ ત્રણ દેવતાઓ ત્રણ ગુણો, ત્રણ લોક અને ત્રણ અગ્નિરૂપ છે.

પરસ્પરાશ્રિતા હ્યેતે પરસ્પરમનુવ્રતાઃ પરસ્પરેણ વર્તન્તે ધારયન્તિ પરસ્પરમ્

આ સર્વે પરસ્પર આધારિત, એકબીજાના અનુયાયી, પરસ્પર વ્યવહાર કરે છે અને એકબીજાને ધારણ કરે છે.

અન્યોન્યમિથુના હ્યેતે અન્યોન્યમુપજીવિનઃ ક્ષણં વિયોગો ન હ્યેષાં ન ત્યજન્તિ પરસ્પરમ્

આ સર્વે એકબીજાની જોડણી છે, પરસ્પર આધાર આપે છે, ક્ષણમાત્ર પણ અલગ પડતા નથી અને ક્યારેય એકબીજાને છોડતા નથી.

ઈશ્વરસ્તુ પરો દેવો વિષ્ણુશ્ ચ મહતઃ પરઃ બ્રહ્મા ચ રજસા યુક્તઃ સર્ગાદૌ હિ પ્રવર્તતે

પરમેશ્વર સર્વથી ઉચ્ચ દેવ છે, વિષ્ણુ મહાનથી પણ પર છે, અને બ્રહ્મા રજસથી યુક્ત થઈ સર્જનના આરંભે પ્રવૃત્ત થાય છે.

પરઃ સ પુરુષો જ્ઞેયઃ પ્રકૃતિઃ સા પરા સ્મૃતા

એ પરમ પુરુષ તરીકે ઓળખાય છે અને પ્રકૃતિ પણ પરમ ગણાય છે.

અધિષ્ઠિતા સા હિ મહેશ્વરેણ પ્રવર્તતે ચોદ્યમને સમન્તાત્ અનુપ્રવૃત્તસ્તુ મહાંસ્તદેનાં ચિરસ્થિરત્વાદ્ વિષયં શ્રિયઃ સ્વયમ્

પ્રકૃતિ મહેશ્વર દ્વારા નિયંત્રિત છે અને જ્યારે સર્વ રીતે ઉશ્કેરાય છે ત્યારે પ્રવૃત્ત થાય છે; મહાન એમાં પ્રવેશી લાંબા સમય સુધી સ્થિર રહે છે અને એ જ શ્રીનું સ્થાન બને છે.

પ્રધાનગુણવૈષમ્યાત્ સર્ગકાલઃ પ્રવર્તતે ઈશ્વરાધિષ્ઠિતાત્પૂર્વં તસ્માત્સદસદાત્મકાત્

પ્રધાનના ગુણોમાં અસમાનતા આવે ત્યારે સર્જનનો સમય શરૂ થાય છે; ઈશ્વર દ્વારા નિયંત્રિત થવાને પહેલાં તે સદ અને અસદ સ્વરૂપ ધરાવે છે.

સંસિદ્ધઃ કાર્યકરણે રુદ્રશ્ચાગ્રે હ્યવર્તત તેજસાપ્રતિમો ધીમાન્ અવ્યક્તઃ સમ્પ્રકાશકઃ

કાર્ય અને કારણમાં નિપુણ રુદ્ર પ્રથમ પ્રગટ થયા, જેમની તેજસ્વિતા અને બુદ્ધિ અદ્વિતીય છે, અવ્યક્ત હોવા છતાં પ્રકાશ આપનારા છે.