લિઙ્ગપુરાણમ્

સ હત્વા દેવસમ્ભૂતં નરકં દૈત્યપુઙ્ગવમ્ બ્રાહ્મણસ્યોર્ધ્વચક્રસ્ય વરદાનાન્મહાત્મનઃ

દેવોથી જન્મેલા દૈત્યોમાં શ્રેષ્ઠ નરકને, મહાન આત્મા ઉર્ધ્વચક્ર બ્રાહ્મણના વરદાનથી, તેણે માર્યો.

સ્વોપભોગ્યાનિ કન્યાનાં ષોડશાતુલવિક્રમઃ શતાધિકાનિ જગ્રાહ સહસ્રાણિ મહાબલઃ

અતુલ પરાક્રમી અને મહાબલી એ પોતાની આનંદ માટે સોળ હજારથી વધુ કન્યાઓને સ્વીકારી.

શાપવ્યાજેન વિપ્રાણામ્ ઉપસંહૃતવાન્ કુલમ્ સંહૃત્ય તત્કુલં ચૈવ પ્રભાસે ઽતિષ્ઠદચ્યુતઃ

શાપના બહાને, તેણે બ્રાહ્મણોના કુળનો નાશ કર્યો અને એ કુળને નાશ કર્યા પછી અચ્યૂત પ્રભાસે રહેવા લાગ્યો.

તદા તસ્યૈવ તુ ગતં વર્ષાણામધિકં શતમ્ કૃષ્ણસ્ય દ્વારકાયાં વૈ જરાક્લેશાપહારિણઃ

પછી, કૃષ્ણ — જે વૃદ્ધાવસ્થાની પીડા દૂર કરે છે — દ્વારકામાં સો વર્ષથી વધુ સમય સુધી રહ્યો.

વિશ્વામિત્રસ્ય કણ્વસ્ય નારદસ્ય ચ ધીમતઃ શાપં પિણ્ડારકે ઽરક્ષદ્ વચો દુર્વાસસસ્તદા

ત્યારે, પિંડારકમાં, વિશ્વામિત્ર, કણ્વ અને વિદ્વાન નારદના શાપ અંગે દુર્વાસાના વચનને તેણે રક્ષ્યું.

ત્યક્ત્વા ચ માનુષં રૂપં જરકાસ્ત્રચ્છલેન તુ અનુગૃહ્ય ચ કૃષ્ણો ઽપિ લુબ્ધકં પ્રયયૌ દિવમ્

પછી, જરા ના બાણના બહાને, કૃષ્ણે માનવ સ્વરૂપ છોડ્યું, શિકારીને આશીર્વાદ આપીને સ્વર્ગમાં ગયો.

અષ્ટાવક્રસ્ય શાપેન ભાર્યાઃ કૃષ્ણસ્ય ધીમતઃ ચૌરૈશ્ચાપહૃતાઃ સર્વાસ્ તસ્ય માયાબલેન ચ

અષ્ટાવક્રના શાપથી, વિદ્વાન કૃષ્ણની બધી પત્નીઓ ચોરો દ્વારા માયાની શક્તિથી અપહૃત થઈ.

બલભદ્રો ઽપિ સંત્યજ્ય નાગો ભૂત્વા જગામ ચ મહિષ્યસ્તસ્ય કૃષ્ણસ્ય રુક્મિણીપ્રમુખાઃ શુભાઃ

બલભદ્રે પણ ત્યાગ કરીને, સાપ બનીને ચાલ્યો ગયો; અને કૃષ્ણની શુભ પત્નીઓ — રુક્મિણી આગે — પણ.

સહાગ્નિં વિવિશુઃ સર્વાઃ કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા રેવતી ચ તથા દેવી બલભદ્રેણ ધીમતા

બધી પત્નીઓ અગ્નિ સાથે અગ્નિમાં પ્રવેશી ગઈ; અને દેવીએ રેવતી, બુદ્ધિમાન બલભદ્ર સાથે, તેમ જ કર્યું.

પ્રવિષ્ટા પાવકં વિપ્રાઃ સા ચ ભર્તૃપથં ગતા પ્રેતકાર્યં હરેઃ કૃત્વા પાર્થઃ પરમવીર્યવાન્

બ્રાહ્મણોએ અગ્નિમાં પ્રવેશ કર્યો અને તે સ્ત્રી પતિના માર્ગે ગઈ; હરીના અંત્યક્રિયા કરીને પરાક્રમી પાર્થ પણ ચાલ્યો ગયો.

રામસ્ય ચ તથાન્યેષાં વૃષ્ણીનામપિ સુવ્રતઃ કન્દમૂલફલૈસ્તસ્ય બલિકાર્યં ચકાર સઃ

રામજી માટે અને બીજા વૃષ્ણિઓ માટે પણ, સદ્ગુણવાળા એ વ્યક્તિએ મૂળ, કંદ અને ફળથી બલિ અર્પણ કર્યું.

દ્રવ્યાભાવાત્ સ્વયં પાર્થો ભ્રાતૃભિશ્ ચ દિવં ગતઃ એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તઃ કૃષ્ણસ્યાક્લિષ્ટકર્મણઃ

સામગ્રીના અભાવે, પાર્થ પોતે અને તેના ભાઈઓ સાથે સ્વર્ગે ગયા; આ રીતે અકલંક કર્મવાળા કૃષ્ણજીની વાર્તા સંક્ષિપ્તમાં કહી.

પ્રભાવો વિલયશ્ચૈવ સ્વેચ્છયૈવ મહાત્મનઃ ઇત્યેતત્સોમવંશાનાં નૃપાણાં ચરિતં દ્વિજાઃ

મહાન આત્માની પ્રગટિ અને લય પણ તેની પોતાની ઈચ્છાથી જ થાય છે; આ સોમવંશના રાજાઓની કથા છે, દ્વિજો.

યઃ પઠેચ્છૃણુયાદ્વાપિ બ્રાહ્મણાન્ શ્રાવયેદપિ સ યાતિ વૈષ્ણવં લોકં નાત્ર કાર્યા વિચારણા

જે આનું પઠન કરે, સાંભળે કે બ્રાહ્મણોને સંભળાવે, તે નિશ્ચિતપણે વૈષ્ણવ લોકને પામે છે; તેમાં કોઈ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

આદિસર્ગસ્ત્વયા સૂત સૂચિતો ન પ્રકાશિતઃ સાંપ્રતં વિસ્તરેણૈવ વક્તુમર્હસિ સુવ્રત

સૂતજી, તમે આદિ સર્જનનો સંકેત તો આપ્યો છે, પણ વિગતે કહ્યું નથી; હવે કૃપા કરીને એ વિગતે કહો, સદ્ગુણવાળા.

મહેશ્વરો મહાદેવઃ પ્રકૃતેઃ પુરુષસ્ય ચ પરત્વે સંસ્થિતો દેવઃ પરમાત્મા મુનીશ્વરાઃ

મહેશ્વર, મહાદેવ, પ્રકૃતિ અને પુરુષ બંનેથી પર છે; એ દેવ, પરમાત્મા અને મુનિશ્રેષ્ઠો છે.

અવ્યક્તં ચેશ્વરાત્તસ્માદ્ અભવત્કારણં પરમ્ પ્રધાનં પ્રકૃતિશ્ચેતિ યદાહુસ્તત્ત્વચિન્તકાઃ

પ્રભુમાંથી અવ્યક્ત, સર્વોચ્ચ કારણ ઉત્પન્ન થયું; જેને પ્રધાન અને પ્રકૃતિ કહે છે, એમ તત્વવિચારકોએ જણાવ્યું છે.

ગન્ધવર્ણરસૈર્ હીનં શબ્દસ્પર્શવિવર્જિતમ્ અજરં ધ્રુવમક્ષય્યં નિત્યં સ્વાત્મન્યવસ્થિતમ્

જેમાં સુગંધ, રંગ, સ્વાદ નથી, ધ્વનિ અને સ્પર્શ પણ નથી; જે વૃદ્ધિ-ક્ષયથી પર, અવિનાશી, શાશ્વત અને પોતાના સ્વરૂપમાં સ્થિત છે.

જગદ્યોનિં મહાભૂતં પરં બ્રહ્મ સનાતનમ્ વિગ્રહઃ સર્વભૂતાનામ્ ઈશ્વરાજ્ઞાપ્રચોદિતમ્

એ જગતની યોનિ, મહત્તત્વ, સર્વોચ્ચ અને શાશ્વત બ્રહ્મ છે; સર્વ જીવોના સ્વરૂપે, ઈશ્વરની આજ્ઞાથી પ્રવૃત્ત છે.

અનાદ્યન્તમજં સૂક્ષ્મં ત્રિગુણં પ્રભવાવ્યયમ્ અપ્રકાશમવિજ્ઞેયં બ્રહ્માગ્રે સમવર્તત

જેનું આરંભ કે અંત નથી, જન્મરહિત, સૂક્ષ્મ, ત્રિગુણથી યુક્ત, સર્વનું મૂળ અને અવિનાશી છે; જે અપ્રકટ અને અજ્ઞેય છે, બ્રહ્માના આરંભે હતું.

અસ્યાત્મના સર્વમિદં વ્યાપ્તં ત્વાસીચ્છિવેચ્છયા ગુણસામ્યે તદા તસ્મિન્ન્ અવિભાગે તમોમયે

એના સ્વરૂપે સર્વ જગત વ્યાપ્ત હતું, શિવજીની ઈચ્છાથી; ત્યારે ગુણો સમ્યક સ્થિતિમાં, અવિભાજ્ય અને અંધકારમય હતું.

સર્ગકાલે પ્રધાનસ્ય ક્ષેત્રજ્ઞાધિષ્ઠિતસ્ય વૈ ગુણભાવાદ્વ્યજ્યમાનો મહાન્ પ્રાદુર્બભૂવ હ

સર્જન સમયે, ક્ષેત્રજ્ઞના નિયંત્રણ હેઠળના પ્રધાનમાંથી, ગુણોની પ્રવૃત્તિથી મહત્તત્વ પ્રગટ થયું.

સૂક્ષ્મેણ મહતા ચાથ અવ્યક્તેન સમાવૃતમ્ સત્ત્વોદ્રિક્તો મહાનગ્રે સત્તામાત્રપ્રકાશકઃ

પછી એ મહત્તત્વ, સૂક્ષ્મ અને અવ્યક્તથી આવરાયેલું, સત્વગુણથી યુક્ત, શરૂઆતમાં માત્ર સત્તાનું પ્રકાશન કરતું હતું.

મનો મહાંસ્તુ વિજ્ઞેયમ્ એકં તત્કારણં સ્મૃતમ્ સમુત્પન્નં લિઙ્ગમાત્રં ક્ષેત્રજ્ઞાધિષ્ઠિતં હિ તત્

મન અને મહત્તત્વ બંને એક જ સમજવા, એનું કારણ પણ એ જ છે; ક્ષેત્રજ્ઞના નિયંત્રણ હેઠળ સૂક્ષ્મ લિંગ ઉત્પન્ન થયું.

ધર્માદીનિ ચ રૂપાણિ લોકતત્ત્વાર્થહેતવઃ મહાન્ સૃષ્ટિં વિકુરુતે ચોદ્યમાનઃ સિસૃક્ષયા

ધર્માદિ સ્વરૂપો, જે લોકતત્વના કારણ છે, એ મહત્તત્વ સર્જન કરે છે, સર્જન કરવાની ઈચ્છાથી પ્રેરિત થઈ.

મનો મહાન્મતિર્બ્રહ્મ પૂર્બુદ્ધિઃ ખ્યાતિરીશ્વરઃ પ્રજ્ઞા ચિતિઃ સ્મૃતિઃ સંવિદ્ વિશ્વેશશ્ચેતિ સ સ્મૃતઃ

મન, મહત્તત્વ, બુદ્ધિ, બ્રહ્મા, પૂર્વજ્ઞાન, ખ્યાતિ, ઈશ્વરપદ, પ્રજ્ઞા, ચેતના, સ્મૃતિ, સંવેદના અને વિશ્વના સ્વામી—એ રીતે તેનું સ્મરણ થાય છે.

મનુતે સર્વભૂતાનાં યસ્માચ્ચેષ્ટા ફલં તતઃ સૌક્ષ્મ્યાત્તેન વિભક્તં તુ યેન તન્મન ઉચ્યતે

કારણ કે એ સર્વ જીવોની ક્રિયા અને ફળનું વિચાર કરે છે, અને તેની સૂક્ષ્મતાથી એ અલગ જણાય છે; તેથી તેને મન કહે છે.

તત્ત્વાનામ્ અગ્રજો યસ્માન્ મહાંશ્ ચ પરિમાણતઃ વિશેષેભ્યો ગુણેભ્યો ઽપિ મહાનિતિ તતઃ સ્મૃતઃ

તત્વોમાં સૌથી પહેલો અને વિશાળ, અને ખાસ ગુણોથી પણ મહાન હોવાથી, તેને મહાન કહેવાય છે.

બિભર્તિ માનં મનુતે વિભાગં મન્યતે ઽપિ ચ પુરુષો ભોગસંબન્ધાત્ તેન ચાસૌ મતિઃ સ્મૃતઃ

જે માન આપે છે, ભેદ જુએ છે અને વિભાજન સમજેછે, અને પુરુષ આનંદ સાથે જોડાયેલો હોવાથી, તેને મતિ કહેવામાં આવે છે.