લિઙ્ગપુરાણમ્

અદૃશ્યન્તીં મહાભાગાં રક્ષ વત્સ મહામતે અરુન્ધતીં ચ પિતરં વસિષ્ઠં મમ સર્વદા

હે બુદ્ધિશાળી, મારા માટે તું હંમેશા મહાન અને અદૃશ્ય અરુંધતી તથા તારા પિતા વસિષ્ઠની રક્ષા કર.

અન્વયઃ સકલો વત્સ મમ સંતારિતસ્ત્વયા પુત્રેણ લોકાઞ્જયતીત્ય્ ઉક્તં સદ્ભિઃ સદૈવ હિ

બાલક, મારા વંશને તું, મારા પુત્રે, બચાવ્યો છે; સજ્જનો હંમેશા કહે છે કે જે પોતાના સંતાનથી લોકને જીતે છે, એ સાચો વિજયી છે.

ઈપ્સિતં વરયેશાનં જગતાં પ્રભવં પ્રભુમ્ ગમિષ્યામ્યભિવન્દ્યેશં ભ્રાતૃભિઃ સહ શઙ્કરમ્

હું જગતના મૂળ અને સ્વામી એવા ભગવાનને જ ઇચ્છિત વર તરીકે પસંદ કરીશ; હવે હું મારા ભાઈઓ સાથે venerable શંકરજીના દર્શન માટે જઇશ.

એવં પુત્રમુપામન્ત્ર્ય પ્રણમ્ય ચ મહેશ્વરમ્ નિરીક્ષ્ય ભાર્યાં સદસિ જગામ પિતરં વશી

પુત્રને આમ કહીને અને મહેશ્વરને વંદન કરીને, સંયમી એ સભામાં પોતાની પત્નીને જોઈ, પછી પિતાજી પાસે ગયો.

ગતં દૃષ્ટ્વાથ પિતરં તદાભ્યર્ચ્યૈવ શઙ્કરમ્ તુષ્ટાવ વાગ્ભિર્ ઇષ્ટાભિઃ શાક્તેયઃ શશિભૂષણમ્

પિતાને જતા જોઈ, તેણે શંકરજીની પૂજા કરી અને ચંદ્રમાને શોભતા, શક્તિપુજકોના પ્રિય એવા ભગવાનની પસંદગીવાળી વાણીઓથી સ્તુતિ કરી.

તતસ્તુષ્ટો મહાદેવો મન્મથાન્ધકમર્દનઃ અનુગૃહ્યાથ શાક્તેયં તત્રૈવાન્તરધીયત

પછી કામદેવ અને અંધકાસુરનો સંહાર કરનાર મહાદેવ પ્રસન્ન થયા, અને શક્તિયને આશીર્વાદ આપી, ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

ગતે મહેશ્વરે સાંબે પ્રણમ્ય ચ મહેશ્વરમ્ દદાહ રાક્ષસાનાં તુ કુલં મન્ત્રેણ મન્ત્રવિત્

મહેશ્વર જતા, શાંબુએ મહેશ્વરને વંદન કર્યા પછી, મંત્રજ્ઞાની હોવાને કારણે મંત્રથી રાક્ષસોના વંશને ભસ્મ કરી દીધો.

તદાહ પૌત્રં ધર્મજ્ઞો વસિષ્ઠો મુનિભિર્ વૃતઃ અલમ્ અત્યન્તકોપેન તાત મન્યુમિમં જહિ

પછી ધર્મને જાણનાર, ઋષિઓથી ઘેરાયેલા વસિષ્ઠે પોતાના પૌત્રને કહ્યું: 'બસ, પુત્ર, આ વધુ ક્રોધ રાખશો નહીં, આ ગુસ્સાને શાંત કર.'

રાક્ષસા નાપરાધ્યન્તિ પિતુસ્ તે વિહિતં તથા મૂઢાનામેવ ભવતિ ક્રોધો બુદ્ધિમતાં ન હિ

રાક્ષસોએ કોઈ ગુનો કર્યો નથી; આ તો તારા પિતાએ નક્કી કર્યું હતું. બુદ્ધિશાળાઓમાં ક્રોધ થતો નથી, એ તો મૂર્ખોમાં જ થાય છે.

હન્યતે તાત કઃ કેન યતઃ સ્વકૃતભુક્પુમાન્ સંચિતસ્યાતિમહતા વત્સ ક્લેશેન માનવૈઃ

પુત્ર, કોણ કોને મારી શકે છે? દરેક મનુષ્ય પોતાનાં કર્મોનું ફળ ભોગવે છે. મનુષ્યો પોતાના જ સંચિત કર્મોથી બહુ દુઃખ પામે છે.

યશસસ્તપસશ્ચૈવ ક્રોધો નાશકરઃ સ્મૃતઃ અલં હિ રાક્ષસૈર્ દગ્ધૈર્ દીનૈર્ અનપરાધિભિઃ

યશ અને તપ બંનેને ક્રોધ નાશ કરે છે એવું કહેવાય છે. હવે દયાળુ અને નિર્દોષ રાક્ષસોને દહન કરવું પૂરતું છે.

સત્રં તે વિરમત્વેતત્ ક્ષમાસારા હિ સાધવઃ એવં વસિષ્ઠવાક્યેન શાક્તેયો મુનિપુઙ્ગવઃ

તું આ યજ્ઞ રોકી દે; સજ્જનોમાં સાચી ક્ષમાની મહત્તા છે. વસિષ્ઠના આવા વચનથી શ્રેષ્ઠ મુનિ શક્તિયે...

ઉપસંહૃતવાન્ સત્રં સદ્યસ્તદ્વાક્યગૌરવાત્ તતઃ પ્રીતશ્ ચ ભગવાન્ વસિષ્ઠો મુનિસત્તમઃ

...તુરંત જ એ યજ્ઞ બંધ કરી દીધો, કારણ કે એ વચનોનો માન રાખ્યો. પછી શ્રેષ્ઠ મુનિ એવા ભગવંત વસિષ્ઠ પ્રસન્ન થયા.

સમ્પ્રાપ્તશ્ ચ તદા સત્રં પુલસ્ત્યો બ્રહ્મણઃ સુતઃ વસિષ્ઠેન તુ દત્તાર્ઘ્યઃ કૃતાસનપરિગ્રહઃ

એ સમયે બ્રહ્માના પુત્ર પુલસ્ત્ય યજ્ઞમાં આવ્યા. વસિષ્ઠે તેમને અર્ઘ્ય આપ્યું અને તેઓ આસન પર બેસી ગયા.

પરાશરમુવાચેદં પ્રણિપત્ય સ્થિતં મુનિઃ વૈરે મહતિ યદ્વાક્યાદ્ ગુરોર્ અદ્યાશ્રિતા ક્ષમા

મુનિએ પરાશરને, જે નમ્રતાથી ઊભા હતા, કહ્યું: 'ગુરુના વચનથી, તું આજે મહાન દુશ્મનાવટ વચ્ચે પણ ક્ષમામાં આશ્રય લીધો છે.'

ત્વયા તસ્માત્સમસ્તાનિ ભવાઞ્છાસ્ત્રાણિ વેત્સ્યતિ સંતતેર્મમ ન છેદઃ ક્રુદ્ધેનાપિ યતઃ કૃતઃ

એથી, તું બધા શાસ્ત્રો જાણશે, અને મારા વંશમાં ક્યારેય વિક્ષેપ નહીં આવે, કારણ કે ક્રોધથી પણ તેનો અંત આવ્યો નથી.

ત્વયા તસ્માન્મહાભાગ દદામ્યન્યં મહાવરમ્ પુરાણસંહિતાકર્તા ભવાન્વત્સ ભવિષ્યતિ

એથી, હે મહાન, હું તને બીજો મહાન વરદાન આપું છું: તું, મારા પુત્ર, પુરાણ સંહિતાના રચયિતા બનશે.

દેવતાપરમાર્થં ચ યથાવદ્વેત્સ્યતે ભવાન્ પ્રવૃત્તૌ વા નિવૃત્તૌ વા કર્મણસ્ તે ઽમલા મતિઃ

તમે દેવતાઓના પરમ તત્વને સાચી રીતે સમજશો, ભલે તમે કર્મમાં પ્રવૃત્ત હોવ કે નિવૃત્ત, કારણ કે તમારો મન કર્મ વિષયે નિર્મળ છે.

મત્પ્રસાદાદસંદિગ્ધા તવ વત્સ ભવિષ્યતિ તતશ્ ચ પ્રાહ ભગવાન્ વસિષ્ઠો વદતાં વરઃ

મારા આશીર્વાદથી, બાલક, તારી સમજણમાં કોઈ શંકા નહીં રહે. ત્યારબાદ મહાન વસીષ્ઠ, બોલનારામાં શ્રેષ્ઠ, બોલ્યા.

પુલસ્ત્યેન યદુક્તં તે સર્વમેતદ્ભવિષ્યતિ અથ તસ્ય પુલસ્ત્યસ્ય વસિષ્ઠસ્ય ચ ધીમતઃ

પુલસ્ત્યે જે બધું તને કહ્યું છે, તે બધું ચોક્કસ થશે. પછી પુલસ્ત્ય અને વિદ્વાન વસીષ્ઠ વચ્ચે—

પ્રસાદાદ્વૈષ્ણવં ચક્રે પુરાણં વૈ પરાશરઃ ષટ્પ્રકારં સમસ્તાર્થસાધકં જ્ઞાનસંચયમ્

તેમના પ્રસાદથી પરાશરએ વૈષ્ણવ પુરાણ રચ્યું, જે છ પ્રકારનું છે અને સર્વ અર્થોની સિદ્ધિ કરાવતું જ્ઞાનસંગ્રહ છે.

ષટ્સાહસ્રમિતં સર્વં વેદાર્થેન ચ સંયુતમ્ ચતુર્થં હિ પુરાણાનાં સંહિતાસુ સુશોભનમ્

આ પુરાણમાં છ હજાર શ્લોકો છે, જે વેદના અર્થ સાથે જોડાયેલ છે, અને પુરાણોમાં ચોથું છે, સંહિતાઓમાં ખૂબ જ તેજસ્વી છે.

એષ વઃ કથિતઃ સર્વો વાસિષ્ઠાનાં સમાસતઃ પ્રભવઃ શક્તિસૂનોશ્ ચ પ્રભાવો મુનિપુઙ્ગવાઃ

હું તમને વસીષ્ઠકુલના તમામ ઉદ્ભવ અને શક્તિપુત્રના મહિમાનું સંક્ષિપ્ત વર્ણન કર્યું છે, હે મુનિશ્રેષ્ઠો.

આદિત્યવંશં સોમસ્ય વંશં વંશવિદાં વર વક્તુમર્હસિ ચાસ્માકં સંક્ષેપાદ્ રોમહર્ષણ

હે રોમહર્ષણ, વંશવિદોમાં શ્રેષ્ઠ, હવે અમને તું સંક્ષિપ્તમાં આદિત્ય અને સોમના વંશ વિશે કહો.

અદિતિઃ સુષુવે પુત્રમ્ આદિત્યં કશ્યપાદ્દ્વિજાઃ તસ્યાદિત્યસ્ય ચૈવાસીદ્ ભાર્યા ત્રયમ્ અથાપરમ્

અદિતીએ કશ્યપથી પુત્ર આદિત્યને જન્મ આપ્યો, હે દ્વિજો. એ આદિત્યની ત્રણ પત્નીઓ હતી, અને પછી એક બીજી પણ.

સંજ્ઞા રાજ્ઞી પ્રભા છાયા પુત્રાંસ્તાસાં વદામિ વઃ સંજ્ઞા ત્વાષ્ટ્રી ચ સુષુવે સૂર્યાન્મનુમનુત્તમમ્

સંજી્ઞા, રાણી, પ્રભા અને છાયા—આ એનાં નામ છે. હવે હું તેમના સંતાનો વિશે કહું છું. સંજી્ઞા, ત્વષ્ટૃની પુત્રી, સૂર્યના પુત્ર મનુને જન્મ આપ્યો, જે શ્રેષ્ઠ છે.

યમં ચ યમુનાં ચૈવ રાજ્ઞી રેવતમેવ ચ પ્રભા પ્રભાતમ્ આદિત્યાચ્ છાયાં સંજ્ઞાપ્યકલ્પયત્

તેણીએ યમ અને યમુનાને પણ જન્મ આપ્યો, અને રાણી રેવતીને પણ. પ્રભાએ આદિત્યથી પ્રભાતને જન્મ આપ્યો, અને સંજી્ઞાએ પોતાની જગ્યાએ છાયાને રાખી.

છાયા ચ તસ્માત્સુષુવે સાવર્ણિં ભાસ્કરાદ્દ્વિજાઃ તતઃ શનિં ચ તપતીં વિષ્ટિં ચૈવ યથાક્રમમ્

છાયાએ પછી ભાસ્કરથી સાવર્ણિને જન્મ આપ્યો, હે દ્વિજો. ત્યારબાદ તેણે ક્રમશઃ શનિ, તપતી અને વિષ્ટિને જન્મ આપ્યા.

છાયા સ્વપુત્રાભ્યધિકં સ્નેહં ચક્રે મનૌ તદા પૂર્વો મનુર્ન ચક્ષામ યમસ્તુ ક્રોધમૂર્છિતઃ

તે સમયે છાયાએ પોતાના સંતાનો માટે મનુ કરતાં વધુ સ્નેહ બતાવ્યો. પહેલાના મનુએ તો ધ્યાન આપ્યું નહીં, પણ યમ ગુસ્સાથી ભરાઈ ગયો—