લિઙ્ગપુરાણમ્

અહો મમાત્ર કાઠિન્યં મનસો મુનિપુઙ્ગવ પતિં પ્રાણસમં ત્યક્ત્વા સ્થિતા યત્ર ક્ષણં યતઃ

અરે, મારા મનનું કેટલું કઠોરપણું છે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, કે હું પતિ જેવો પ્રાણપ્રિય હતો, તેને છોડીને એક ક્ષણ પણ અહીં રહી શકી છું.

વસિષ્ઠાશ્વત્થમાશ્રિત્ય હ્ય્ અમૃતા તુ યથા લતા નિર્મૂલાપ્યમૃતા ભર્ત્રા ત્યક્તા દીના સ્થિતાપ્યહમ્

જેમ લતા વૃક્ષ પર આધાર રાખે છે, તેમ હું વશિષ્ઠ પર આધાર રાખીને અમર છું, ભલે જડમૂળથી વિહોણી છું; પણ પતિએ છોડતાં હું દુઃખી રહી છું.

સ્નુષાવાક્યં નિશમ્યૈવ વસિષ્ઠો ભાર્યયા સહ તદા ચક્રે મતિં ધીમાન્ યાતું સ્વાશ્રમમાશ્રમી

વહુના શબ્દો સાંભળી, વશિષ્ઠે પોતાની પત્ની સાથે મળીને, બુદ્ધિપૂર્વક પોતાના આશ્રમમાં જવાનું નક્કી કર્યું.

કૃચ્છ્રાત્સભાર્યો ભગવાન્ વસિષ્ઠઃ સ્વાશ્રમં ક્ષણાત્ અદૃશ્યન્ત્યા ચ પુણ્યાત્મા સંવિવેશ સ ચિન્તયન્

મુશ્કેલીથી, ભગવાન વશિષ્ઠ પોતાની પત્ની સાથે તરત જ પોતાના આશ્રમમાં ગયા; પુણ્યશાળી વશિષ્ઠ, વિચાર કરતાં, અદૃશ્ય રીતે અંદર પ્રવેશ્યા.

સા ગર્ભં પાલયામાસ કથંચિન્મુનિપુઙ્ગવાઃ કુલસંધારણાર્થાય શક્તિપત્ની પતિવ્રતા

પતિવ્રતા શક્તિપત્નીએ, કુળની પરંપરા જળવાઈ રહે તે માટે, કોઈ રીતે પોતાનો ગર્ભ સાચવી રાખ્યો, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ.

તતઃ સાસૂત તનયં દશમે માસિ સુપ્રભમ્ શક્તિપત્ની યથા શક્તિં શક્તિમન્તમરુન્ધતી

પછી દસમા મહિનામાં શક્તિની પત્નીએ એક તેજસ્વી પુત્રને જન્મ આપ્યો, જેમ અરુંધતીએ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે શક્તિશાળી પુત્રને જન્મ આપ્યો હતો.

અસૂત સા દિતિર્વિષ્ણું યથા સ્વાહા ગુહં સુતમ્ અગ્નિં યથારણિઃ પત્ની શક્તેઃ સાક્ષાત્પરાશરમ્

તેવી રીતે, દિતીએ જેમ વિષ્ણુને જન્મ આપ્યો, સ્વાહાએ જેમ ગુહને જન્મ આપ્યો, અગ્નિની પત્નીએ જેમ અગ્નિમાંથી પુત્રને જન્મ આપ્યો, તેમ શક્તિની પત્નીએ પણ પરાશરનો જન્મ કર્યો.

યદા તદા શક્તિસૂનુર્ અવતીર્ણો મહીતલે શક્તિસ્ત્યક્ત્વા તદા દુઃખં પિતૄણાં સમતાં યયૌ

જ્યારે શક્તિનો પુત્ર ધરતી પર અવતર્યો, ત્યારે શક્તિ પોતાનું દુઃખ છોડીને પિતૃઓની સમાન સ્થિતિમાં પહોંચી ગયો.

ભ્રાતૃભિઃ સહ પુણ્યાત્મા આદિત્યૈર્ ઇવ ભાસ્કરઃ રરાજ પિતૃલોકસ્થો વાસિષ્ઠો મુનિપુઙ્ગવાઃ

પિતૃલોકમાં વસતા મહાન વશિષ્ઠ પોતાના ભાઈઓ સાથે એ રીતે તેજમય બન્યા, જેમ આદિત્યોમાં ભાસ્કર (સૂર્ય) પ્રકાશિત થાય છે; તેઓ ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ હતા.

જગુસ્તદા ચ પિતરો નનૃતુશ્ ચ પિતામહાઃ પ્રપિતામહાશ્ ચ વિપ્રેન્દ્રા હ્ય્ અવતીર્ણે પરાશરે

પછી પિતૃઓએ ગાન કર્યું, પિતામહો અને પ્રપિતામહો નૃત્ય કરવા લાગ્યા, અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ પરાશરના અવતરણથી આનંદ મનાવ્યો.

યે બ્રહ્મવાદિનો ભૂમૌ નનૃતુર્ દિવિ દેવતાઃ પુષ્કરાદ્યાશ્ ચ સસૃજુઃ પુષ્પવર્ષં ચ ખેચરાઃ

જે બ્રહ્મને વિષે વાત કરતા હતા, તેઓ ધરતી પર નૃત્ય કરવા લાગ્યા; દેવતાઓ સ્વર્ગમાં નૃત્ય કરતા હતા; અને પુષ્કરથી શરૂ થતા આકાશવાસીઓએ ફૂલવર્ષા કરી.

પુરેષુ રાક્ષસાનાં ચ પ્રણાદં વિષમં દ્વિજાઃ આશ્રમસ્થાશ્ ચ મુનયઃ સમૂહુર્હર્ષસંતતિમ્

રાક્ષસોના શહેરોમાં દ્વિજોએ ઉગ્ર ધ્વનિ ઉઠાવી, અને આશ્રમમાં રહેતા મુનિઓએ આનંદની લહેર અનુભવી.

અવતીર્ણો યથા હ્યણ્ડાદ્ ભાનુઃ સો ઽપિ પરાશરઃ અદૃશ્યન્ત્યાશ્ચતુર્વક્ત્રો મેઘજાલાદ્દિવાકરઃ

જેમ અંડામાંથી સૂર્ય અવતરે છે, તેમ પરાશર પણ પ્રગટ થયા; જેમ મેઘમાળામાંથી ચાર મુખવાળો પ્રગટ થાય છે, તેમ આકાશમાંથી સૂર્ય દેખાય છે.

સુખં ચ દુઃખમભવદ્ અદૃશ્યન્ત્યાસ્તથા દ્વિજાઃ દૃષ્ટ્વા પુત્રં પતિં સ્મૃત્વા અરુન્ધત્યા મુનેસ્તથા

અદૃશ્ય સ્ત્રીને પોતાના પુત્રને જોઈ અને પતિને યાદ કરી, આનંદ અને દુઃખ બંને અનુભવાયા, જેમ અરુંધતીને પણ થયું હતું.

દૃષ્ટ્વા ચ તનયં બાલા પરાશરમતિદ્યુતિમ્ લલાપ વિહ્વલા બાલા સન્નકણ્ઠી પપાત ચ

પારાશર જેવા તેજસ્વી પુત્રને જોઈ, યુવાન સ્ત્રી ભાવવિહ્વલ થઈ, ગળું બંધાઈ ગયું, અને રડતી રડતી જમીન પર પડી ગઈ.

સા પરાશરમહો મહામતિં દેવદાનવગણૈશ્ ચ પૂજિતમ્ જાતમાત્રમ્ અનઘં શુચિસ્મિતા બુધ્ય સાશ્રુનયના લલાપ ચ

શુદ્ધ સ્મિત અને આંસુભરી આંખો સાથે, તેણીએ મહાન બુદ્ધિવાળા, નિર્દોષ, દેવ-દૈત્યો દ્વારા પૂજિત એવા પરાશરની—even નવજાત હોવા છતાં—સ્તુતિ કરી.

હા વસિષ્ઠસુત કુત્રચિદ્ગતઃ પશ્ય પુત્રમનઘં તવાત્મજમ્ ત્યજ્ય દીનવદનાં વનાન્તરે પુત્રદર્શનપરામિમાં પ્રભો

"હાય વશિષ્ઠપુત્ર, તું જ્યાં હોય ત્યાંથી તારા નિર્દોષ પુત્રને જોઈ લે, તારો પોતાનો સંતાન! તું મને, દુઃખી ચહેરાવાળી અને વનમાં પુત્રના દર્શન માટે તરસતી, છોડીને ચાલ્યો ગયો, હે પ્રભુ!"

શક્તે સ્વં ચ સુતં પશ્ય ભ્રાતૃભિઃ સહ ષણ્મુખમ્ યથા મહેશ્વરો ઽપશ્યત્ સગણો હૃષિતાનનઃ

"હે શક્તિ, તું તારા પોતાના છમુખા પુત્રને તેના ભાઈઓ સાથે જોઈ લે, જેમ મહેશ્વરે પોતાના સંતાનને પોતાના ગણો સાથે આનંદભર્યા ચહેરે જોયા હતા."

અથ તસ્યાસ્તદાલાપં વસિષ્ઠો મુનિસત્તમઃ શ્રુત્વા સ્નુષામુવાચેદં મા રોદીર્ ઇતિ દુઃખિતઃ

પછી શ્રેષ્ઠ મુનિ વશિષ્ઠે, તેણીનો આલાપ સાંભળી, દુઃખી થઈને પોતાની વહુને કહ્યું: "રડશો નહીં."

આજ્ઞયા તસ્ય સા શોકં વસિષ્ઠસ્ય કુલાઙ્ગના ત્યક્ત્વા હ્યપાલયદ્બાલં બાલા બાલમૃગેક્ષણા

વશિષ્ઠની આજ્ઞાથી, તેમના કુટુંબની કન્યાએ પોતાનું દુઃખ છોડીને, પોતે પણ યુવાન અને હરણ જેવી આંખોવાળી હોવા છતાં, બાળકની સંભાળ લીધી.

દૃષ્ટ્વા તામબલાં પ્રાહ મઙ્ગલાભરણૈર્ વિના આસીનામાકુલાં સાધ્વીં બાષ્પપર્યાકુલેક્ષણામ્

તે યુવાન સ્ત્રીને, શુભ આભૂષણ વિના, દુઃખી, સતી અને આંખોમાં આંસુ ભરેલા જોઈ, તેમણે વાત કરી.

અમ્બ મઙ્ગલવિભૂષણૈર્ વિના દેહયષ્ટિરનઘે ન શોભતે વક્તુમર્હસિ તવાદ્ય કારણં ચન્દ્રબિંબરહિતેવ શર્વરી

"માતા, શુભ આભૂષણ વિના તારો નિર્દોષ દેહ તેજ આપતો નથી. આજે તું મને કારણ કહે, કેમ કે ચાંદની વિના રાત અંધારી લાગે છે."

માતર્માતઃ કથં ત્યક્ત્વા મઙ્ગલાભરણાનિ વૈ આસીના ભર્તૃહીનેવ વક્તુમર્હસિ શોભને

"માતા, તું કેમ શુભ આભૂષણો છોડી બેઠી છે, જાણે પતિ વિના બેઠી હોય? હે સુંદર, તું મને કારણ કહે."

અદૃશ્યન્તી તદા વાક્યં શ્રુત્વા તસ્ય સુતસ્ય સા ન કિંચિદ્ અબ્રવીત્ પુત્રં શુભં વા યદિ વેતરત્

પુત્રના શબ્દો સાંભળીને અદૃશ્યંતીએ તેના પુત્રને શુભ કે અશુભ કંઈ પણ કહ્યું નહીં.

અદૃશ્યન્તીં પુનઃ પ્રાહ શાક્તેયો ભગવાન્મમ માતઃ કુત્ર મહાતેજાઃ પિતા વદ વદેતિ તામ્

પછી શક્તિપુત્રે ફરી અદૃશ્યંતીને પૂછ્યું: 'માતા, કહો, મારા પિતાશ્રી, મહાન તેજવાળા, ક્યાં છે? કહો, કહો!'

શ્રુત્વા રુરોદ સા વાક્યં પુત્રસ્યાતીવ વિહ્વલા ભક્ષિતો રક્ષસા તાતસ્ તવેતિ નિપપાત ચ

પુત્રના શબ્દો સાંભળીને એ બહુ દુઃખી થઈ રડી ઊઠી અને કહ્યું: 'તારા પિતાને રાક્ષસે ખાઈ લીધા છે,' એમ કહીને એ જમીન પર પડી ગઈ.

શ્રુત્વા વસિષ્ઠો ઽપિ પપાત ભૂમૌ પૌત્રસ્ય વાક્યં સ રુદન્દયાલુઃ અરુન્ધતી ચાશ્રમવાસિનસ્તદા મુનેર્વસિષ્ઠસ્ય મુનીશ્વરાશ્ ચ

પૌત્રના શબ્દો સાંભળીને વસિષ્ઠ પણ કરુણા સાથે રડતા જમીન પર પડી ગયા; અરુંધતી, આશ્રમના ઋષિઓ અને મહાન ઋષિગણ પણ એમ જ થયા.

ભક્ષિતો રક્ષસા માતુઃ પિતા તવ મુખાદિતિ શ્રુત્વા પરાશરો ધીમાન્ પ્રાહ ચાસ્રાવિલેક્ષણઃ

માતાના મુખેથી પિતાને રાક્ષસે ખાધા છે એવું સાંભળીને, બુદ્ધિશાળી પરાશર, આંખોમાં આંસુ લઈને બોલ્યા.

અભ્યર્ચ્ય દેવદેવેશં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ ક્ષણેન માતઃ પિતરં દર્શયામીતિ મે મતિઃ

'માતા, હું દેવોના દેવ, ત્રણેય લોકના સ્વામીનું પૂજન કરી, એક ક્ષણમાં તને પિતાનું દર્શન કરાવું એવી મારી પ્રતિજ્ઞા છે.'