લિઙ્ગપુરાણમ્

વિચારમુગ્ધે તવ ગર્ભમણ્ડલં કરાંબુજાભ્યાં વિનિહત્ય દુર્લભમ્ કુલં વસિષ્ઠસ્ય સમસ્તમપ્યહો નિહન્તુમાર્યે કથમુદ્યતા વદ

હે મૂર્છિત મનવાળી, તું કેમ તારા કમળ જેવા હાથથી પેટ પર માર મારી, વશિષ્ઠના દુર્લભ કુળને નાશ કરવા તૈયાર થઈ ગઈ? હે સદ્ગૃહિણી, અમને કહો, તું આવું કેમ કર્યું?

તવાત્મજં શક્તિસુતં ચ દૃષ્ટ્વા ચાસ્વાદ્ય વક્ત્રામૃતમ્ આર્યસૂનોઃ ત્રાતું યતો દેહમિમં મુનીન્દ્રઃ સુનિશ્ચિતઃ પાહિ તતઃ શરીરમ્

તારા પુત્ર, શક્તિનો દીકરો, અને તેના મોઢાનું અમૃત ચાખીને, મહાન ઋષિના પુત્રએ આ શરીર બચાવવાનો નક્કી કર્યો છે; તેથી, તું પણ તારો શરીર સાચવી રાખ.

એવં સ્નુષામુપાલભ્ય મુનિં ચારુન્ધતી સ્થિતા અરુન્ધતી વસિષ્ઠસ્ય પ્રાહ ચાર્તેતિ વિહ્વલા

આ રીતે વહુને ઠપકો આપ્યા પછી, અરુંધતી ઋષિ પાસે ઉભી રહી; દુઃખી અને વ્યાકુળ અરુંધતીએ વશિષ્ઠને કહ્યું.

ત્વય્યેવ જીવિતં ચાસ્ય મુનેર્ યત્ સુવ્રતે મમ જીવિતં રક્ષ દેહસ્ય ધાત્રી ચ કુરુ યદ્ધિતમ્

હે સદ્ગૃહિણી, આ ઋષિનું જીવન માત્ર તારા પર આધાર રાખે છે; મારા જીવનની પણ તું રક્ષા કર, અને શરીરની સંભાળ રાખીને જે સારું હોય તે કર.

મયા યદિ મુનિશ્રેષ્ઠસ્ ત્રાતું વૈ નિશ્ચિતં સ્વકમ્ મમાશુભં શુભં દેહં કથંચિત્ પાલયામ્યહમ્

જો હું મહાન ઋષિને બચાવવા નક્કી છું, તો મારું શરીર શુભ હોય કે અશુભ, હું તેને કોઈ રીતે સાચવીશ.

પ્રિયદુઃખમહં પ્રાપ્તા હ્ય્ અસતી નાત્ર સંશયઃ મુને દુઃખાદહં દગ્ધા યતઃ પુત્રી મુને તવ

હું આનંદ અને દુઃખ બંને અનુભવી રહી છું, અને હું પતિવ્રતા રહી નથી—આમાં કોઈ શંકા નથી, હે મુનિ; હું દુઃખથી દાઝી ગઈ છું, કેમ કે હું તારી દીકરી છું, હે મુનિ.

અહો ઽદ્ભુતં મયા દૃષ્ટં દુઃખપાત્રી હ્યહં વિભો દુઃખત્રાતા ભવ બ્રહ્મન્ બ્રહ્મસૂનો જગદ્ગુરો

અરે, મેં અદભૂત વસ્તુ જોઈ છે; હું ખરેખર દુઃખની પાત્ર છું, હે પ્રભુ. હે બ્રાહ્મણ, બ્રહ્માના પુત્ર, જગતના ગુરુ, દુઃખ દૂર કરનાર બન.

તથાપિ ભર્તૃરહિતા દીના નારી ભવેદિહ પાહિ માં તત આર્યેન્દ્ર પરિભૂતા ભવિષ્યતિ

છતાં પણ, પતિથી વિહોણી સ્ત્રી અહીં દયનીય બની જાય છે; હે આર્યે, મને બચાવ, નહીં તો હું અપમાનિત થઈ જઈશ.

પિતા માતા ચ પુત્રાશ્ચ પૌત્રાઃ શ્વશુર એવ ચ એતે ન બાન્ધવાઃ સ્ત્રીણાં ભર્તા બન્ધુઃ પરા ગતિઃ

પિતા, માતા, પુત્રો, પૌત્રો અને સસરા—આ બધાં સ્ત્રીઓ માટે સાચા સંબંધીઓ નથી; પતિ જ સાચો સંબંધ અને સર્વોચ્ચ આશ્રય છે.

આત્મનો યદ્ધિ કથિતમ્ અપ્યર્ધમિતિ પણ્ડિતૈઃ તદપ્યત્ર મૃષા હ્યાસીદ્ ગતઃ શક્તિરહં સ્થિતા

પંડિતોએ આત્મા વિશે જે કહ્યું છે તે પણ અડધું જ સાચું છે; એ પણ અહીં ખોટું સાબિત થયું, કેમ કે શક્તિ તો ગયો અને હું રહી ગઈ છું.

અહો મમાત્ર કાઠિન્યં મનસો મુનિપુઙ્ગવ પતિં પ્રાણસમં ત્યક્ત્વા સ્થિતા યત્ર ક્ષણં યતઃ

અરે, મારા મનનું કેટલું કઠોરપણું છે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, કે હું પતિ જેવો પ્રાણપ્રિય હતો, તેને છોડીને એક ક્ષણ પણ અહીં રહી શકી છું.

વસિષ્ઠાશ્વત્થમાશ્રિત્ય હ્ય્ અમૃતા તુ યથા લતા નિર્મૂલાપ્યમૃતા ભર્ત્રા ત્યક્તા દીના સ્થિતાપ્યહમ્

જેમ લતા વૃક્ષ પર આધાર રાખે છે, તેમ હું વશિષ્ઠ પર આધાર રાખીને અમર છું, ભલે જડમૂળથી વિહોણી છું; પણ પતિએ છોડતાં હું દુઃખી રહી છું.

સ્નુષાવાક્યં નિશમ્યૈવ વસિષ્ઠો ભાર્યયા સહ તદા ચક્રે મતિં ધીમાન્ યાતું સ્વાશ્રમમાશ્રમી

વહુના શબ્દો સાંભળી, વશિષ્ઠે પોતાની પત્ની સાથે મળીને, બુદ્ધિપૂર્વક પોતાના આશ્રમમાં જવાનું નક્કી કર્યું.

કૃચ્છ્રાત્સભાર્યો ભગવાન્ વસિષ્ઠઃ સ્વાશ્રમં ક્ષણાત્ અદૃશ્યન્ત્યા ચ પુણ્યાત્મા સંવિવેશ સ ચિન્તયન્

મુશ્કેલીથી, ભગવાન વશિષ્ઠ પોતાની પત્ની સાથે તરત જ પોતાના આશ્રમમાં ગયા; પુણ્યશાળી વશિષ્ઠ, વિચાર કરતાં, અદૃશ્ય રીતે અંદર પ્રવેશ્યા.

સા ગર્ભં પાલયામાસ કથંચિન્મુનિપુઙ્ગવાઃ કુલસંધારણાર્થાય શક્તિપત્ની પતિવ્રતા

પતિવ્રતા શક્તિપત્નીએ, કુળની પરંપરા જળવાઈ રહે તે માટે, કોઈ રીતે પોતાનો ગર્ભ સાચવી રાખ્યો, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ.

તતઃ સાસૂત તનયં દશમે માસિ સુપ્રભમ્ શક્તિપત્ની યથા શક્તિં શક્તિમન્તમરુન્ધતી

પછી દસમા મહિનામાં શક્તિની પત્નીએ એક તેજસ્વી પુત્રને જન્મ આપ્યો, જેમ અરુંધતીએ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે શક્તિશાળી પુત્રને જન્મ આપ્યો હતો.

અસૂત સા દિતિર્વિષ્ણું યથા સ્વાહા ગુહં સુતમ્ અગ્નિં યથારણિઃ પત્ની શક્તેઃ સાક્ષાત્પરાશરમ્

તેવી રીતે, દિતીએ જેમ વિષ્ણુને જન્મ આપ્યો, સ્વાહાએ જેમ ગુહને જન્મ આપ્યો, અગ્નિની પત્નીએ જેમ અગ્નિમાંથી પુત્રને જન્મ આપ્યો, તેમ શક્તિની પત્નીએ પણ પરાશરનો જન્મ કર્યો.

યદા તદા શક્તિસૂનુર્ અવતીર્ણો મહીતલે શક્તિસ્ત્યક્ત્વા તદા દુઃખં પિતૄણાં સમતાં યયૌ

જ્યારે શક્તિનો પુત્ર ધરતી પર અવતર્યો, ત્યારે શક્તિ પોતાનું દુઃખ છોડીને પિતૃઓની સમાન સ્થિતિમાં પહોંચી ગયો.

ભ્રાતૃભિઃ સહ પુણ્યાત્મા આદિત્યૈર્ ઇવ ભાસ્કરઃ રરાજ પિતૃલોકસ્થો વાસિષ્ઠો મુનિપુઙ્ગવાઃ

પિતૃલોકમાં વસતા મહાન વશિષ્ઠ પોતાના ભાઈઓ સાથે એ રીતે તેજમય બન્યા, જેમ આદિત્યોમાં ભાસ્કર (સૂર્ય) પ્રકાશિત થાય છે; તેઓ ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ હતા.

જગુસ્તદા ચ પિતરો નનૃતુશ્ ચ પિતામહાઃ પ્રપિતામહાશ્ ચ વિપ્રેન્દ્રા હ્ય્ અવતીર્ણે પરાશરે

પછી પિતૃઓએ ગાન કર્યું, પિતામહો અને પ્રપિતામહો નૃત્ય કરવા લાગ્યા, અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ પરાશરના અવતરણથી આનંદ મનાવ્યો.

યે બ્રહ્મવાદિનો ભૂમૌ નનૃતુર્ દિવિ દેવતાઃ પુષ્કરાદ્યાશ્ ચ સસૃજુઃ પુષ્પવર્ષં ચ ખેચરાઃ

જે બ્રહ્મને વિષે વાત કરતા હતા, તેઓ ધરતી પર નૃત્ય કરવા લાગ્યા; દેવતાઓ સ્વર્ગમાં નૃત્ય કરતા હતા; અને પુષ્કરથી શરૂ થતા આકાશવાસીઓએ ફૂલવર્ષા કરી.

પુરેષુ રાક્ષસાનાં ચ પ્રણાદં વિષમં દ્વિજાઃ આશ્રમસ્થાશ્ ચ મુનયઃ સમૂહુર્હર્ષસંતતિમ્

રાક્ષસોના શહેરોમાં દ્વિજોએ ઉગ્ર ધ્વનિ ઉઠાવી, અને આશ્રમમાં રહેતા મુનિઓએ આનંદની લહેર અનુભવી.

અવતીર્ણો યથા હ્યણ્ડાદ્ ભાનુઃ સો ઽપિ પરાશરઃ અદૃશ્યન્ત્યાશ્ચતુર્વક્ત્રો મેઘજાલાદ્દિવાકરઃ

જેમ અંડામાંથી સૂર્ય અવતરે છે, તેમ પરાશર પણ પ્રગટ થયા; જેમ મેઘમાળામાંથી ચાર મુખવાળો પ્રગટ થાય છે, તેમ આકાશમાંથી સૂર્ય દેખાય છે.

સુખં ચ દુઃખમભવદ્ અદૃશ્યન્ત્યાસ્તથા દ્વિજાઃ દૃષ્ટ્વા પુત્રં પતિં સ્મૃત્વા અરુન્ધત્યા મુનેસ્તથા

અદૃશ્ય સ્ત્રીને પોતાના પુત્રને જોઈ અને પતિને યાદ કરી, આનંદ અને દુઃખ બંને અનુભવાયા, જેમ અરુંધતીને પણ થયું હતું.

દૃષ્ટ્વા ચ તનયં બાલા પરાશરમતિદ્યુતિમ્ લલાપ વિહ્વલા બાલા સન્નકણ્ઠી પપાત ચ

પારાશર જેવા તેજસ્વી પુત્રને જોઈ, યુવાન સ્ત્રી ભાવવિહ્વલ થઈ, ગળું બંધાઈ ગયું, અને રડતી રડતી જમીન પર પડી ગઈ.

સા પરાશરમહો મહામતિં દેવદાનવગણૈશ્ ચ પૂજિતમ્ જાતમાત્રમ્ અનઘં શુચિસ્મિતા બુધ્ય સાશ્રુનયના લલાપ ચ

શુદ્ધ સ્મિત અને આંસુભરી આંખો સાથે, તેણીએ મહાન બુદ્ધિવાળા, નિર્દોષ, દેવ-દૈત્યો દ્વારા પૂજિત એવા પરાશરની—even નવજાત હોવા છતાં—સ્તુતિ કરી.

હા વસિષ્ઠસુત કુત્રચિદ્ગતઃ પશ્ય પુત્રમનઘં તવાત્મજમ્ ત્યજ્ય દીનવદનાં વનાન્તરે પુત્રદર્શનપરામિમાં પ્રભો

"હાય વશિષ્ઠપુત્ર, તું જ્યાં હોય ત્યાંથી તારા નિર્દોષ પુત્રને જોઈ લે, તારો પોતાનો સંતાન! તું મને, દુઃખી ચહેરાવાળી અને વનમાં પુત્રના દર્શન માટે તરસતી, છોડીને ચાલ્યો ગયો, હે પ્રભુ!"

શક્તે સ્વં ચ સુતં પશ્ય ભ્રાતૃભિઃ સહ ષણ્મુખમ્ યથા મહેશ્વરો ઽપશ્યત્ સગણો હૃષિતાનનઃ

"હે શક્તિ, તું તારા પોતાના છમુખા પુત્રને તેના ભાઈઓ સાથે જોઈ લે, જેમ મહેશ્વરે પોતાના સંતાનને પોતાના ગણો સાથે આનંદભર્યા ચહેરે જોયા હતા."

અથ તસ્યાસ્તદાલાપં વસિષ્ઠો મુનિસત્તમઃ શ્રુત્વા સ્નુષામુવાચેદં મા રોદીર્ ઇતિ દુઃખિતઃ

પછી શ્રેષ્ઠ મુનિ વશિષ્ઠે, તેણીનો આલાપ સાંભળી, દુઃખી થઈને પોતાની વહુને કહ્યું: "રડશો નહીં."