લિઙ્ગપુરાણમ્

મત્સમસ્તવ પૌત્રો ઽસૌ શક્તિજઃ શક્તિમાન્મુને તસ્માદુત્તિષ્ઠ સંત્યજ્ય શોકં બ્રહ્મસુતોત્તમ

હે મુનિ, શક્તિનો આ દીકરો, એટલે કે તમારો પૌત્ર, મારો પણ છે અને તે શક્તિશાળી છે; તેથી, હે બ્રહ્માના શ્રેષ્ઠ પુત્ર, દુઃખ છોડીને ઊભા થાઓ.

રુદ્રભક્તશ્ ચ ગર્ભસ્થો રુદ્રપૂજાપરાયણઃ રુદ્રદેવપ્રભાવેણ કુલં તે સંતરિષ્યતિ

ગર્ભમાં રહેલો એ બાળક રુદ્રભક્ત છે, રુદ્રની પૂજામાં તત્પર છે; રુદ્રદેવની કૃપાથી તમારું વંશ બચી રહેશે.

એવમુક્ત્વા ઘૃણી વિપ્રં ભગવાન્ પુરુષોત્તમઃ વસિષ્ઠં મુનિશાર્દૂલં તત્રૈવાન્તરધીયત

આ રીતે દયાળુ પરમેશ્વરે વશિષ્ઠ મુનિને કહ્યા પછી, ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

તતઃ પ્રણમ્ય શિરસા વસિષ્ઠો વારિજેક્ષણમ્ અદૃશ્યન્ત્યા મહાતેજાઃ પસ્પર્શોદરમાદરાત્

પછી મહાતેજસ્વી વશિષ્ઠે કમળ જેવી આંખો ધરાવતા ભગવાનને માથું નમાવ્યું અને, જો કે ભગવાન અદૃશ્ય થઈ ગયા હતા, તેમ છતાં શ્રદ્ધાથી ગર્ભને સ્પર્શ કર્યો.

હા પુત્ર પુત્ર પુત્રેતિ પપાત ચ સુદુઃખિતઃ લલાપારુન્ધતી પ્રેક્ષ્ય તદાસૌ રુદતીં દ્વિજાઃ

હાય પુત્ર, પુત્ર, પુત્ર કહીને તેઓ ખૂબ દુઃખી થઈને પડી ગયા; અરુંધતીને રડતી જોઈ, બ્રાહ્મણોએ તેને શાંત કરી.

સ્વપુત્રં ચ સ્મરન્ દુઃખાત્ પુનરેહ્યેહિ પુત્રક તવ પુત્રમિમં દૃષ્ટ્વા ભો શક્તે કુલધારણમ્

પોતાના પુત્રને યાદ કરીને દુઃખમાં, ફરીથી બોલ્યા: 'આવો, આવો, મારા પુત્ર! હે શક્તિ, જુઓ, તમારો પુત્ર, જે વંશને ટકાવી રાખશે.'

તવાન્તિકં ગમિષ્યામિ તવ માત્રા ન સંશયઃ એવમુક્ત્વા રુદન્વિપ્ર આલિઙ્ગ્યારુન્ધતીં તદા

'હું નિશ્ચયથી તારા અને તારી માતા સાથે તારી પાસે આવીશ.' આમ કહીને, બ્રાહ્મણ એ સમયે રડતા રડતા અરુંધતીને ચાંપમાં લીધી.

પપાત તાડયન્તીવ સ્વસ્ય કુક્ષી કરેણ વૈ અદૃશ્યન્તી જઘાનાથ શક્તિજસ્યાલયં શુભા

શક્તિના ઘરનું નાશ કરતી, પોતાની પેટ પર હાથ મારતી અને દુઃખથી પડી ગયેલી, શક્તિની પવિત્ર પત્ની અદૃશ્ય થઈ ગઈ.

સ્વોદરં દુઃખિતા ભૂમૌ લલાપ ચ પપાત ચ અરુન્ધતિ તદા ભીતા વસિષ્ઠશ્ ચ મહામતિઃ

તે દુઃખી થઈ જમીન પર રડવા લાગી અને પડી ગઈ; એ સમયે અરુંધતી ડરી ગઈ અને મહાન બુદ્ધિવાળા વશિષ્ઠ પણ ભયભીત થયા.

સમુત્થાપ્ય સ્નુષાં બાલામ્ ઊચતુર્ભયવિહ્વલૌ

ભયથી કંપતા વશિષ્ઠ અને અરુંધતીએ પોતાની નાની વહુને ઉઠાવીને વાત કરી.

વિચારમુગ્ધે તવ ગર્ભમણ્ડલં કરાંબુજાભ્યાં વિનિહત્ય દુર્લભમ્ કુલં વસિષ્ઠસ્ય સમસ્તમપ્યહો નિહન્તુમાર્યે કથમુદ્યતા વદ

હે મૂર્છિત મનવાળી, તું કેમ તારા કમળ જેવા હાથથી પેટ પર માર મારી, વશિષ્ઠના દુર્લભ કુળને નાશ કરવા તૈયાર થઈ ગઈ? હે સદ્ગૃહિણી, અમને કહો, તું આવું કેમ કર્યું?

તવાત્મજં શક્તિસુતં ચ દૃષ્ટ્વા ચાસ્વાદ્ય વક્ત્રામૃતમ્ આર્યસૂનોઃ ત્રાતું યતો દેહમિમં મુનીન્દ્રઃ સુનિશ્ચિતઃ પાહિ તતઃ શરીરમ્

તારા પુત્ર, શક્તિનો દીકરો, અને તેના મોઢાનું અમૃત ચાખીને, મહાન ઋષિના પુત્રએ આ શરીર બચાવવાનો નક્કી કર્યો છે; તેથી, તું પણ તારો શરીર સાચવી રાખ.

એવં સ્નુષામુપાલભ્ય મુનિં ચારુન્ધતી સ્થિતા અરુન્ધતી વસિષ્ઠસ્ય પ્રાહ ચાર્તેતિ વિહ્વલા

આ રીતે વહુને ઠપકો આપ્યા પછી, અરુંધતી ઋષિ પાસે ઉભી રહી; દુઃખી અને વ્યાકુળ અરુંધતીએ વશિષ્ઠને કહ્યું.

ત્વય્યેવ જીવિતં ચાસ્ય મુનેર્ યત્ સુવ્રતે મમ જીવિતં રક્ષ દેહસ્ય ધાત્રી ચ કુરુ યદ્ધિતમ્

હે સદ્ગૃહિણી, આ ઋષિનું જીવન માત્ર તારા પર આધાર રાખે છે; મારા જીવનની પણ તું રક્ષા કર, અને શરીરની સંભાળ રાખીને જે સારું હોય તે કર.

મયા યદિ મુનિશ્રેષ્ઠસ્ ત્રાતું વૈ નિશ્ચિતં સ્વકમ્ મમાશુભં શુભં દેહં કથંચિત્ પાલયામ્યહમ્

જો હું મહાન ઋષિને બચાવવા નક્કી છું, તો મારું શરીર શુભ હોય કે અશુભ, હું તેને કોઈ રીતે સાચવીશ.

પ્રિયદુઃખમહં પ્રાપ્તા હ્ય્ અસતી નાત્ર સંશયઃ મુને દુઃખાદહં દગ્ધા યતઃ પુત્રી મુને તવ

હું આનંદ અને દુઃખ બંને અનુભવી રહી છું, અને હું પતિવ્રતા રહી નથી—આમાં કોઈ શંકા નથી, હે મુનિ; હું દુઃખથી દાઝી ગઈ છું, કેમ કે હું તારી દીકરી છું, હે મુનિ.

અહો ઽદ્ભુતં મયા દૃષ્ટં દુઃખપાત્રી હ્યહં વિભો દુઃખત્રાતા ભવ બ્રહ્મન્ બ્રહ્મસૂનો જગદ્ગુરો

અરે, મેં અદભૂત વસ્તુ જોઈ છે; હું ખરેખર દુઃખની પાત્ર છું, હે પ્રભુ. હે બ્રાહ્મણ, બ્રહ્માના પુત્ર, જગતના ગુરુ, દુઃખ દૂર કરનાર બન.

તથાપિ ભર્તૃરહિતા દીના નારી ભવેદિહ પાહિ માં તત આર્યેન્દ્ર પરિભૂતા ભવિષ્યતિ

છતાં પણ, પતિથી વિહોણી સ્ત્રી અહીં દયનીય બની જાય છે; હે આર્યે, મને બચાવ, નહીં તો હું અપમાનિત થઈ જઈશ.

પિતા માતા ચ પુત્રાશ્ચ પૌત્રાઃ શ્વશુર એવ ચ એતે ન બાન્ધવાઃ સ્ત્રીણાં ભર્તા બન્ધુઃ પરા ગતિઃ

પિતા, માતા, પુત્રો, પૌત્રો અને સસરા—આ બધાં સ્ત્રીઓ માટે સાચા સંબંધીઓ નથી; પતિ જ સાચો સંબંધ અને સર્વોચ્ચ આશ્રય છે.

આત્મનો યદ્ધિ કથિતમ્ અપ્યર્ધમિતિ પણ્ડિતૈઃ તદપ્યત્ર મૃષા હ્યાસીદ્ ગતઃ શક્તિરહં સ્થિતા

પંડિતોએ આત્મા વિશે જે કહ્યું છે તે પણ અડધું જ સાચું છે; એ પણ અહીં ખોટું સાબિત થયું, કેમ કે શક્તિ તો ગયો અને હું રહી ગઈ છું.

અહો મમાત્ર કાઠિન્યં મનસો મુનિપુઙ્ગવ પતિં પ્રાણસમં ત્યક્ત્વા સ્થિતા યત્ર ક્ષણં યતઃ

અરે, મારા મનનું કેટલું કઠોરપણું છે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, કે હું પતિ જેવો પ્રાણપ્રિય હતો, તેને છોડીને એક ક્ષણ પણ અહીં રહી શકી છું.

વસિષ્ઠાશ્વત્થમાશ્રિત્ય હ્ય્ અમૃતા તુ યથા લતા નિર્મૂલાપ્યમૃતા ભર્ત્રા ત્યક્તા દીના સ્થિતાપ્યહમ્

જેમ લતા વૃક્ષ પર આધાર રાખે છે, તેમ હું વશિષ્ઠ પર આધાર રાખીને અમર છું, ભલે જડમૂળથી વિહોણી છું; પણ પતિએ છોડતાં હું દુઃખી રહી છું.

સ્નુષાવાક્યં નિશમ્યૈવ વસિષ્ઠો ભાર્યયા સહ તદા ચક્રે મતિં ધીમાન્ યાતું સ્વાશ્રમમાશ્રમી

વહુના શબ્દો સાંભળી, વશિષ્ઠે પોતાની પત્ની સાથે મળીને, બુદ્ધિપૂર્વક પોતાના આશ્રમમાં જવાનું નક્કી કર્યું.

કૃચ્છ્રાત્સભાર્યો ભગવાન્ વસિષ્ઠઃ સ્વાશ્રમં ક્ષણાત્ અદૃશ્યન્ત્યા ચ પુણ્યાત્મા સંવિવેશ સ ચિન્તયન્

મુશ્કેલીથી, ભગવાન વશિષ્ઠ પોતાની પત્ની સાથે તરત જ પોતાના આશ્રમમાં ગયા; પુણ્યશાળી વશિષ્ઠ, વિચાર કરતાં, અદૃશ્ય રીતે અંદર પ્રવેશ્યા.

સા ગર્ભં પાલયામાસ કથંચિન્મુનિપુઙ્ગવાઃ કુલસંધારણાર્થાય શક્તિપત્ની પતિવ્રતા

પતિવ્રતા શક્તિપત્નીએ, કુળની પરંપરા જળવાઈ રહે તે માટે, કોઈ રીતે પોતાનો ગર્ભ સાચવી રાખ્યો, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ.

તતઃ સાસૂત તનયં દશમે માસિ સુપ્રભમ્ શક્તિપત્ની યથા શક્તિં શક્તિમન્તમરુન્ધતી

પછી દસમા મહિનામાં શક્તિની પત્નીએ એક તેજસ્વી પુત્રને જન્મ આપ્યો, જેમ અરુંધતીએ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે શક્તિશાળી પુત્રને જન્મ આપ્યો હતો.

અસૂત સા દિતિર્વિષ્ણું યથા સ્વાહા ગુહં સુતમ્ અગ્નિં યથારણિઃ પત્ની શક્તેઃ સાક્ષાત્પરાશરમ્

તેવી રીતે, દિતીએ જેમ વિષ્ણુને જન્મ આપ્યો, સ્વાહાએ જેમ ગુહને જન્મ આપ્યો, અગ્નિની પત્નીએ જેમ અગ્નિમાંથી પુત્રને જન્મ આપ્યો, તેમ શક્તિની પત્નીએ પણ પરાશરનો જન્મ કર્યો.

યદા તદા શક્તિસૂનુર્ અવતીર્ણો મહીતલે શક્તિસ્ત્યક્ત્વા તદા દુઃખં પિતૄણાં સમતાં યયૌ

જ્યારે શક્તિનો પુત્ર ધરતી પર અવતર્યો, ત્યારે શક્તિ પોતાનું દુઃખ છોડીને પિતૃઓની સમાન સ્થિતિમાં પહોંચી ગયો.

ભ્રાતૃભિઃ સહ પુણ્યાત્મા આદિત્યૈર્ ઇવ ભાસ્કરઃ રરાજ પિતૃલોકસ્થો વાસિષ્ઠો મુનિપુઙ્ગવાઃ

પિતૃલોકમાં વસતા મહાન વશિષ્ઠ પોતાના ભાઈઓ સાથે એ રીતે તેજમય બન્યા, જેમ આદિત્યોમાં ભાસ્કર (સૂર્ય) પ્રકાશિત થાય છે; તેઓ ઋષિમાં શ્રેષ્ઠ હતા.