લિઙ્ગપુરાણમ્

ભગવન્બ્રાહ્મણશ્રેષ્ઠ તવ દેહમ્ ઇદં શુભમ્ પાલયસ્વ વિભો દ્રષ્ટું તવ પૌત્રં મમાત્મજમ્

હે ભગવાન, હે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, કૃપા કરીને તમારું આ પવિત્ર શરીર સાચવો, જેથી તમે તમારા પૌત્રને, એટલે કે મારા દીકરાને જોઈ શકો.

ન ત્યાજ્યં તવ વિપ્રેન્દ્ર દેહમેતત્સુશોભનમ્ ગર્ભસ્થો મમ સર્વાર્થસાધકઃ શક્તિજો યતઃ

હે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ, તમારું આ સુંદર શરીર છોડવું નહીં, કારણ કે શક્તિનો દીકરો, જે મારા ગર્ભમાં છે અને બધું સિદ્ધ કરનાર છે, તે હજુ જન્મ્યો નથી.

એવમુક્ત્વાથ ધર્મજ્ઞા કરાભ્યાં કમલેક્ષણા ઉત્થાપ્ય શ્વશુરં નત્વા નેત્રે સંમૃજ્ય વારિણા

આ રીતે બોલીને, ધર્મને જાણતી અને કમળ જેવી આંખો ધરાવતી એ સ્ત્રીએ પોતાના હાથથી શ્વશુરને ઊભા કર્યા, તેમને વંદન કર્યા અને પાણીથી તેમની આંખો પુંછીને શાંત કરી.

દુઃખિતાપિ પરિત્રાતું શ્વશુરં દુઃખિતં તદા અરુન્ધતીં ચ કલ્યાણીં પ્રાર્થયામાસ દુઃખિતામ્

દુઃખમાં હોવા છતાં, તેણે પોતાના દુઃખી શ્વશુરને શાંત કરવાનો પ્રયાસ કર્યો અને સાથે જ દુઃખી અને શુભચિંતક અરુંધતીને પણ આશ્વાસન આપ્યું.

સ્નુષાવાક્યં તતઃ શ્રુત્વા વસિષ્ઠ ઉત્થાય ભૂતલાત્ સંજ્ઞામવાપ્ય ચાલિઙ્ગ્ય સા પપાત સુદુઃખિતા

પછી, વહુના વચનો સાંભળી, વશિષ્ઠ જમીન પરથી ઊભા થયા, તેમને જ્ઞાન આવ્યું, વહુને ચાંપમાં લીધી અને એ ખૂબ દુઃખી થઈને પડી ગઈ.

અરુન્ધતી કરાભ્યાં તાં સંસ્પૃશ્યાસ્રાકુલેક્ષણામ્ રુરોદ મુનિશાર્દૂલો ભાર્યયા સુતવત્સલઃ

અરુંધતી, આંખોમાં આંસુઓ સાથે, તેને હાથથી સ્પર્શ કરી; અને મુનિમાં શ્રેષ્ઠ એવા વશિષ્ઠે, પત્ની માટે પુત્ર જેવી મમતા રાખીને, રડવાનું શરૂ કર્યું.

અથ નાભ્યંબુજે વિષ્ણોર્ યથા તસ્યાશ્ચતુર્મુખઃ આસીનો ગર્ભશય્યાયાં કુમાર ઋચમાહ સઃ

પછી, જેમ વિષ્ણુના નાભિ-કમળમાં ચતુર્મુખ બ્રહ્મા બેઠા હોય છે, તેમ ગર્ભમાં રહેલા બાળકએ એક ઋગ્વેદ મંત્ર ઉચ્ચાર્યો.

તતો નિશમ્ય ભગવાન્ વસિષ્ઠ ઋચમાદરાત્ કેનોક્તમિતિ સંચિન્ત્ય તદાતિષ્ઠત્સમાહિતઃ

પછી, એ મંત્ર સાંભળી, મહાન વશિષ્ઠજી આશ્ચર્યથી વિચારી રહ્યા કે આ કોણ બોલ્યું, અને મનથી ધ્યાન લગાવ્યો.

વ્યોમાઙ્ગણસ્થો ઽથ હરિઃ પુણ્ડરીકનિભેક્ષણઃ વસિષ્ઠમાહ વિશ્વાત્મા ઘૃણયા સ ઘૃણાનિધિઃ

પછી, આકાશમાં ઉભેલા, કમળ જેવી આંખો ધરાવતા, સમગ્ર જગતના આત્મા અને દયાના સાગર એવા હરિએ વશિષ્ઠને દયાથી કહ્યું.

ભો વત્સ વત્સ વિપ્રેન્દ્ર વસિષ્ઠ સુતવત્સલ તવ પૌત્રમુખામ્ભોજાદ્ ઋગ્ એષાદ્ય વિનિઃસૃતા

હે વત્સ, હે વત્સ, હે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ વશિષ્ઠ, પુત્રપ્રેમી, તમારા પૌત્રના કમળ જેવા મુખમાંથી આ ઋગ્વેદ મંત્ર આજે નીકળ્યો છે.

મત્સમસ્તવ પૌત્રો ઽસૌ શક્તિજઃ શક્તિમાન્મુને તસ્માદુત્તિષ્ઠ સંત્યજ્ય શોકં બ્રહ્મસુતોત્તમ

હે મુનિ, શક્તિનો આ દીકરો, એટલે કે તમારો પૌત્ર, મારો પણ છે અને તે શક્તિશાળી છે; તેથી, હે બ્રહ્માના શ્રેષ્ઠ પુત્ર, દુઃખ છોડીને ઊભા થાઓ.

રુદ્રભક્તશ્ ચ ગર્ભસ્થો રુદ્રપૂજાપરાયણઃ રુદ્રદેવપ્રભાવેણ કુલં તે સંતરિષ્યતિ

ગર્ભમાં રહેલો એ બાળક રુદ્રભક્ત છે, રુદ્રની પૂજામાં તત્પર છે; રુદ્રદેવની કૃપાથી તમારું વંશ બચી રહેશે.

એવમુક્ત્વા ઘૃણી વિપ્રં ભગવાન્ પુરુષોત્તમઃ વસિષ્ઠં મુનિશાર્દૂલં તત્રૈવાન્તરધીયત

આ રીતે દયાળુ પરમેશ્વરે વશિષ્ઠ મુનિને કહ્યા પછી, ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

તતઃ પ્રણમ્ય શિરસા વસિષ્ઠો વારિજેક્ષણમ્ અદૃશ્યન્ત્યા મહાતેજાઃ પસ્પર્શોદરમાદરાત્

પછી મહાતેજસ્વી વશિષ્ઠે કમળ જેવી આંખો ધરાવતા ભગવાનને માથું નમાવ્યું અને, જો કે ભગવાન અદૃશ્ય થઈ ગયા હતા, તેમ છતાં શ્રદ્ધાથી ગર્ભને સ્પર્શ કર્યો.

હા પુત્ર પુત્ર પુત્રેતિ પપાત ચ સુદુઃખિતઃ લલાપારુન્ધતી પ્રેક્ષ્ય તદાસૌ રુદતીં દ્વિજાઃ

હાય પુત્ર, પુત્ર, પુત્ર કહીને તેઓ ખૂબ દુઃખી થઈને પડી ગયા; અરુંધતીને રડતી જોઈ, બ્રાહ્મણોએ તેને શાંત કરી.

સ્વપુત્રં ચ સ્મરન્ દુઃખાત્ પુનરેહ્યેહિ પુત્રક તવ પુત્રમિમં દૃષ્ટ્વા ભો શક્તે કુલધારણમ્

પોતાના પુત્રને યાદ કરીને દુઃખમાં, ફરીથી બોલ્યા: 'આવો, આવો, મારા પુત્ર! હે શક્તિ, જુઓ, તમારો પુત્ર, જે વંશને ટકાવી રાખશે.'

તવાન્તિકં ગમિષ્યામિ તવ માત્રા ન સંશયઃ એવમુક્ત્વા રુદન્વિપ્ર આલિઙ્ગ્યારુન્ધતીં તદા

'હું નિશ્ચયથી તારા અને તારી માતા સાથે તારી પાસે આવીશ.' આમ કહીને, બ્રાહ્મણ એ સમયે રડતા રડતા અરુંધતીને ચાંપમાં લીધી.

પપાત તાડયન્તીવ સ્વસ્ય કુક્ષી કરેણ વૈ અદૃશ્યન્તી જઘાનાથ શક્તિજસ્યાલયં શુભા

શક્તિના ઘરનું નાશ કરતી, પોતાની પેટ પર હાથ મારતી અને દુઃખથી પડી ગયેલી, શક્તિની પવિત્ર પત્ની અદૃશ્ય થઈ ગઈ.

સ્વોદરં દુઃખિતા ભૂમૌ લલાપ ચ પપાત ચ અરુન્ધતિ તદા ભીતા વસિષ્ઠશ્ ચ મહામતિઃ

તે દુઃખી થઈ જમીન પર રડવા લાગી અને પડી ગઈ; એ સમયે અરુંધતી ડરી ગઈ અને મહાન બુદ્ધિવાળા વશિષ્ઠ પણ ભયભીત થયા.

સમુત્થાપ્ય સ્નુષાં બાલામ્ ઊચતુર્ભયવિહ્વલૌ

ભયથી કંપતા વશિષ્ઠ અને અરુંધતીએ પોતાની નાની વહુને ઉઠાવીને વાત કરી.

વિચારમુગ્ધે તવ ગર્ભમણ્ડલં કરાંબુજાભ્યાં વિનિહત્ય દુર્લભમ્ કુલં વસિષ્ઠસ્ય સમસ્તમપ્યહો નિહન્તુમાર્યે કથમુદ્યતા વદ

હે મૂર્છિત મનવાળી, તું કેમ તારા કમળ જેવા હાથથી પેટ પર માર મારી, વશિષ્ઠના દુર્લભ કુળને નાશ કરવા તૈયાર થઈ ગઈ? હે સદ્ગૃહિણી, અમને કહો, તું આવું કેમ કર્યું?

તવાત્મજં શક્તિસુતં ચ દૃષ્ટ્વા ચાસ્વાદ્ય વક્ત્રામૃતમ્ આર્યસૂનોઃ ત્રાતું યતો દેહમિમં મુનીન્દ્રઃ સુનિશ્ચિતઃ પાહિ તતઃ શરીરમ્

તારા પુત્ર, શક્તિનો દીકરો, અને તેના મોઢાનું અમૃત ચાખીને, મહાન ઋષિના પુત્રએ આ શરીર બચાવવાનો નક્કી કર્યો છે; તેથી, તું પણ તારો શરીર સાચવી રાખ.

એવં સ્નુષામુપાલભ્ય મુનિં ચારુન્ધતી સ્થિતા અરુન્ધતી વસિષ્ઠસ્ય પ્રાહ ચાર્તેતિ વિહ્વલા

આ રીતે વહુને ઠપકો આપ્યા પછી, અરુંધતી ઋષિ પાસે ઉભી રહી; દુઃખી અને વ્યાકુળ અરુંધતીએ વશિષ્ઠને કહ્યું.

ત્વય્યેવ જીવિતં ચાસ્ય મુનેર્ યત્ સુવ્રતે મમ જીવિતં રક્ષ દેહસ્ય ધાત્રી ચ કુરુ યદ્ધિતમ્

હે સદ્ગૃહિણી, આ ઋષિનું જીવન માત્ર તારા પર આધાર રાખે છે; મારા જીવનની પણ તું રક્ષા કર, અને શરીરની સંભાળ રાખીને જે સારું હોય તે કર.

મયા યદિ મુનિશ્રેષ્ઠસ્ ત્રાતું વૈ નિશ્ચિતં સ્વકમ્ મમાશુભં શુભં દેહં કથંચિત્ પાલયામ્યહમ્

જો હું મહાન ઋષિને બચાવવા નક્કી છું, તો મારું શરીર શુભ હોય કે અશુભ, હું તેને કોઈ રીતે સાચવીશ.

પ્રિયદુઃખમહં પ્રાપ્તા હ્ય્ અસતી નાત્ર સંશયઃ મુને દુઃખાદહં દગ્ધા યતઃ પુત્રી મુને તવ

હું આનંદ અને દુઃખ બંને અનુભવી રહી છું, અને હું પતિવ્રતા રહી નથી—આમાં કોઈ શંકા નથી, હે મુનિ; હું દુઃખથી દાઝી ગઈ છું, કેમ કે હું તારી દીકરી છું, હે મુનિ.

અહો ઽદ્ભુતં મયા દૃષ્ટં દુઃખપાત્રી હ્યહં વિભો દુઃખત્રાતા ભવ બ્રહ્મન્ બ્રહ્મસૂનો જગદ્ગુરો

અરે, મેં અદભૂત વસ્તુ જોઈ છે; હું ખરેખર દુઃખની પાત્ર છું, હે પ્રભુ. હે બ્રાહ્મણ, બ્રહ્માના પુત્ર, જગતના ગુરુ, દુઃખ દૂર કરનાર બન.

તથાપિ ભર્તૃરહિતા દીના નારી ભવેદિહ પાહિ માં તત આર્યેન્દ્ર પરિભૂતા ભવિષ્યતિ

છતાં પણ, પતિથી વિહોણી સ્ત્રી અહીં દયનીય બની જાય છે; હે આર્યે, મને બચાવ, નહીં તો હું અપમાનિત થઈ જઈશ.

પિતા માતા ચ પુત્રાશ્ચ પૌત્રાઃ શ્વશુર એવ ચ એતે ન બાન્ધવાઃ સ્ત્રીણાં ભર્તા બન્ધુઃ પરા ગતિઃ

પિતા, માતા, પુત્રો, પૌત્રો અને સસરા—આ બધાં સ્ત્રીઓ માટે સાચા સંબંધીઓ નથી; પતિ જ સાચો સંબંધ અને સર્વોચ્ચ આશ્રય છે.