લિઙ્ગપુરાણમ્

દત્તો હ્યત્રિવરો જ્યેષ્ઠો દુર્વાસાસ્તસ્ય ચાનુજઃ યવીયસી સ્વસા તેષામ્ અમલા બ્રહ્મવાદિની

દત્ત, અત્રિમાંથી શ્રેષ્ઠ, સૌથી મોટો હતો; દુર્વાસા તેનો નાના ભાઈ હતો. તેમની સૌથી નાની બહેન અમલા હતી, જે બ્રહ્મવિદ્યા જાણતી હતી.

તસ્ય ગોત્રદ્વયે જાતાશ્ ચત્વારઃ પ્રથિતા ભુવિ શ્યાવશ્ ચ પ્રત્વસશ્ચૈવ વવલ્ગુશ્ચાથ ગહ્વરઃ

તેમના બે વંશોમાં ચાર પુત્રો જન્મ્યા, જે પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ થયા: શ્યાવ, પ્રતિવસ, વવલ્ગુ અને ગહ્વર.

આત્રેયાણાં ચ ચત્વારઃ સ્મૃતાઃ પક્ષા મહાત્મનામ્ કાશ્યપો નારદશ્ચૈવ પર્વતાનુદ્ધતસ્ તથા

અત્રેય વંશના ચાર શાખાઓ માનવામાં આવે છે: કાશ્યપ, નારદ, પર્વત અને ઉદ્ધત.

જજ્ઞિરે માનસા હ્યેતે અરુન્ધત્યા નિબોધત નારદસ્તુ વસિષ્ઠાયા-રુન્ધતીં પ્રત્યપાદયત્

આ બધા અરુંધતીના મનમાંથી જન્મ્યા હતા. નારદે અરુંધતીને વસિષ્ઠને આપીને લગ્ન કરાવ્યા.

ઊર્ધ્વરેતા મહાતેજા દક્ષશાપાત્તુ નારદઃ પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે ઘોરે વૈ તારકામયે

નારદ, જે ઉર્ધ્વરેત અને મહાતેજસ્વી હતા, દક્ષના શ્રાપથી દેવ-અસુરોના ભયાનક તારકામય યુદ્ધમાં સામેલ થયા હતા.

અનાવૃષ્ટ્યા હતે લોકે હ્ય્ ઉગ્રે લોકેશ્વરૈઃ સહ વસિષ્ઠસ્તપસા ધીમાન્ ધારયામાસ વૈ પ્રજાઃ

જ્યારે દુનિયામાં ભયાનક દુષ્કાળ આવ્યો અને બધા લોકપાલો સાથે મળીને, બુદ્ધિશાળી વસિષ્ઠે પોતાના તપથી પ્રજાને જીવંત રાખી.

અન્નોદકં મૂલફલમ્ ઓષધીશ્ ચ પ્રવર્તયન્ તાનેતાઞ્જીવયામાસ કારુણ્યાદૌષધેન ચ

અન્ન, પાણી, મૂળ, ફળ અને ઔષધિઓ ઉપજાવી, તેણે દયા અને ઔષધિના ઉપાયથી બધાને જીવંત રાખ્યા.

અરુન્ધત્યાં વસિષ્ઠસ્તુ સુતાન્ ઉત્પાદયચ્છતમ્ જ્યાયસો ઽજનયચ્છક્તેર્ અદૃશ્યન્તી પરાશરમ્

વસિષ્ઠે અરુંધતીમાંથી સો પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા. સૌથી મોટો શક્તિ હતો, જેણે અદૃશ્યંતીમાંથી પરાશરનો જન્મ કર્યો.

રક્ષસા ભક્ષિતે શક્તૌ રુધિરેણ તુ વૈ તદા કાલી પરાશરાજ્જજ્ઞે કૃષ્ણદ્વૈપાયનં પ્રભુમ્

જ્યારે રાક્ષસે શક્તિને ભક્ષી લીધો, ત્યારે તેના લોહીમાંથી કાળીથી પરાશરનો જન્મ થયો અને પરાશરથી કૃષ્ણદ્વૈપાયન ભગવાન પેદા થયા.

દ્વૈપાયનો હ્યરણ્યાં વૈ શુકમ્ ઉત્પાદયત્સુતમ્ ઉપમન્યું ચ પીવર્યાં વિદ્ધીમે શુકસૂનવઃ

દ્વૈપાયને જંગલમાં પોતાના પુત્ર શુકનો જન્મ કર્યો. પીવરીમાંથી ઉપમન્યુ જન્મ્યા અને શુકના પુત્રો આ છે.

ભૂરિશ્રવાઃ પ્રભુઃ શંભુઃ કૃષ્ણો ગૌરસ્તુ પઞ્ચમઃ કન્યા કીર્તિમતી ચૈવ યોગમાતા ધૃતવ્રતા

ભૂરીશ્વર, ભગવાન શંભુ, કૃષ્ણ અને ગૌરપાંચમો; પુત્રી કીર્તિમતી હતી, જે ધીરજવાળી અને યોગની માતા હતી.

જનની બ્રહ્મદત્તસ્ય પત્ની સા ત્વનુહસ્ય ચ શ્વેતઃ કૃષ્ણશ્ ચ ગૌરશ્ ચ શ્યામો ધૂમ્રસ્તથારુણઃ

બ્રહ્મદત્તની પત્ની અને અનુહની પણ પત્ની, એ માતાએ શ્વેત, કૃષ્ણ, ગૌર, શ્યામ, ધૂમ્ર અને અરુણ નામના પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

નીલો બાદરિકશ્ચૈવ સર્વે ચૈતે પરાશરાઃ પરાશરાણામષ્ટૌ તે પક્ષાઃ પ્રોક્તા મહાત્મનામ્

નીલ અને બાદરિક પણ એ જ પરાશર વંશના હતા. આ બધા મહાન આત્માવાળા પરાશરોના આઠ શાખાઓ ગણાય છે.

અત ઊર્ધ્વં નિબોધધ્વમ્ ઇન્દ્રપ્રમિતિસંભવમ્ વસિષ્ઠસ્ય કપિઞ્જલ્યો ઘૃતાચ્યામુદપદ્યત

હવે, ઇન્દ્રપ્રમિતિથી ઉત્પન્ન થયેલા વંશ વિશે સાંભળો: વશિષ્ઠના પુત્ર કપિઞ્જલનો જન્મ ઘૃતાચીમાંથી થયો હતો.

ત્રિમૂર્તિર્યઃ સમાખ્યાત ઇન્દ્રપ્રમિતિરુચ્યતે પૃથોઃ સુતાયાં સમ્ભૂતો ભદ્રસ્તસ્યા ભવદ્વસુઃ

જેને ત્રિમૂર્તિ કહેવામાં આવે છે, તેને ઇન્દ્રપ્રમિતિ પણ કહે છે. એ પૃથુની પુત્રીમાંથી જન્મ્યો હતો. તેના પુત્ર ભદ્ર અને ભદ્રના પુત્ર વસુ હતા.

ઉપમન્યુઃ સુતસ્તસ્ય બહવો હ્યૌપમન્યવઃ મિત્રાવરુણયોશ્ચૈવ કૌણ્ડિન્યા યે પરિશ્રુતાઃ

વસુના પુત્ર ઉપમન્યુ હતા અને ઉપમન્યુના અનેક વંશજો થયા. મિત્ર અને વરુણના કુળમાં પ્રસિદ્ધ કૌંડિન્ય પણ હતા.

એકાર્ષેયાસ્ તથા ચાન્યે વાસિષ્ઠા નામ વિશ્રુતાઃ એતે પક્ષા વસિષ્ઠાનાં સ્મૃતા દશ મહાત્મનામ્

એકાર્ષેય અને પ્રસિદ્ધ વશિષ્ઠ નામના અન્ય પણ હતા. આ દસ મહાન આત્માવાળા વશિષ્ઠોની શાખાઓ તરીકે ઓળખાય છે.

ઇત્યેતે બ્રહ્મણઃ પુત્રા માનસા વિશ્રુતા ભુવિ ભર્તારશ્ ચ મહાભાગા એષાં વંશાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

આ રીતે, બ્રહ્માના મનથી ઉત્પન્ન થયેલા અને પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ એવા પુત્રો તથા તેમના મહાન વંશોનું વર્ણન થયું.

ત્રિલોકધારણે શક્તા દેવર્ષિકુલસંભવાઃ તેષાં પુત્રાશ્ ચ પૌત્રાશ્ ચ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ

દેવર્ષિ કુળમાં જન્મેલા એ મહાન લોકો ત્રણેય લોકને ધારણ કરવાની શક્તિ ધરાવે છે. તેમના પુત્રો અને પૌત્રો હજારો-લાખો છે.

યૈસ્તુ વ્યાપ્તાસ્ત્રયો લોકાઃ સૂર્યસ્યેવ ગભસ્તિભિઃ

જેમ સૂર્યની કિરણોથી ત્રણેય લોક વ્યાપી જાય છે, તેમ એ મહાન પુરુષોએ પણ ત્રણેય લોકને વ્યાપી લીધા છે.

કથં હિ રક્ષસા શક્તિર્ ભક્ષિતઃ સો ઽનુજૈઃ સહ વાસિષ્ઠો વદતાં શ્રેષ્ઠ સૂત વક્તુમિહાર્હસિ

વશિષ્ઠના પુત્ર શક્તિ અને તેના ભાઈઓને રાક્ષસે કેવી રીતે ભક્ષી લીધા? હે શ્રેષ્ઠ વક્તા સૂતજી, કૃપા કરીને આ વાત અહીં કહો.

રાક્ષસો રુધિરો નામ વસિષ્ઠસ્ય સુતં પુરા શક્તિં સ ભક્ષયામાસ શક્તેઃ શાપાત્સહાનુજૈઃ

રુધિર નામના રાક્ષસે, શક્તિના શાપથી, વશિષ્ઠના પુત્ર શક્તિ અને તેના ભાઈઓને એક વખત ભક્ષી લીધા હતા.

વસિષ્ઠયાજ્યં વિપ્રેન્દ્રાસ્ તદાદિશ્યૈવ ભૂપતિમ્ કલ્માષપાદં રુધિરો વિશ્વામિત્રેણ ચોદિતઃ

વિશ્વામિત્રના પ્રેરણે, અને રાજા કલ્માષપાદના આદેશથી, રાક્ષસ રૂધિરે વશિષ્ઠનું યજ્ઞહવન ભક્ષણ કર્યું.

ભક્ષિતઃ સ ઇતિ શ્રુત્વા વસિષ્ઠસ્તેન રક્ષસા શક્તિઃ શક્તિમતાં શ્રેષ્ઠો ભ્રાતૃભિઃ સહ ધર્મવિત્

શક્તિ, જે શક્તિશાળી અને ધર્મને જાણનારા હતા, તેમને અને તેમના ભાઈઓને રાક્ષસે ભક્ષી લીધા છે એ સાંભળીને વશિષ્ઠ ખૂબ દુઃખી થયા.

હા પુત્ર પુત્ર પુત્રેતિ ક્રન્દમાનો મુહુર્મુહુઃ અરુન્ધત્યા સહ મુનિઃ પપાત ભુવિ દુઃખિતઃ

'હાય પુત્ર, હાય પુત્ર' એમ વારંવાર રડતા મુનિ, અરુંધતી સાથે, ખૂબ દુઃખી થઈ જમીન પર પડી ગયા.

નષ્ટં કુલમિતિ શ્રુત્વા મર્તું ચક્રે મતિં તદા સ્મરન્પુત્રશતં ચૈવ શક્તિજ્યેષ્ઠં ચ શક્તિમાન્

કુલ નાશ પામ્યું એ સાંભળીને, વશિષ્ઠે મૃત્યુનો વિચાર કર્યો અને પોતાના સો પુત્રો તથા જેઠ અને શક્તિશાળી શક્તિને યાદ કર્યા.

ન તં વિનાહં જીવિષ્યે ઇતિ નિશ્ચિત્ય દુઃખિતઃ

દુઃખથી ભરાઈ, 'હું તેના વિના જીવતો રહી શકીશ નહીં' એમ વશિષ્ઠે નક્કી કર્યું.

આરુહ્ય મૂર્ધાનમ્ અજાત્મજો ઽસૌ તયાત્મવાન્ સર્વવિદ્ આત્મવિચ્ચ ધરાધરસ્યૈવ તદા ધરાયાં પપાત પત્ન્યા સહ સાશ્રુદૃષ્ટિઃ

પછી એ અજાતપુત્ર, સર્વજ્ઞ અને આત્મજ્ઞાની, પોતાની પત્ની સાથે, આંખોમાં આંસુ લઈને પર્વતની ટોચ પરથી જમીન પર પડ્યા.

ધરાધરાત્તં પતિતં ધરા તદા દધાર તત્રાપિ વિચિત્રકણ્ઠી કરાંબુજાભ્યાં કરિખેલગામિની રુદન્તમાદાય રુરોદ સા ચ

પર્વત પરથી પડતા, પૃથ્વીએ તેમને સંભાળી લીધા. ત્યાં પણ સુંદર ગળાવાળી, હાથીની જેમ ચાલતી પૃથ્વીએ પોતાના કમળ જેવા હાથથી રડતા મુનિને ઉઠાવીને, પોતે પણ રડવા લાગી.