લિઙ્ગપુરાણમ્

વિભીષણો ઽતિશુદ્ધાત્મા ધર્મજ્ઞઃ પરિકીર્તિતઃ પુલસ્ત્યસ્ય મૃગાઃ પુત્રાઃ સર્વે વ્યાઘ્રાશ્ ચ દંષ્ટ્રિણઃ

વિભીષણ અત્યંત શુદ્ધ આત્માવાળા અને ધર્મને જાણનારા તરીકે પ્રસિદ્ધ છે. પુલસ્ત્યના પુત્રો બધા જંગલી પ્રાણીઓ અને દાંતવાળા વાઘ જેવા હતા.

ભૂતાઃ પિશાચાઃ સર્પાશ્ ચ સૂકરા હસ્તિનસ્ તથા વાનરાઃ કિંનરાશ્ચૈવ યે ચ કિંપુરુષાસ્ તથા

ભૂત, પિશાચ, સાપ, વંશ, હાથી, વાનર, કિન્નર અને કિમ્પુરુષ પણ એમાં હતા.

અનપત્યઃ ક્રતુસ્તસ્મિન્ સ્મૃતો વૈવસ્વતે ઽન્તરે અત્રેઃ પત્ન્યો દશૈવાસન્ સુંદર્યશ્ ચ પતિવ્રતાઃ

વૈવસ્વત મનુના સમયમાં ક્રતુ નિસંતાન રહ્યા. અત્રિના દસ પત્નીઓ હતી, જે સૌ સુંદર અને પતિવ્રતા હતી.

ભદ્રાશ્વસ્ય ઘૃતાચ્યાં વૈ દશાપ્સરસિ સૂનવઃ ભદ્રાભદ્રા ચ જલદા મન્દા નન્દા તથૈવ ચ

ઘૃતાચી નામની દસમી અપ્સરાએ ભદ્રાશ્વને પુત્રો આપ્યા: ભદ્રા, અભદ્રા, જલદા, મન્દા અને નંદા.

બલાબલા ચ વિપ્રેન્દ્રા યા ચ ગોપાબલા સ્મૃતા તથા તામરસા ચૈવ વરક્રીડા ચ વૈ દશ

પછી બલા, અબલા, ગોપાબલા, તામરસા અને વરક્રીડા—આ રીતે દસ પુત્રીઓ જન્મી.

આત્રેયવંશપ્રભવાસ્ તાસાં ભર્તા પ્રભાકરઃ સ્વર્ભાનુપિહિતે સૂર્યે પતિતે ઽસ્મિન્દિવો મહીમ્

આ બધી અત્રેય વંશમાંથી જન્મેલી હતી અને તેમનો પતિ પ્રકાશ આપનાર પ્રભાકર હતો. જ્યારે સ્વર્ભાનુએ સૂર્યને ઢાંકી દીધો અને સૂર્ય આકાશમાંથી પૃથ્વી પર પડ્યો,

તમો ઽભિભૂતે લોકે ઽસ્મિન્ પ્રભા યેન પ્રવર્તિતા સ્વસ્ત્યસ્તુ હિ તવેત્યુક્તે પતન્નિહ દિવાકરઃ

ત્યારે આખું જગત અંધકારથી ઢંકાઈ ગયું. ત્યારે પ્રભાકરે પ્રકાશ ફેલાવ્યો. જેમણે કહ્યું 'તમારા માટે કલ્યાણ હો,' ત્યારે સૂર્ય અહીં પડ્યો.

બ્રહ્મર્ષેર્વચનાત્તસ્ય પપાત ન વિભુર્દિવઃ તતઃ પ્રભાકરેત્યુક્તઃ પ્રભુરત્રિર્મહર્ષિભિઃ

બ્રહ્મર્ષિના વચનથી તે તેજસ્વી આકાશમાંથી પડ્યો નહીં. તેથી મહર્ષિઓએ તેને 'પ્રભાકર' એટલે પ્રકાશ આપનાર તરીકે ઓળખાવ્યો.

ભદ્રાયાં જનયામાસ સોમં પુત્રં યશસ્વિનમ્ સ તાસુ જનયામાસ પુનઃ પુત્રાંસ્તપોધનઃ

ભદ્રામાંથી પ્રભાકરે યશસ્વી પુત્ર સોમાનો જન્મ કર્યો. પછી તે તપસ્વીએ બીજી પત્નીઓમાંથી પણ પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા.

સ્વસ્ત્યાત્રેયા ઇતિ ખ્યાતા ઋષયો વેદપારગાઃ તેષાં દ્વૌ ખ્યાતયશસૌ બ્રહ્મિષ્ઠૌ ચ મહૌજસૌ

આ બધાને 'સ્વસ્ત્યાત્રેય' તરીકે ઓળખવામાં આવે છે. એ બધા ઋષિઓ વેદોમાં પારંગત હતા. એમાંથી બે ખૂબ પ્રસિદ્ધ, બ્રહ્મનિષ્ઠ અને મહાશક્તિશાળી હતા.

દત્તો હ્યત્રિવરો જ્યેષ્ઠો દુર્વાસાસ્તસ્ય ચાનુજઃ યવીયસી સ્વસા તેષામ્ અમલા બ્રહ્મવાદિની

દત્ત, અત્રિમાંથી શ્રેષ્ઠ, સૌથી મોટો હતો; દુર્વાસા તેનો નાના ભાઈ હતો. તેમની સૌથી નાની બહેન અમલા હતી, જે બ્રહ્મવિદ્યા જાણતી હતી.

તસ્ય ગોત્રદ્વયે જાતાશ્ ચત્વારઃ પ્રથિતા ભુવિ શ્યાવશ્ ચ પ્રત્વસશ્ચૈવ વવલ્ગુશ્ચાથ ગહ્વરઃ

તેમના બે વંશોમાં ચાર પુત્રો જન્મ્યા, જે પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ થયા: શ્યાવ, પ્રતિવસ, વવલ્ગુ અને ગહ્વર.

આત્રેયાણાં ચ ચત્વારઃ સ્મૃતાઃ પક્ષા મહાત્મનામ્ કાશ્યપો નારદશ્ચૈવ પર્વતાનુદ્ધતસ્ તથા

અત્રેય વંશના ચાર શાખાઓ માનવામાં આવે છે: કાશ્યપ, નારદ, પર્વત અને ઉદ્ધત.

જજ્ઞિરે માનસા હ્યેતે અરુન્ધત્યા નિબોધત નારદસ્તુ વસિષ્ઠાયા-રુન્ધતીં પ્રત્યપાદયત્

આ બધા અરુંધતીના મનમાંથી જન્મ્યા હતા. નારદે અરુંધતીને વસિષ્ઠને આપીને લગ્ન કરાવ્યા.

ઊર્ધ્વરેતા મહાતેજા દક્ષશાપાત્તુ નારદઃ પુરા દેવાસુરે યુદ્ધે ઘોરે વૈ તારકામયે

નારદ, જે ઉર્ધ્વરેત અને મહાતેજસ્વી હતા, દક્ષના શ્રાપથી દેવ-અસુરોના ભયાનક તારકામય યુદ્ધમાં સામેલ થયા હતા.

અનાવૃષ્ટ્યા હતે લોકે હ્ય્ ઉગ્રે લોકેશ્વરૈઃ સહ વસિષ્ઠસ્તપસા ધીમાન્ ધારયામાસ વૈ પ્રજાઃ

જ્યારે દુનિયામાં ભયાનક દુષ્કાળ આવ્યો અને બધા લોકપાલો સાથે મળીને, બુદ્ધિશાળી વસિષ્ઠે પોતાના તપથી પ્રજાને જીવંત રાખી.

અન્નોદકં મૂલફલમ્ ઓષધીશ્ ચ પ્રવર્તયન્ તાનેતાઞ્જીવયામાસ કારુણ્યાદૌષધેન ચ

અન્ન, પાણી, મૂળ, ફળ અને ઔષધિઓ ઉપજાવી, તેણે દયા અને ઔષધિના ઉપાયથી બધાને જીવંત રાખ્યા.

અરુન્ધત્યાં વસિષ્ઠસ્તુ સુતાન્ ઉત્પાદયચ્છતમ્ જ્યાયસો ઽજનયચ્છક્તેર્ અદૃશ્યન્તી પરાશરમ્

વસિષ્ઠે અરુંધતીમાંથી સો પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા. સૌથી મોટો શક્તિ હતો, જેણે અદૃશ્યંતીમાંથી પરાશરનો જન્મ કર્યો.

રક્ષસા ભક્ષિતે શક્તૌ રુધિરેણ તુ વૈ તદા કાલી પરાશરાજ્જજ્ઞે કૃષ્ણદ્વૈપાયનં પ્રભુમ્

જ્યારે રાક્ષસે શક્તિને ભક્ષી લીધો, ત્યારે તેના લોહીમાંથી કાળીથી પરાશરનો જન્મ થયો અને પરાશરથી કૃષ્ણદ્વૈપાયન ભગવાન પેદા થયા.

દ્વૈપાયનો હ્યરણ્યાં વૈ શુકમ્ ઉત્પાદયત્સુતમ્ ઉપમન્યું ચ પીવર્યાં વિદ્ધીમે શુકસૂનવઃ

દ્વૈપાયને જંગલમાં પોતાના પુત્ર શુકનો જન્મ કર્યો. પીવરીમાંથી ઉપમન્યુ જન્મ્યા અને શુકના પુત્રો આ છે.

ભૂરિશ્રવાઃ પ્રભુઃ શંભુઃ કૃષ્ણો ગૌરસ્તુ પઞ્ચમઃ કન્યા કીર્તિમતી ચૈવ યોગમાતા ધૃતવ્રતા

ભૂરીશ્વર, ભગવાન શંભુ, કૃષ્ણ અને ગૌરપાંચમો; પુત્રી કીર્તિમતી હતી, જે ધીરજવાળી અને યોગની માતા હતી.

જનની બ્રહ્મદત્તસ્ય પત્ની સા ત્વનુહસ્ય ચ શ્વેતઃ કૃષ્ણશ્ ચ ગૌરશ્ ચ શ્યામો ધૂમ્રસ્તથારુણઃ

બ્રહ્મદત્તની પત્ની અને અનુહની પણ પત્ની, એ માતાએ શ્વેત, કૃષ્ણ, ગૌર, શ્યામ, ધૂમ્ર અને અરુણ નામના પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

નીલો બાદરિકશ્ચૈવ સર્વે ચૈતે પરાશરાઃ પરાશરાણામષ્ટૌ તે પક્ષાઃ પ્રોક્તા મહાત્મનામ્

નીલ અને બાદરિક પણ એ જ પરાશર વંશના હતા. આ બધા મહાન આત્માવાળા પરાશરોના આઠ શાખાઓ ગણાય છે.

અત ઊર્ધ્વં નિબોધધ્વમ્ ઇન્દ્રપ્રમિતિસંભવમ્ વસિષ્ઠસ્ય કપિઞ્જલ્યો ઘૃતાચ્યામુદપદ્યત

હવે, ઇન્દ્રપ્રમિતિથી ઉત્પન્ન થયેલા વંશ વિશે સાંભળો: વશિષ્ઠના પુત્ર કપિઞ્જલનો જન્મ ઘૃતાચીમાંથી થયો હતો.

ત્રિમૂર્તિર્યઃ સમાખ્યાત ઇન્દ્રપ્રમિતિરુચ્યતે પૃથોઃ સુતાયાં સમ્ભૂતો ભદ્રસ્તસ્યા ભવદ્વસુઃ

જેને ત્રિમૂર્તિ કહેવામાં આવે છે, તેને ઇન્દ્રપ્રમિતિ પણ કહે છે. એ પૃથુની પુત્રીમાંથી જન્મ્યો હતો. તેના પુત્ર ભદ્ર અને ભદ્રના પુત્ર વસુ હતા.

ઉપમન્યુઃ સુતસ્તસ્ય બહવો હ્યૌપમન્યવઃ મિત્રાવરુણયોશ્ચૈવ કૌણ્ડિન્યા યે પરિશ્રુતાઃ

વસુના પુત્ર ઉપમન્યુ હતા અને ઉપમન્યુના અનેક વંશજો થયા. મિત્ર અને વરુણના કુળમાં પ્રસિદ્ધ કૌંડિન્ય પણ હતા.

એકાર્ષેયાસ્ તથા ચાન્યે વાસિષ્ઠા નામ વિશ્રુતાઃ એતે પક્ષા વસિષ્ઠાનાં સ્મૃતા દશ મહાત્મનામ્

એકાર્ષેય અને પ્રસિદ્ધ વશિષ્ઠ નામના અન્ય પણ હતા. આ દસ મહાન આત્માવાળા વશિષ્ઠોની શાખાઓ તરીકે ઓળખાય છે.

ઇત્યેતે બ્રહ્મણઃ પુત્રા માનસા વિશ્રુતા ભુવિ ભર્તારશ્ ચ મહાભાગા એષાં વંશાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

આ રીતે, બ્રહ્માના મનથી ઉત્પન્ન થયેલા અને પૃથ્વી પર પ્રસિદ્ધ એવા પુત્રો તથા તેમના મહાન વંશોનું વર્ણન થયું.

ત્રિલોકધારણે શક્તા દેવર્ષિકુલસંભવાઃ તેષાં પુત્રાશ્ ચ પૌત્રાશ્ ચ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ

દેવર્ષિ કુળમાં જન્મેલા એ મહાન લોકો ત્રણેય લોકને ધારણ કરવાની શક્તિ ધરાવે છે. તેમના પુત્રો અને પૌત્રો હજારો-લાખો છે.