લિઙ્ગપુરાણમ્

નમસ્કારસમાયુક્તં ભગવચ્છબ્દસંયુતમ્ જપેદેવં હિ યો વિદ્વાન્ ધ્રુવં સ્થાનં પ્રપદ્યતે

'નમસ્કાર અને 'ભગવત' શબ્દ સાથે, શ્રદ્ધાપૂર્વક જે વિદ્વાન આ રીતે જપ કરે છે, તે ધ્રુવનું અડગ સ્થાન પ્રાપ્ત કરે છે.'

તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ ચ પરમર્ષયઃ માત્રા સહ ધ્રુવં સર્વે તસ્મિન્ સ્થાને ન્યવેશયન્

પછી બધા દેવતાઓ, સાથે સાથે ગંધર્વો, સિદ્ધો અને મહાન ઋષિઓ, પોતાની માતાઓ સાથે, એ સ્થળે સ્થિર થઈને બેઠા.

વિષ્ણોરાજ્ઞાં પુરસ્કૃત્ય જ્યોતિષાં સ્થાનમાપ્તવાન્ એવં ધ્રુવો મહાતેજા દ્વાદશાક્ષરવિદ્યયા

વિષ્ણુની આજ્ઞા પામી, તેજસ્વી ધ્રુવે બાર અક્ષરવાળી મંત્ર દ્વારા તારાઓમાં પોતાનું સ્થાન મેળવ્યું.

અવાપ મહતીં સિદ્ધિમ્ એતત્તે કથિતં મયા

તેને મહાન સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થઈ; આ વાત મેં તને કહી છે.

તસ્માદ્યો વાસુદેવાય પ્રણામં કુરુતે નરઃ સ યાતિ ધ્રુવસાલોક્યં ધ્રુવત્વં તસ્ય તત્તથા

એથી, જે મનુષ્ય વાસુદેવને વંદન કરે છે, તે ધ્રુવના લોકને પામે છે; તેની સ્થિરતા પણ ધ્રુવ જેવી જ થાય છે.

દેવાનાં દાનવાનાં ચ ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ ઉત્પત્તિં બ્રૂહિ સૂતાદ્ય યથાક્રમમનુત્તમમ્

હવે, સૂતજી, કૃપા કરીને દેવતાઓ, દાનવો, ગંધર્વો, સાપો અને રાક્ષસોનો શ્રેષ્ઠ ઉત્પત્તિક્રમ જણાવો.

સંકલ્પાદ્દર્શનાત્સ્પર્શાત્ પૂર્વેષાં સૃષ્ટિરુચ્યતે દક્ષાત્પ્રાચેતસાદૂર્ધ્વં સૃષ્ટિર્મૈથુનસંભવા

કહવામાં આવે છે કે પહેલાની સૃષ્ટિ સંકલ્પ, દર્શન અને સ્પર્શથી થઈ; પ્રચેતસપુત્ર દક્ષ પછી, સૃષ્ટિ મિલનથી શરૂ થઈ.

યદા તુ સૃજતસ્તસ્ય દેવર્ષિગણપન્નગાન્ ન વૃદ્ધિમગમલ્લોકસ્ તદા મૈથુનયોગતઃ

જ્યારે દક્ષ દેવ, ઋષિ અને પન્નગોનું સર્જન કરતા હતા, ત્યારે જગતનો વિકાસ ન થયો; પછી મિલન દ્વારા વૃદ્ધિ આવી.

દક્ષઃ પુત્રસહસ્રાણિ પઞ્ચ સૂત્યામજીજનત્ તાંસ્તુ દૃષ્ટ્વા મહાભાગાન્ સિસૃક્ષુર્વિવિધાઃ પ્રજાઃ

દક્ષે જન્મથી પાંચ હજાર પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા; તેમને જોઈને, વિવિધ પ્રજાઓ સર્જવાની ઇચ્છા સાથે, તે ખૂબ ધન્ય થયો.

નારદઃ પ્રાહ હર્યશ્વાન્ દક્ષપુત્રાન્ સમાગતાન્ ભુવઃ પ્રમાણં સર્વં તુ જ્ઞાત્વોર્ધ્વમધ એવ ચ

નારદજીએ દક્ષપુત્ર હર્યશ્વોને કહ્યું: 'પૃથ્વીનું ઉપર અને નીચેનું બધું જ્ઞાન મેળવી લો.'

તતઃ સૃષ્ટિં વિશેષેણ કુરુધ્વં મુનિસત્તમાઃ તે તુ તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રયાતાઃ સર્વતોદિશમ્

'હવે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, વિશેષ રીતે જગતની રચના કરો.' એ વચન સાંભળી, તેઓ બધે દિશાઓમાં ચાલ્યા ગયા.

અદ્યાપિ ન નિવર્તન્તે સમુદ્રાદિવ સિન્ધવઃ હર્યશ્વેષુ ચ નષ્ટેષુ પુનર્દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ

આજે પણ તેઓ પાછા ફર્યા નથી, જેમ નદીઓ દરિયામાં મળી જાય છે; હર્યશ્વો ગુમ થયા પછી, દક્ષ પ્રજાપતિએ ફરી—

સૂત્યામેવ ચ પુત્રાણાં સહસ્રમસૃજત્પ્રભુઃ શબલા નામ તે વિપ્રાઃ સમેતાઃ સૃષ્ટિહેતવઃ

પ્રભુએ જન્મથી ફરી એક હજાર પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા; તેઓ 'શબલા' નામે ઓળખાતા, અને સર્વે મુનિઓ સૃષ્ટિ માટે એકત્ર થયા.

નારદો ઽનુગતાન્પ્રાહ પુનસ્તાન્સૂર્યવર્ચસઃ ભુવઃ પ્રમાણં સર્વં તુ જ્ઞાત્વા ભ્રાતૄન્ પુનઃ પુનઃ

નારદજીએ ફરીથી તેજસ્વી શબલાઓને કહ્યું: 'પૃથ્વીનું આખું માપ જાણી, વારંવાર ભાઈઓનું વિચાર કરો.'

આગત્ય વાથ સૃષ્ટિં વૈ કરિષ્યથ વિશેષતઃ તે ઽપિ તેનૈવ માર્ગેણ જગ્મુર્ભ્રાતૃગતિં તથા

‘પછી પાછા આવી, તમે વિશેષ રીતે જગતની રચના કરશો.’ તેઓ પણ એ જ માર્ગે ગયા, જેમ તેમના ભાઈઓ ગયા હતા.

તતસ્તેષ્વપિ નષ્ટેષુ ષષ્ટિકન્યાઃ પ્રજાપતિઃ વૈરિણ્યાં જનયામાસ દક્ષઃ પ્રાચેતસસ્તદા

જ્યારે એ પણ ગુમ થઈ ગયા, ત્યારે પ્રચેતસપુત્ર દક્ષ પ્રજાપતિએ વૈરિણીમાં સાઠ દીકરીઓ ઉત્પન્ન કરી.

પ્રાદાત્સ દશકં ધર્મે કશ્યપાય ત્રયોદશ વિંશત્સપ્ત ચ સોમાય ચતસ્રો ઽરિષ્ટનેમયે

તેમણે દસ ધર્મને, તેર કશ્યપને, સત્તાવીસ સોમને અને ચાર અરીષ્ટનેમીને આપી.

દ્વે ચૈવ ભૃગુપુત્રાય દ્વે કૃશાશ્વાય ધીમતે દ્વે ચૈવાઙ્ગિરસે તદ્વત્ તાસાં નામાનિ વિસ્તરાત્

બે ભૃગુપુત્રને, બે વિદ્વાન કૃશાશ્વને અને બે અંગિરસને આપી; તેમ તેમ તેમનાં નામો વિગતે વર્ણવાયા છે.

શૃણુધ્વં દેવમાતૄણાં પ્રજાવિસ્તારમાદિતઃ મરુત્વતી વસૂર્ યામિર્ લમ્બા ભાનુરરુન્ધતી

હવે દેવમાતાઓની પ્રજાનો આરંભથી વિસ્તૃત વર્ણન સાંભળો: મરુત્વતી, વસૂ, યામી, લંબા, ભાનુ અને અરુંધતી.

સંકલ્પા ચ મુહૂર્તા ચ સાધ્યા વિશ્વા ચ ભામિની ધર્મપત્ન્યઃ સમાખ્યાતાસ્ તાસાં પુત્રાન્વદામિ વઃ

સંકલ્પા, મુહૂર્તા, સાધ્યા, વિશ્વા અને ભામિની — આ બધાં ધર્મની પત્નીઓ તરીકે જાણીતી છે. હવે હું તમને એમના પુત્રોની વાત કહું છું.

વિશ્વેદેવાસ્તુ વિશ્વાયાઃ સાધ્યા સાધ્યાનજીજનત્ મરુત્વત્યાં મરુત્વન્તો વસોસ્તુ વસવસ્ તથા

વિશ્વાએ વિશ્વદેવોને જન્મ આપ્યો, સાધ્યાએ સાધ્યદેવોને, મરુત્વતીએ મરુતોને અને વસુના પુત્રો વસુઓ છે.

ભાનોસ્તુ ભાનવઃ પ્રોક્તા મુહૂર્તાયા મુહૂર્તકાઃ લમ્બાયા ઘોષનામાનો નાગવીથિસ્તુ યામિજઃ

ભાનુના પુત્રોને ભાનવ કહેવામાં આવે છે, મુહૂર્તાની સંતાન મુહૂર્તક કહેવાય છે. લંબાએ ઘોષનામાનને જન્મ આપ્યો અને નાગવીથિના પુત્ર યામિજ છે.

સંકલ્પાયાસ્તુ સંકલ્પો વસુસર્ગં વદામિ વઃ જ્યોતિષ્મન્તસ્તુ યે દેવા વ્યાપકાઃ સર્વતોદિશમ્

સંકલ્પાની પુત્રી સંકલ્પ છે. હવે હું વસુઓની ઉત્પત્તિ કહું છું. જે તેજસ્વી દેવતાઓ ચારે દિશામાં વ્યાપી છે, એ વસુઓ છે.

વસવસ્તે સમાખ્યાતાઃ સર્વભૂતહિતૈષિણઃ આપો ધ્રુવશ્ ચ સોમશ્ ચ ધરશ્ચૈવાનિલો ઽનલઃ

વસુઓ એવા કહેવાય છે કે જે સર્વ જીવના કલ્યાણની ઇચ્છા રાખે છે. એ વસુઓ છે: આપ, ધ્રુવ, સોમ, ધરા, અનિલ અને અનલ.

પ્રત્યૂષશ્ ચ પ્રભાસશ્ ચ વસવો ઽષ્ટૌ પ્રકીર્તિતાઃ અજૈકપાદ્ અહિર્બુધ્ન્યો વિરૂપાક્ષઃ સભૈરવઃ

પ્રત્યૂષ અને પ્રભાસ — આ આઠ વસુઓ કહેવાય છે. અજએકપાદ, અહિર્બુધ્ન્ય, વિરુપાક્ષ અને સભૈરવ,

હરશ્ ચ બહુરૂપશ્ ચ ત્ર્યંબકશ્ ચ સુરેશ્વરઃ સાવિત્રશ્ ચ જયન્તશ્ ચ પિનાકી ચાપરાજિતઃ

હર, બહુરૂપ, ત્ર્યંબક, સુરેશ્વર, સાવિત્ર, જયંત, પિનાકી અને અપરાજિત,

એતે રુદ્રાઃ સમાખ્યાતા એકાદશ ગણેશ્વરાઃ કશ્યપસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ પત્નીભ્યઃ પુત્રપૌત્રકમ્

આ અગિયાર રુદ્રો ગણના સ્વામી કહેવાય છે. હવે હું કશ્યપની પત્નીઓથી જન્મેલા પુત્રો અને પૌત્રોની વાત કહું છું.

અદિતિશ્ ચ દિતિશ્ચૈવ અરિષ્ટા સુરસા મુનિઃ સુરભિર્ વિનતા તામ્રા તદ્વત્ ક્રોધવશા ઇલા

અદિતિ, દિતિ, અરીષ્ટા, સુરસા, મુનિ, સુરભિ, વિનતા, તામ્રા, ક્રોધવશા અને ઇલા,

કદ્રૂસ્ત્વિષા દનુસ્તદ્વત્ તાસાં પુત્રાન્વદામિ વઃ તુષિતા નામ યે દેવાશ્ ચાક્ષુષસ્યાન્તરે મનોઃ

કદ્રૂ, ત્વિષા અને દનુ — હવે હું એમના પુત્રોની વાત કહું છું. ચાક્ષુષ મનુના સમયગાળામાં તુષિત દેવતાઓ જન્મ્યા હતા.