લિઙ્ગપુરાણમ્

તતઃ પ્રશેમુઃ સર્વત્ર વિઘ્નરૂપાણિ તત્ર વૈ તતો ગરુડમારુહ્ય કાલમેઘસમદ્યુતિઃ

પછી ત્યાંના બધા વિઘ્નો શાંત થઈ ગયા; ત્યારબાદ, કાળી મેઘ જેવો તેજ ધરાવતા વિષ્ણુ, ગરુડ પર સવાર થઈ આવ્યા.

સર્વદેવૈઃ પરિવૃતઃ સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ આયયૌ ભગવાન્વિષ્ણુઃ ધ્રુવાન્તિકમ્ અરાતિહા

બધા દેવતાઓથી ઘેરાયેલા અને મહર્ષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતા, દુશ્મનોના વિનાશક ભગવાન વિષ્ણુ ધ્રુવની પાસે આવ્યા.

સમાગતં વિલોક્યાથ કો ઽસાવિત્યેવ ચિન્તયન્ પિબન્નિવ હૃષીકેશં નયનાભ્યાં જગત્પતિમ્

તેને આવતાં જોઈ, 'આ કોણ છે?' એમ વિચારતો, ધ્રુવે પોતાની આંખોથી હૃષીકેશ, જગતના સ્વામીનું દર્શન કર્યું.

જપન્ સ વાસુદેવેતિ ધ્રુવસ્તસ્થૌ મહાદ્યુતિઃ શઙ્ખપ્રાન્તેન ગોવિન્દઃ પસ્પર્શાસ્યં હિ તસ્ય વૈ

મહાતેજસ્વી ધ્રુવ 'વાસુદેવ'નું નામ જપતો ઊભો રહ્યો; ત્યારે ગોવિંદે પોતાના શંખના કિનારે તેના મુખને સ્પર્શ્યું.

તતઃ સ પરમં જ્ઞાનમ્ અવાપ્ય પુરુષોત્તમમ્ તુષ્ટાવ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા સર્વલોકેશ્વરં હરિમ્

પછી, પરમ જ્ઞાન અને પુરુષોત્તમને પ્રાપ્ત કરીને, ધ્રુવે બંને હાથ જોડીને સર્વલોકના ઈશ્વર હરિની સ્તુતિ કરી.

પ્રસીદ દેવદેવેશ શઙ્ખચક્રગદાધર લોકાત્મન્ વેદગુહ્યાત્મન્ ત્વાં પ્રપન્નો ઽસ્મિ કેશવ

'દેવોના દેવ, શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર, જગતના આત્મા, વેદના રહસ્યને જાણનાર કેશવ, કૃપા કરો; હું તમારી શરણ આવી ગયો છું.'

ન વિદુસ્ત્વાં મહાત્માનં સનકાદ્યા મહર્ષયઃ તત્કથં ત્વામહં વિદ્યાં નમસ્તે ભુવનેશ્વર

'સનકાદિ મહર્ષિઓ પણ તમને ઓળખી શકતા નથી, તો હું કેવી રીતે તમને જાણું? હે ભુવનનાથ, તમને વંદન.'

તમાહ પ્રહસન્વિષ્ણુર્ એહિ વત્સ ધ્રુવો ભવાન્ સ્થાનં ધ્રુવં સમાસાદ્ય જ્યોતિષામ્ અગ્રભુગ્ ભવ

વિષ્ણુ હસતાં કહ્યું: 'આ ધ્રુવ, વત્સ, આવ. તું આ અડગ સ્થાન પ્રાપ્ત કરીને તારાઓમાં સર્વોપરી બની જા.'

માત્રા ત્વં સહિતસ્તત્ર જ્યોતિષાં સ્થાનમાપ્નુહિ મત્સ્થાનમેતત્પરમં ધ્રુવં નિત્યં સુશોભનમ્

'ત્યાં તું તારી માતા સાથે, તારાઓના સ્થાનને પ્રાપ્ત કરજે; આ મારું પરમ, ચિરંજીવ અને અતિ સુંદર સ્થાન છે.'

તપસારાધ્ય દેવેશં પુરા લબ્ધં હિ શઙ્કરાત્ વાસુદેવેતિ યો નિત્યં પ્રણવેન સમન્વિતમ્

'પહેલાં તપસ્યા કરીને દેવોના સ્વામીની આરાધના કરી, શંકર પાસેથી આ પ્રાપ્ત થયું હતું: જે કોઈ 'વાસુદેવ'નું નામ પ્રણવ સાથે સતત જપે છે—'

નમસ્કારસમાયુક્તં ભગવચ્છબ્દસંયુતમ્ જપેદેવં હિ યો વિદ્વાન્ ધ્રુવં સ્થાનં પ્રપદ્યતે

'નમસ્કાર અને 'ભગવત' શબ્દ સાથે, શ્રદ્ધાપૂર્વક જે વિદ્વાન આ રીતે જપ કરે છે, તે ધ્રુવનું અડગ સ્થાન પ્રાપ્ત કરે છે.'

તતો દેવાઃ સગન્ધર્વાઃ સિદ્ધાશ્ ચ પરમર્ષયઃ માત્રા સહ ધ્રુવં સર્વે તસ્મિન્ સ્થાને ન્યવેશયન્

પછી બધા દેવતાઓ, સાથે સાથે ગંધર્વો, સિદ્ધો અને મહાન ઋષિઓ, પોતાની માતાઓ સાથે, એ સ્થળે સ્થિર થઈને બેઠા.

વિષ્ણોરાજ્ઞાં પુરસ્કૃત્ય જ્યોતિષાં સ્થાનમાપ્તવાન્ એવં ધ્રુવો મહાતેજા દ્વાદશાક્ષરવિદ્યયા

વિષ્ણુની આજ્ઞા પામી, તેજસ્વી ધ્રુવે બાર અક્ષરવાળી મંત્ર દ્વારા તારાઓમાં પોતાનું સ્થાન મેળવ્યું.

અવાપ મહતીં સિદ્ધિમ્ એતત્તે કથિતં મયા

તેને મહાન સિદ્ધિ પ્રાપ્ત થઈ; આ વાત મેં તને કહી છે.

તસ્માદ્યો વાસુદેવાય પ્રણામં કુરુતે નરઃ સ યાતિ ધ્રુવસાલોક્યં ધ્રુવત્વં તસ્ય તત્તથા

એથી, જે મનુષ્ય વાસુદેવને વંદન કરે છે, તે ધ્રુવના લોકને પામે છે; તેની સ્થિરતા પણ ધ્રુવ જેવી જ થાય છે.

દેવાનાં દાનવાનાં ચ ગન્ધર્વોરગરક્ષસામ્ ઉત્પત્તિં બ્રૂહિ સૂતાદ્ય યથાક્રમમનુત્તમમ્

હવે, સૂતજી, કૃપા કરીને દેવતાઓ, દાનવો, ગંધર્વો, સાપો અને રાક્ષસોનો શ્રેષ્ઠ ઉત્પત્તિક્રમ જણાવો.

સંકલ્પાદ્દર્શનાત્સ્પર્શાત્ પૂર્વેષાં સૃષ્ટિરુચ્યતે દક્ષાત્પ્રાચેતસાદૂર્ધ્વં સૃષ્ટિર્મૈથુનસંભવા

કહવામાં આવે છે કે પહેલાની સૃષ્ટિ સંકલ્પ, દર્શન અને સ્પર્શથી થઈ; પ્રચેતસપુત્ર દક્ષ પછી, સૃષ્ટિ મિલનથી શરૂ થઈ.

યદા તુ સૃજતસ્તસ્ય દેવર્ષિગણપન્નગાન્ ન વૃદ્ધિમગમલ્લોકસ્ તદા મૈથુનયોગતઃ

જ્યારે દક્ષ દેવ, ઋષિ અને પન્નગોનું સર્જન કરતા હતા, ત્યારે જગતનો વિકાસ ન થયો; પછી મિલન દ્વારા વૃદ્ધિ આવી.

દક્ષઃ પુત્રસહસ્રાણિ પઞ્ચ સૂત્યામજીજનત્ તાંસ્તુ દૃષ્ટ્વા મહાભાગાન્ સિસૃક્ષુર્વિવિધાઃ પ્રજાઃ

દક્ષે જન્મથી પાંચ હજાર પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા; તેમને જોઈને, વિવિધ પ્રજાઓ સર્જવાની ઇચ્છા સાથે, તે ખૂબ ધન્ય થયો.

નારદઃ પ્રાહ હર્યશ્વાન્ દક્ષપુત્રાન્ સમાગતાન્ ભુવઃ પ્રમાણં સર્વં તુ જ્ઞાત્વોર્ધ્વમધ એવ ચ

નારદજીએ દક્ષપુત્ર હર્યશ્વોને કહ્યું: 'પૃથ્વીનું ઉપર અને નીચેનું બધું જ્ઞાન મેળવી લો.'

તતઃ સૃષ્ટિં વિશેષેણ કુરુધ્વં મુનિસત્તમાઃ તે તુ તદ્વચનં શ્રુત્વા પ્રયાતાઃ સર્વતોદિશમ્

'હવે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, વિશેષ રીતે જગતની રચના કરો.' એ વચન સાંભળી, તેઓ બધે દિશાઓમાં ચાલ્યા ગયા.

અદ્યાપિ ન નિવર્તન્તે સમુદ્રાદિવ સિન્ધવઃ હર્યશ્વેષુ ચ નષ્ટેષુ પુનર્દક્ષઃ પ્રજાપતિઃ

આજે પણ તેઓ પાછા ફર્યા નથી, જેમ નદીઓ દરિયામાં મળી જાય છે; હર્યશ્વો ગુમ થયા પછી, દક્ષ પ્રજાપતિએ ફરી—

સૂત્યામેવ ચ પુત્રાણાં સહસ્રમસૃજત્પ્રભુઃ શબલા નામ તે વિપ્રાઃ સમેતાઃ સૃષ્ટિહેતવઃ

પ્રભુએ જન્મથી ફરી એક હજાર પુત્રો ઉત્પન્ન કર્યા; તેઓ 'શબલા' નામે ઓળખાતા, અને સર્વે મુનિઓ સૃષ્ટિ માટે એકત્ર થયા.

નારદો ઽનુગતાન્પ્રાહ પુનસ્તાન્સૂર્યવર્ચસઃ ભુવઃ પ્રમાણં સર્વં તુ જ્ઞાત્વા ભ્રાતૄન્ પુનઃ પુનઃ

નારદજીએ ફરીથી તેજસ્વી શબલાઓને કહ્યું: 'પૃથ્વીનું આખું માપ જાણી, વારંવાર ભાઈઓનું વિચાર કરો.'

આગત્ય વાથ સૃષ્ટિં વૈ કરિષ્યથ વિશેષતઃ તે ઽપિ તેનૈવ માર્ગેણ જગ્મુર્ભ્રાતૃગતિં તથા

‘પછી પાછા આવી, તમે વિશેષ રીતે જગતની રચના કરશો.’ તેઓ પણ એ જ માર્ગે ગયા, જેમ તેમના ભાઈઓ ગયા હતા.

તતસ્તેષ્વપિ નષ્ટેષુ ષષ્ટિકન્યાઃ પ્રજાપતિઃ વૈરિણ્યાં જનયામાસ દક્ષઃ પ્રાચેતસસ્તદા

જ્યારે એ પણ ગુમ થઈ ગયા, ત્યારે પ્રચેતસપુત્ર દક્ષ પ્રજાપતિએ વૈરિણીમાં સાઠ દીકરીઓ ઉત્પન્ન કરી.

પ્રાદાત્સ દશકં ધર્મે કશ્યપાય ત્રયોદશ વિંશત્સપ્ત ચ સોમાય ચતસ્રો ઽરિષ્ટનેમયે

તેમણે દસ ધર્મને, તેર કશ્યપને, સત્તાવીસ સોમને અને ચાર અરીષ્ટનેમીને આપી.

દ્વે ચૈવ ભૃગુપુત્રાય દ્વે કૃશાશ્વાય ધીમતે દ્વે ચૈવાઙ્ગિરસે તદ્વત્ તાસાં નામાનિ વિસ્તરાત્

બે ભૃગુપુત્રને, બે વિદ્વાન કૃશાશ્વને અને બે અંગિરસને આપી; તેમ તેમ તેમનાં નામો વિગતે વર્ણવાયા છે.

શૃણુધ્વં દેવમાતૄણાં પ્રજાવિસ્તારમાદિતઃ મરુત્વતી વસૂર્ યામિર્ લમ્બા ભાનુરરુન્ધતી

હવે દેવમાતાઓની પ્રજાનો આરંભથી વિસ્તૃત વર્ણન સાંભળો: મરુત્વતી, વસૂ, યામી, લંબા, ભાનુ અને અરુંધતી.