લિઙ્ગપુરાણમ્

રુદન્તં પુત્રમાહેદં માતા શોકપરિપ્લુતા સુરુચિર્દયિતા ભર્તુસ્ તસ્યાઃ પુત્રો ઽપિ તાદૃશઃ

પુત્રને રડતો જોઈ, દુઃખથી ભરાયેલી તેની માતાએ કહ્યું; સુરુચિ, પતિની પ્રિય, એનું પણ આવું જ એક પુત્ર હતું.

મમ ત્વં મન્દભાગ્યાયા જાતઃ પુત્રો ઽપ્યભાગ્યવાન્ કિં શોચસિ કિમર્થં ત્વં રોદમાનઃ પુનઃ પુનઃ

મારા જેવા દુર્ભાગ્યવાળી પાસે તું જન્મ્યો છે, અને તારો પુત્ર પણ દુર્ભાગી જ થશે; તું શા માટે દુઃખી છે, વારંવાર શા માટે રડે છે?

સંતપ્તહૃદયો ભૂત્વા મમ શોકં કરિષ્યસિ સ્વસ્થસ્થાનં ધ્રુવં પુત્ર સ્વશક્ત્યા ત્વં સમાપ્નુયાઃ

તું દુઃખી થઈશ તો મારું દુઃખ વધારશે; હે ધ્રુવ પુત્ર, તારે તારી પોતાની શક્તિથી તારો સાચો સ્થાન મેળવવો જોઈએ.

ઇત્યુક્તઃ સ તુ માત્રા વૈ નિર્જગામ તદા વનમ્ વિશ્વામિત્રં તતો દૃષ્ટ્વા પ્રણિપત્ય યથાવિધિ

માતાએ આવું કહ્યાના પછી, એ વનમાં ગયો; ત્યાં વિશ્વામિત્રને જોઈ, યોગ્ય રીતે નમસ્કાર કર્યો.

ઉવાચ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા ભગવન્ વક્તુમર્હસિ સર્વેષામુપરિસ્થાનં કેન પ્રાપ્સ્યામિ સત્તમ

હાથ જોડીને, એ બોલ્યો: 'હે મહાન, કૃપા કરીને કહો કે હું બધામાં શ્રેષ્ઠ સ્થાન કઈ રીતે મેળવી શકું?'

પિતુરઙ્કે સમાસીનં માતા માં સુરુચિર્મુને વ્યધૂનયત્સ તં રાજા પિતા નોવાચ કિંચન

હું પિતાની ગોદમાં બેઠો ત્યારે, હે મુનિ, મારી માતા સુરુચિએ મને દૂર કરી દીધો; રાજા પિતા એ સમયે કંઈ બોલ્યા નહીં.

એતસ્માત્ કારણાદ્ બ્રહ્મંસ્ ત્રસ્તો ઽહં માતરં ગતઃ સુનીતિરાહ મે માતા મા કૃથાઃ શોકમુત્તમમ્

આ કારણથી, હે બ્રાહ્મણ, હું ડરીને માતા પાસે ગયો છું; સુનીતિએ મને કહ્યું: 'બહુ દુઃખ ન કર.'

સ્વકર્મણા પરં સ્થાનં પ્રાપ્તુમર્હસિ પુત્રક તસ્યા હિ વચનં શ્રુત્વા સ્થાનં તવ મહામુને

'પુત્ર, તારે તારા કર્મથી શ્રેષ્ઠ સ્થાન મેળવવું જોઈએ.' એના શબ્દો સાંભળી, હે મહામુનિ, તારો સ્થાન નિશ્ચિત થશે.

પ્રાપ્તો વનમિદં બ્રહ્મન્ન્ અદ્ય ત્વાં દૃષ્ટવાન્પ્રભો તવ પ્રસાદાત્ પ્રાપ્સ્યે ઽહં સ્થાનમદ્ભુતમુત્તમમ્

હું આ વનમાં આવ્યો છું, હે બ્રાહ્મણ, આજે તમને જોયા; તમારી કૃપાથી હું અદ્ભુત અને શ્રેષ્ઠ સ્થાન પ્રાપ્ત કરીશ.

ઇત્યુક્તઃ સ મુનિઃ શ્રીમાન્ પ્રહસન્ન્ ઇદમ્ અબ્રવીત્ રાજપુત્ર શૃણુષ્વેદં સ્થાનમુત્તમમાપ્સ્યસિ

આ રીતે કહેતા, તે તેજસ્વી મુનિ હસતાં બોલ્યા: 'હે રાજકુમાર, સાંભળ, તું એ શ્રેષ્ઠ સ્થાન જરૂર મેળવશે.'

આરાધ્ય જગતામીશં કેશવં ક્લેશનાશનમ્ દક્ષિણાઙ્ગભવં શંભોર્ મહાદેવસ્ય ધીમતઃ

જગતના ઈશ્વર, દુઃખોનો નાશ કરનાર, મહાદેવના જમણા ભાગમાંથી જન્મેલા, કેશવની ભક્તિ કર.

જપ નિત્યં મહાપ્રાજ્ઞ સર્વપાપવિનાશનમ્ ઇષ્ટદં પરમં શુદ્ધં પવિત્રમમલં પરમ્

હંમેશા એ મહાપાપ નાશક, ઈચ્છિત ફળ આપનાર, સર્વેમાં પવિત્ર અને નિર્મળ એવા મંત્રનું જાપ કર.

બ્રૂહિ મન્ત્રમિમં દિવ્યં પ્રણવેન સમન્વિતમ્ નમો ઽસ્તુ વાસુદેવાય ઇત્યેવં નિયતેન્દ્રિયઃ

આ દિવ્ય મંત્ર, પ્રણવ સાથે, બોલ: 'વાસુદેવને નમસ્કાર હોય.'—આ રીતે, ઇન્દ્રિયોને સંયમમાં રાખી.

ધ્યાયન્સનાતનં વિષ્ણું જપહોમપરાયણઃ ઇત્યુક્તઃ પ્રણિપત્યૈનં વિશ્વામિત્રં મહાયશાઃ

સનાતન વિષ્ણુનું ધ્યાન કરતાં, જપ અને હવનમાં તત્પર રહેનારા મહાયશસ્વી ધ્રુવે, વિશ્વામિત્રના કહેવા પર તેમને વંદન કર્યું.

પ્રાઙ્મુખો નિયતો ભૂત્વા જજાપ પ્રીતમાનસઃ શાકમૂલફલાહારઃ સંવત્સરમતન્દ્રિતઃ

પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું કરીને, નિયમિત રહી, આનંદભર્યા મનથી, માત્ર શાક, મૂળ અને ફળ ખાઈ, એક વર્ષ સુધી અવિરત જપ કરતો રહ્યો.

જજાપ મન્ત્રમનિશમ્ અજસ્રં સ પુનઃ પુનઃ વેતાલા રાક્ષસા ઘોરાઃ સિંહાદ્યાશ્ ચ મહામૃગાઃ

તે દિવસે-રાતે સતત, વારંવાર મંત્રનો જપ કરતો રહ્યો; ત્યારે ભયાનક વેતાળ, રાક્ષસો અને સિંહ જેવા મોટા જંગલી પ્રાણીઓ તેના નજીક આવ્યા.

તમભ્યયુર્મહાત્માનં બુદ્ધિમોહાય ભીષણાઃ જપન્ સ વાસુદેવેતિ ન કિંચિત્ પ્રત્યપદ્યત

આ ભયાનક જીવાતો ધ્રુવના મનમાં ભ્રમ પેદા કરવા આવ્યા, પણ તે 'વાસુદેવ'નું નામ જપતો રહ્યો અને ذرાય પણ ડગ્યો નહીં.

સુનીતિર્ અસ્ય યા માતા તસ્યા રૂપેણ સંવૃતા પિશાચિ સમનુપ્રાપ્તા રુરોદ ભૃશદુઃખિતા

તેની માતા સુનીતિનું રૂપ ધારણ કરીને એક પિશાચી આવી, અને અત્યંત દુઃખી થઈને રડવા લાગી.

મમ ત્વમેકઃ પુત્રો ઽસિ કિમર્થં ક્લિશ્યતે ભવાન્ મામનાથામપહાય તપ આસ્થિતવાનસિ

'તું તો મારો એકમાત્ર દીકરો છે, કેમ તું આમ દુઃખ સહન કરે છે? તું તારી નિરાધાર માતાને છોડીને કેમ તપસ્યા કરવા બેઠો છે?'

એવમાદીનિ વાક્યાનિ ભાષમાણાં મહાતપાઃ અનિરીક્ષ્યૈવ હૃષ્ટાત્મા હરેર્નામ જજાપ સઃ

માતા આવા અનેક વચન બોલતી હતી, છતાં મહાતપસ્વી ધ્રુવે, તેની તરફ જોયા વિના, આનંદથી હરિનું નામ જપતો રહ્યો.

તતઃ પ્રશેમુઃ સર્વત્ર વિઘ્નરૂપાણિ તત્ર વૈ તતો ગરુડમારુહ્ય કાલમેઘસમદ્યુતિઃ

પછી ત્યાંના બધા વિઘ્નો શાંત થઈ ગયા; ત્યારબાદ, કાળી મેઘ જેવો તેજ ધરાવતા વિષ્ણુ, ગરુડ પર સવાર થઈ આવ્યા.

સર્વદેવૈઃ પરિવૃતઃ સ્તૂયમાનો મહર્ષિભિઃ આયયૌ ભગવાન્વિષ્ણુઃ ધ્રુવાન્તિકમ્ અરાતિહા

બધા દેવતાઓથી ઘેરાયેલા અને મહર્ષિઓ દ્વારા સ્તુતિ પામતા, દુશ્મનોના વિનાશક ભગવાન વિષ્ણુ ધ્રુવની પાસે આવ્યા.

સમાગતં વિલોક્યાથ કો ઽસાવિત્યેવ ચિન્તયન્ પિબન્નિવ હૃષીકેશં નયનાભ્યાં જગત્પતિમ્

તેને આવતાં જોઈ, 'આ કોણ છે?' એમ વિચારતો, ધ્રુવે પોતાની આંખોથી હૃષીકેશ, જગતના સ્વામીનું દર્શન કર્યું.

જપન્ સ વાસુદેવેતિ ધ્રુવસ્તસ્થૌ મહાદ્યુતિઃ શઙ્ખપ્રાન્તેન ગોવિન્દઃ પસ્પર્શાસ્યં હિ તસ્ય વૈ

મહાતેજસ્વી ધ્રુવ 'વાસુદેવ'નું નામ જપતો ઊભો રહ્યો; ત્યારે ગોવિંદે પોતાના શંખના કિનારે તેના મુખને સ્પર્શ્યું.

તતઃ સ પરમં જ્ઞાનમ્ અવાપ્ય પુરુષોત્તમમ્ તુષ્ટાવ પ્રાઞ્જલિર્ભૂત્વા સર્વલોકેશ્વરં હરિમ્

પછી, પરમ જ્ઞાન અને પુરુષોત્તમને પ્રાપ્ત કરીને, ધ્રુવે બંને હાથ જોડીને સર્વલોકના ઈશ્વર હરિની સ્તુતિ કરી.

પ્રસીદ દેવદેવેશ શઙ્ખચક્રગદાધર લોકાત્મન્ વેદગુહ્યાત્મન્ ત્વાં પ્રપન્નો ઽસ્મિ કેશવ

'દેવોના દેવ, શંખ-ચક્ર-ગદા ધારણ કરનાર, જગતના આત્મા, વેદના રહસ્યને જાણનાર કેશવ, કૃપા કરો; હું તમારી શરણ આવી ગયો છું.'

ન વિદુસ્ત્વાં મહાત્માનં સનકાદ્યા મહર્ષયઃ તત્કથં ત્વામહં વિદ્યાં નમસ્તે ભુવનેશ્વર

'સનકાદિ મહર્ષિઓ પણ તમને ઓળખી શકતા નથી, તો હું કેવી રીતે તમને જાણું? હે ભુવનનાથ, તમને વંદન.'

તમાહ પ્રહસન્વિષ્ણુર્ એહિ વત્સ ધ્રુવો ભવાન્ સ્થાનં ધ્રુવં સમાસાદ્ય જ્યોતિષામ્ અગ્રભુગ્ ભવ

વિષ્ણુ હસતાં કહ્યું: 'આ ધ્રુવ, વત્સ, આવ. તું આ અડગ સ્થાન પ્રાપ્ત કરીને તારાઓમાં સર્વોપરી બની જા.'

માત્રા ત્વં સહિતસ્તત્ર જ્યોતિષાં સ્થાનમાપ્નુહિ મત્સ્થાનમેતત્પરમં ધ્રુવં નિત્યં સુશોભનમ્

'ત્યાં તું તારી માતા સાથે, તારાઓના સ્થાનને પ્રાપ્ત કરજે; આ મારું પરમ, ચિરંજીવ અને અતિ સુંદર સ્થાન છે.'