લિઙ્ગપુરાણમ્

સપ્તમસ્તસ્ય વક્ષ્યામિ યુગાવર્તેષુ યોગિનઃ સમતીતેષુ કલ્પેષુ તથા ચાનાગતેષુ વૈ

હું હવે યોગીઓમાં સાતમાના વિષે કહીશ, જે યુગોના ફેરફારમાં, ગયા અને આવનારા કલ્પોમાં પણ છે.

વારાહઃ સામ્પ્રતં જ્ઞેયઃ સપ્તમાન્તરતઃ ક્રમાત્ યોગાવતારાંશ્ ચ વિભોઃ શિષ્યાણાં સંતતિસ્ તથા

હમણાં સાતમા અંતરમાં ક્રમ પ્રમાણે વારાહ જાણી શકાય છે; અને ભગવાનના યોગ અવતારો તથા તેમના શિષ્યોની પરંપરા પણ.

સમ્પ્રેક્ષ્ય સર્વકાલેષુ તથાવર્તેષુ યોગિનામ્ આદ્યે શ્વેતઃ કલૌ રુદ્રઃ સુતારો મદનસ્ તથા

બધા સમય અને યોગીઓના ચક્રોમાં જોતા, પ્રથમમાં શ્વેત, કળિયુગમાં રુદ્ર, પછી સુતાર અને મદન – આ નામ આવે છે.

સુહોત્રઃ કઙ્કણશ્ચૈવ લોકાક્ષિર્ મુનિસત્તમાઃ જૈગીષવ્યો મહાતેજા ભગવાન્ દધિવાહનઃ

સુહોત્ર, કંકણ, લોકાક્ષિ, મહાન તેજસ્વી જયગીષવ્ય અને ભગવાન દધિવાહન – આ મહાન ઋષિઓ કહેવાયા છે.

ઋષભશ્ ચ મુનિર્ધીમાન્ ઉગ્રશ્ચાત્રિઃ સુબાલકઃ ગૌતમશ્ચાથ ભગવાન્ સર્વદેવનમસ્કૃતઃ

ધીમાન ઋષભ, ઉગ્ર, અત્રિ, સુબાલક, ગૌતમ અને સર્વ દેવો દ્વારા પૂજિત એવા ભગવાન – એ પણ અહીં ગણાયા છે.

વેદશીર્ષશ્ ચ ગોકર્ણો ગુહાવાસી શિખણ્ડભૃત્ જટામાલ્યટ્ટહાસશ્ ચ દારુકો લાઙ્ગલી તથા

વેદશીર્ષ, ગોકર્ણ, ગુહાવાસી, શિખંડધારી, જટામાળી, અઠ્ઠાહાસ, દારુક અને લાંગળી – આ બધા મહાન ઋષિઓ છે.

મહાકાયમુનિઃ શૂલી દણ્ડી મુણ્ડીશ્વરઃ સ્વયમ્ સહિષ્ણુઃ સોમશર્મા ચ નકુલીશો જગદ્ગુરુઃ

મહાકાય મુનિ, શૂલી, દંડધારી, મુંડિશ્વર, સહિષ્ણુ, સોમશર્મા, નકુલીષ અને જગતગુરુ – આ બધા મહાન છે.

વૈવસ્વતે ઽન્તરે સમ્યક્ પ્રોક્તા હિ પરમાત્મનઃ યોગાચાર્યાવતારા યે સર્વાવર્તેષુ સુવ્રતાઃ

વૈવસ્વત અંતરમાં પરમાત્માના યોગાચાર્ય અવતારો, બધા યુગોમાં સદાચારી એવા, યોગ્ય રીતે વર્ણવાયા છે.

વ્યાસાશ્ચૈવં મુનિશ્રેષ્ઠા દ્વાપરે દ્વાપરે ત્વિમે યોગેશ્વરાણાં ચત્વારઃ શિષ્યાઃ પ્રત્યેકમવ્યયાઃ

દ્વાપર યુગમાં વ્યાસ અને શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, અને યોગેશ્વરોના ચાર શિષ્યો, દરેક અવિનાશી – એમનું વર્ણન થયું છે.

શ્વેતઃ શ્વેતશિખણ્ડી ચ શ્વેતાશ્વઃ શ્વેતલોહિતઃ દુન્દુભિઃ શતરૂપશ્ ચ ઋચીકઃ કેતુમાંસ્ તથા

શ્વેત, શ્વેતશિખંડી, શ્વેતાશ્વ, શ્વેતલોહિત, દુન્દુભિ, શતરૂપ, ઋચીક અને કેતુમાન – આ નામો છે.

વિશોકશ્ચ વિકેશશ્ ચ વિપાશઃ પાપનાશનઃ સુમુખો દુર્મુખશ્ચૈવ દુર્દમો દુરતિક્રમઃ

વિશોક, વિકેશ, વિપાશ, પાપનાશક, સુમુખ, દુર્મુખ, દુર્દમ અને દુરતિક્રમ – આ મહાન ઋષિઓ છે.

સનકશ્ ચ સનન્દશ્ ચ પ્રભુર્યશ્ ચ સનાતનઃ ઋભુઃ સનત્કુમારશ્ ચ સુધામા વિરજાસ્ તથા

સનક, સનંદ, પ્રભુ, સનાતન, ઋભુ, સનત્કુમાર, સુધામા અને વિરજ – આ બધા અહીં જણાવાયા છે.

શઙ્ખપાદ્ વૈરજશ્ચૈવ મેઘઃ સારસ્વતસ્ તથા સુવાહનો મુનિશ્રેષ્ઠો મેઘવાહો મહાદ્યુતિઃ

શંખપાદ, વૈરજ, મેઘ, સારસ્વત, સુવાહન, શ્રેષ્ઠ મુનિ, મેઘવાહ – મહાતેજસ્વી – એમનું પણ વર્ણન છે.

કપિલશ્ચાસુરિશ્ચૈવ તથા પઞ્ચશિખો મુનિઃ વાલ્કલશ્ ચ મહાયોગી ધર્માત્માનો મહૌજસઃ

કપિલ, આસુરી, મહાન ઋષિ પંચશિખ, વાલ્કલ – મહાયોગી, ધર્મનિષ્ઠ અને મહાશક્તિશાળી – એમનું પણ નામ લેવાયું છે.

પરાશરશ્ ચ ગર્ગશ્ ચ ભાર્ગવશ્ચાઙ્ગિરાસ્ તથા બલબન્ધુર્ નિરામિત્રઃ કેતુશૃઙ્ગસ્તપોધનઃ

પરાશર, ગર્ગ, ભાર્ગવ, અંગિરસ, બલબંધુ, નિરામિત્ર, કેતુશૃંગ અને તપોધન – આ મહાન ઋષિઓ ગણાયા છે.

લમ્બોદરશ્ ચ લમ્બશ્ચ લમ્બાક્ષો લમ્બકેશકઃ સર્વજ્ઞઃ સમબુદ્ધિશ્ ચ સાધ્યઃ સર્વસ્તથૈવ ચ

તેઓ લંબોદર, લંબ, લંબાક્ષ, લંબકેશક, સર્વજ્ઞ, સમબુદ્ધિ, સાધ્ય અને સર્વ પણ છે.

સુધામા કાશ્યપશ્ચૈવ વાસિષ્ઠો વિરજાસ્ તથા અત્રિર્ દેવસદશ્ચૈવ શ્રવણો ઽથ શ્રવિષ્ઠકઃ કુણિશ્ ચ કુણિબાહુશ્ ચ કુશરીરઃ કુનેત્રકઃ

સુધામા, કાશ્યપ, વાસિષ્ઠ, વિરજા, અત્રિ, દેવસદ, શ્રવણ, શ્રવિષ્ઠક, કુણી, કુણિબાહુ, કુશરીર અને કુનેત્રક.

કશ્યપો ઽપ્યુશનાશ્ચૈવ ચ્યવનો ઽથ બૃહસ્પતિઃ ઉતથ્યો વામદેવશ્ ચ મહાયોગો મહાબલઃ

કાશ્યપ, ઉશના, ચ્યવન, બૃહસ્પતિ, ઉતથ્ય, વામદેવ, મહાયોગી અને મહાબળવાન.

વાચશ્રવાઃ સુધીકશ્ચ શ્યાવાશ્વશ્ ચ યતીશ્વરઃ હિરણ્યનાભઃ કૌશલ્યો લોગાક્ષિઃ કુથુમિસ્ તથા

વાચશ્રવા, સુધીક, શ્યાવાશ્વ, યતીશ્વર, હિરણ્યનાભ, કૌશલ્ય, લોકાક્ષિ અને કુથુમિ પણ.

સુમન્તુર્બર્બરી વિદ્વાન્ કબન્ધઃ કુશિકંધરઃ પ્લક્ષો દાલ્ભ્યાયણિશ્ચૈવ કેતુમાન્ ગોપનસ્ તથા

સુમંતુ, વિદ્વાન બાર્બરી, કબંધી, કુશિકંધર, પલક્ષ, દાલભ્યાયણી, કેતુમાન અને ગોપન પણ.

ભલ્લાવી મધુપિઙ્ગશ્ચ શ્વેતકેતુસ્તપોનિધિઃ ઉશિકો બૃહદશ્વશ્ ચ દેવલઃ કવિરેવ ચ

ભલ્લાવી, મધુપિંગ, શ્વેતકેતુ, તપોનિધિ, ઉશિક, બૃહદશ્વ, દેવલ અને કવિ પણ.

શાલિહોત્રો ઽગ્નિવેશશ્ચ યુવનાશ્વઃ શરદ્વસુઃ છગલઃ કુણ્ડકર્ણશ્ ચ કુમ્ભશ્ચૈવ પ્રવાહકઃ

શાલિહોત્ર, અગ્નિવેશ, યુવનાશ્વ, શરદ્વસુ, છગલ, કુંડકર્ણ, કુંભ અને પ્રવાહક.

ઉલૂકો વિદ્યુતશ્ચૈવ મણ્ડૂકો હ્યાશ્વલાયનઃ અક્ષપાદઃ કુમારશ્ ચ ઉલૂકો વત્સ એવ ચ

ઉલૂક, વિદ્યુત, મંડૂક, આશ્વલાયન, અક્ષપાદ, કુમાર, ઉલૂક અને વત્સ પણ.

કુશિકશ્ચૈવ ગર્ભશ્ ચ મિત્રઃ કૌરુષ્ય એવ ચ શિષ્યાસ્ત્વેતે મહાત્માનઃ સર્વાવર્તેષુ યોગિનામ્

કુશિક, ગર્ભ, મિત્ર અને કૌરુષ્ય—આ બધા મહાત્મા યોગીઓના સર્વ પરંપરામાં શ્રેષ્ઠ શિષ્યો છે.

વિમલા બ્રહ્મભૂયિષ્ઠા જ્ઞાનયોગપરાયણાઃ એતે પાશુપતાઃ સિદ્ધા ભસ્મોદ્ધૂલિતવિગ્રહાઃ

શુદ્ધ, બ્રહ્મમાં સ્થિર, જ્ઞાન અને યોગના માર્ગે તત્પર—આ પાશુપત સિદ્ધો ભસ્મથી ઢંકાયેલા છે.

શિષ્યાઃ પ્રશિષ્યાશ્ચૈતેષાં શતશો ઽથ સહસ્રશઃ પ્રાપ્ય પાશુપતં યોગં રુદ્રલોકાય સંસ્થિતાઃ

આ બધાના શિષ્યો અને પ્રશિષ્યો સૈકડો અને હજારોની સંખ્યામાં, પાશુપત યોગ પ્રાપ્ત કરીને, રુદ્રલોકમાં સ્થિર થયા છે.

દેવાદયઃ પિશાચાન્તાઃ પશવઃ પરિકીર્તિતાઃ તેષાં પતિત્વાત્સર્વેશો ભવઃ પશુપતિઃ સ્મૃતઃ

દેવથી લઈને પિશાચ સુધી બધા જીવ પશુ કહેવાય છે; અને બધા પર સ્વામી હોવાથી ભવને પશુપતિ કહેવાય છે.

તેન પ્રણીતો રુદ્રેણ પશૂનાં પતિના દ્વિજાઃ યોગઃ પાશુપતો જ્ઞેયઃ પરાવરવિભૂતયે

રુદ્રે, પશુઓના સ્વામીએ, આ પાશુપત યોગ સ્થાપ્યો છે, દ્વિજો, જે પરા અને અપરા શક્તિઓની પ્રાપ્તિ માટે છે.

સંક્ષેપતઃ પ્રવક્ષ્યામિ યોગસ્થાનાનિ સામ્પ્રતમ્ કલ્પિતાનિ શિવેનૈવ હિતાય જગતાં દ્વિજાઃ

હવે હું સંક્ષિપ્તમાં યોગના સ્થાન સમજાવીશ, જે શિવે જ જગતના કલ્યાણ માટે સ્થાપ્યા છે, દ્વિજો.