લિઙ્ગપુરાણમ્

સોમર્ક્ષગ્રહસૂર્યેષુ કીર્તિતાસ્ત્વભિમાનિનઃ સ્થાનાન્યેતાન્યથોક્તાનિ સ્થાનિન્યશ્ચૈવ દેવતાઃ

ચંદ્ર, તારાઓ, ગ્રહો અને સૂર્યમાં ગર્વવાળા દેવતાઓનું વર્ણન થયું છે; આ સ્થાન અગાઉ જણાવ્યા મુજબ છે અને દેવતાઓ પણ ત્યાં સ્થિર છે.

સૌરમ્ અગ્નિમયં સ્થાનં સહસ્રાંશોર્વિવસ્વતઃ હિમાંશોસ્તુ સ્મૃતં સ્થાનમ્ અમ્મયં શુક્લમેવ ચ

વિવસ્વાન, હજારો કિરણોવાળા સૂર્યનું સ્થાન અગ્નિમય છે; ચંદ્રનું સ્થાન જળમય અને સફેદ કહેવાય છે.

આપ્યં શ્યામં મનોજ્ઞં ચ બુધરશ્મિગૃહં સ્મૃતમ્ શુક્લસ્યાપ્યમ્મયં શુક્લં પદં ષોડશરશ્મિવત્

બુધનું ઘર જળમય, શ્યામ અને મનોહર કહેવાય છે; શુક્રનું સ્થાન પણ જળમય, સફેદ અને સોળ કિરણોથી તેજસ્વી છે.

નવરશ્મિ તુ ભૌમસ્ય લોહિતં સ્થાનમ્ ઉત્તમમ્ હરિદ્રાભં બૃહચ્ચાપિ ષોડશાર્ચિર્બૃહસ્પતેઃ

મંગળનું શ્રેષ્ઠ ઘર લાલ રંગનું અને નવ કિરણવાળું છે; બૃહસ્પતિનું ઘર પીળું, વિશાળ અને સોળ જ્વાળાવાળું છે.

અષ્ટરશ્મિગૃહં ચાપિ પ્રોક્તં કૃષ્ણં શનૈશ્ચરે સ્વર્ભાનોસ્તામસં સ્થાનં ભૂતસંતાપનાલયમ્

શનૈશ્ચરનું ઘર કાળું અને આઠ કિરણવાળું કહેવાય છે; સ્વર્ભાનુનું સ્થાન અંધકારમય છે, જે જીવોને પીડા આપે છે.

વિજ્ઞેયાસ્તારકાઃ સર્વાસ્ ત્વ્ ઋષયસ્ત્વેકરશ્મયઃ આશ્રયાઃ પુણ્યકીર્તીનાં શુક્લાશ્ચાપિ સ્વવર્ણતઃ

બધા તારાઓ ઋષિ તરીકે ઓળખાય છે, દરેક પાસે એક કિરણ છે; એ પુણ્યવંતોના નિવાસસ્થાન છે અને પોતાના સ્વભાવથી સફેદ છે.

ઘનતોયાત્મિકા જ્ઞેયાઃ કલ્પાદાવેવ નિર્મિતાઃ આદિત્યરશ્મિસંયોગાત્ સંપ્રકાશાત્મિકાઃ સ્મૃતાઃ

આ તારાઓ ઘન પાણીથી બનેલા છે, કલ્પના આરંભે સર્જાયા છે; સૂર્યકિરણો સાથેના સંયોગથી એ તેજસ્વી કહેવાય છે.

નવયોજનસાહસ્રો વિષ્કંભઃ સવિતુઃ સ્મૃતઃ ત્રિગુણસ્તસ્ય વિસ્તારો મણ્ડલસ્ય પ્રમાણતઃ

સૂર્યનું આધાર નવ હજાર યોજન છે; તેના મંડળનો વ્યાસ એના ત્રિગુણા જેટલો છે.

દ્વિગુણઃ સૂર્યવિસ્તારાદ્ વિસ્તારઃ શશિનઃ સ્મૃતઃ તુલ્યસ્તયોસ્તુ સ્વર્ભાનુર્ ભૂત્વાધસ્તાત્પ્રસર્પતિ

ચંદ્રનું વિસ્તાર સૂર્યના દ્વિગુણું છે; સ્વર્ભાનુ બંને જેટલો છે અને એ બંનેની નીચે ચાલે છે.

ઉદ્ધૃત્ય પૃથિવીછાયાં નિર્મિતાં મણ્ડલાકૃતિમ્ સ્વર્ભાનોસ્તુ બૃહત્સ્થાનં તૃતીયં યત્તમોમયમ્

પૃથ્વીનો છાંયો ઉઠાવીને, ગોળ આકારનું એક રૂપ બનાવાયું; ત્રીજું, અંધકારથી ભરેલું, સ્વર્ભાનુનું મહાન સ્થાન છે.

આદિત્યાત્તચ્ચ નિષ્ક્રમ્ય સમં ગચ્છતિ પર્વસુ આદિત્યમેતિ સોમાચ્ચ પુનઃ સૌરેષુ પર્વસુ

સૂર્યમાંથી નીકળી, તે ચંદ્રના કાળમાં સમાન રીતે ચાલે છે; ચંદ્ર પાસેથી ફરી સૂર્ય સુધી જાય છે અને પછી ચંદ્રના કાળમાં ફરી સૂર્ય તરફ જાય છે.

સ્વર્ભાનું નુદતે યસ્માત્ તસ્માત્સ્વર્ભાનુરુચ્યતે ચન્દ્રસ્ય ષોડશો ભાગો ભાર્ગવસ્ય વિધીયતે

જે કારણથી તે સ્વર્ભાનુને ધકેલે છે, તેથી તેને સ્વર્ભાનુ કહે છે; ચંદ્રનો સોળમો ભાગ ભર્ગવને આપવામાં આવ્યો છે.

વિષ્કંભાન્મણ્ડલાચ્ચૈવ યોજનાગ્રાત્પ્રમાણતઃ ભાર્ગવાત્પાદહીનસ્તુ વિજ્ઞેયો વૈ બૃહસ્પતિઃ

આધારો અને ગોળમાંથી, યોજનના અંતથી માપીને, ભર્ગવથી ચોથો ભાગ ઓછો જે છે, તે બૃહસ્પતિ કહેવાય છે.

બૃહસ્પતેઃ પાદહીનૌ વક્રસૌરી ઉભૌ સ્મૃતૌ વિસ્તારાન્મણ્ડલાચ્ચૈવ પાદહીનસ્તયોર્બુધઃ

બૃહસ્પતિથી ચોથો ભાગ ઓછા વક્ર અને સૌરી બંને ગણાય છે; તેમ જ, ગોળ અને વિસ્તૃતતા પ્રમાણે, બુધ પણ એ બંનેથી ચોથો ભાગ ઓછો છે.

તારાનક્ષત્રરૂપાણિ વપુષ્મન્તીહ યાનિ વૈ બુધેન તાનિ તુલ્યાનિ વિસ્તારાન્મણ્ડલાચ્ચ વૈ

આજે આકાશમાં જે તારાઓ અને નક્ષત્રો દેખાય છે, તે બધાં તેજસ્વી અને બુધ જેટલા જ વિસ્તૃત છે.

પ્રાયશશ્ચન્દ્રયોગીનિ વિદ્યાદૃક્ષાણિ તત્ત્વવિત્ તારાનક્ષત્રરૂપાણિ હીનાનિ તુ પરસ્પરમ્

યથાર્થ જાણનારએ સમજવું જોઈએ કે મોટાભાગના તારાઓ ચંદ્ર સાથે જોડાયેલા છે; તારાઓ અને નક્ષત્રો એકબીજાથી થોડા ઓછા છે.

શતાનિ પઞ્ચ ચત્વારિ ત્રીણિ દ્વે ચૈવ યોજને સર્વોપરિ નિકૃષ્ટાનિ તારકામણ્ડલાનિ તુ

ચારસો, ત્રણસો અને બરસો યોજન જેટલા અંતરે, બધા કરતાં નીચલા, તારાઓના ગોળ છે.

યોજનાન્યર્ધમાત્રાણિ તેભ્યો હ્રસ્વં ન વિદ્યતે ઉપરિષ્ટાત્ત્રયસ્તેષાં ગ્રહાસ્તે દૂરસર્પિણઃ

એમાં અડધી યોજનથી ઓછું માપ ક્યાંય નથી; એના ઉપર ત્રણ ગ્રહો છે, જે બહુ દૂર ચાલે છે.

સૌરો ઽઙ્ગિરાશ્ ચ વક્રશ્ ચ જ્ઞેયા મન્દવિચારિણઃ પૂર્વમેવ સમાખ્યાતા ગતિસ્તેષાં યથાક્રમમ્

સૌરી, અંગિરા અને વક્ર, એ ત્રણેય ધીમી ગતિથી ચાલનારા ગ્રહો છે; તેમની ગતિ પહેલેથી જ વર્ણવાઈ છે.

એતેષ્વેવ ગ્રહાઃ સર્વે નક્ષત્રેષુ સમુત્થિતાઃ વિવસ્વાનદિતેઃ પુત્રઃ સૂર્યો વૈ મુનિસત્તમાઃ

આ બધા ગ્રહો એ જ નક્ષત્રોમાંથી ઉદ્ભવે છે; હે મહાન ઋષિ, સૂર્ય વિવસ્વાન અને અદિતિના પુત્ર છે.

વિશાખાસુ સમુત્પન્નો ગ્રહાણાં પ્રથમો ગ્રહઃ ત્વિષિમાન્ ધર્મપુત્રસ્તુ સોમો દેવો વસુસ્તુ સઃ

વિશાખા નક્ષત્રમાં જન્મેલો, ગ્રહોમાં પ્રથમ તેજસ્વી, ધર્મપુત્ર છે; ચંદ્ર દેવ વસુ છે.

શીતરશ્મિઃ સમુત્પન્નઃ કૃત્તિકાસુ નિશાકરઃ ષોડશાર્ચિર્ભૃગોઃ પુત્રઃ શુક્રઃ સૂર્યાદનન્તરમ્

ઠંડા કિરણોવાળો, રાતનો સર્જક, કૃત્તિકા નક્ષત્રમાં જન્મ્યો; સોળ કિરણોવાળો ભૃગુપુત્ર શુક્ર, સૂર્ય પછી આવે છે.

તારાગ્રહાણાં પ્રવરસ્ તિષ્યે ક્ષેત્રે સમુત્થિતઃ ગ્રહશ્ચાઙ્ગિરસઃ પુત્રો દ્વાદશાર્ચિર્બૃહસ્પતિઃ

તારાગ્રહોમાં શ્રેષ્ઠ, તિષ્યા ક્ષેત્રમાં જન્મેલો; અંગિરાપુત્ર, બાર કિરણોવાળો ગ્રહ બૃહસ્પતિ જન્મ્યો.

ફાલ્ગુનીષુ સમુત્પન્નઃ પૂર્વાખ્યાસુ જગદ્ગુરુઃ નવાર્ચિર્લોહિતાઙ્ગશ્ ચ પ્રજાપતિસુતો ગ્રહઃ

પૂર્વ ફાલ્ગુનીમાં જન્મેલો, જગતગુરુ, નવ કિરણોવાળો, લાલ રંગવાળો, પ્રજાપતિપુત્ર ગ્રહ પ્રગટ થયો.

આષાઢાસ્વિહ પૂર્વાસુ સમુત્પન્ન ઇતિ સ્મૃતઃ રેવતીષ્વેવ સપ્તાર્ચિઃસ્થાને સૌરિઃ શનૈશ્ચરઃ

પૂર્વા ષાઢા નક્ષત્રમાં ગ્રહ જન્મ્યો એવું કહેવાય છે; રેવતીમાં, સાત કિરણવાળું સ્થાન, ત્યાં સૌરી, શનૈશ્ચર સ્થિર થયો.

સૌમ્યો બુધો ધનિષ્ઠાસુ પઞ્ચાર્ચિર્ ઉદિતો ગ્રહઃ તમોમયો મૃત્યુસુતઃ પ્રજાક્ષયકરઃ શિખી

સૌમ્ય બુધ ધનિષ્ઠા નક્ષત્રમાં, પાંચ કિરણોવાળો ગ્રહ બની પ્રગટ થયો; અંધકારમય, મૃત્યુપુત્ર, પ્રજાનો વિનાશક શિખી જન્મ્યો.

આશ્લેષાસુ સમુત્પન્નઃ સર્વહારી મહાગ્રહઃ તથા સ્વનામધેયેષુ દાક્ષાયણ્યઃ સમુત્થિતાઃ

આશ્લેષા નક્ષત્રમાં સર્વહારી મહાગ્રહ જન્મ્યો; તેમ જ, દક્ષપુત્રીઓ પોતાના નામવાળા નક્ષત્રોમાં પ્રગટ થઈ.

તમોવીર્યમયો રાહુઃ પ્રકૃત્યા કૃષ્ણમણ્ડલઃ ભરણીષુ સમુત્પન્નો ગ્રહશ્ચન્દ્રાર્કમર્દનઃ

રાહુ અંધકારથી ભરેલો છે, તેની સ્વભાવથી કાળી ગોળાકૃતિ છે. તે ભરણી નક્ષત્રમાં જન્મ્યો હતો અને ચંદ્ર તથા સૂર્યને પીડા આપતો ગ્રહ કહેવાય છે.

એતે તારા ગ્રહાશ્ચાપિ બોદ્ધવ્યા ભાર્ગવાદયઃ જન્મનક્ષત્રપીડાસુ યાન્તિ વૈગુણ્યતાં યતઃ

ભર્ગવ અને અન્ય તારાઓ અને ગ્રહો વિશે જાણવું જોઈએ, કારણ કે જન્મના નક્ષત્રોમાં પીડા આવે ત્યારે એ બધા અશુભ બની જાય છે.