લિઙ્ગપુરાણમ્

ક્ષેત્રાણ્યેતાનિ સર્વાણિ આતપન્તિ ગભસ્તિભિઃ તેષાં ક્ષેત્રાણ્યથાદત્તે સૂર્યો નક્ષત્રતારકાઃ

આ બધા ક્ષેત્રો પોતાના કિરણોથી તેજ આપે છે; સૂર્ય એમાંથી તારા અને નક્ષત્રો ગ્રહણ કરે છે.

ચીર્ણેન સુકૃતેનેહ સુકૃતાન્તે ગ્રહાશ્રયાઃ તારણાત્તારકા હ્યેતાઃ શુક્લત્વાચ્ચૈવ તારકાઃ

અહીં સારા કર્મો કરીને, તેમના અંતે, તેઓ ગ્રહોમાં જાય છે; કારણ કે એ પાર જાય છે એટલે તેમને તારા કહે છે, અને સફેદ હોવાથી પણ તેમને તારા કહે છે.

દિવ્યાનાં પાર્થિવાનાં ચ નૈશાનાં ચૈવ સર્વશઃ આદાનાન્નિત્યમાદિત્યસ્ તેજસાં તમસામપિ

દિવ્ય, પૃથ્વી પરના અને રાત્રિના બધા, એમ બધાના તેજ—even અંધકારવાળા—even સૂર્ય હંમેશા ગ્રહણ કરે છે.

સવને સ્યન્દને ઽર્થે ચ ધાતુર્ એષ વિભાષ્યતે સવનાત્તેજસો ઽપાં ચ તેનાસૌ સવિતા મતઃ

યજ્ઞ અને ગતિ માટે આ તત્વ કહેવાય છે; કારણ કે એ જળનું તેજ ખેંચે છે, એટલે તેને સવિતા કહે છે.

બહુલશ્ચન્દ્ર ઇત્યેષ હ્લાદને ધાતુરુચ્યતે શુક્લત્વે ચામૃતત્વે ચ શીતત્વે ચ વિભાવ્યતે

પૂર્ણ ચંદ્રને આનંદ આપનાર તત્વ કહેવાય છે; એમાં સફેદપણું, અમરતા અને ઠંડક દેખાય છે.

સૂર્યાચન્દ્રમસોર્દિવ્યે મણ્ડલે ભાસ્વરે ખગે જલતેજોમયે શુક્લે વૃત્તકુંભનિભે શુભે

સૂર્ય અને ચંદ્રના તેજસ્વી, પ્રકાશમાન, આકાશમાં ફરતા મંડળો, જે જળ અને તેજથી ભરેલા, સફેદ, ગોળ અને શુભ છે—

ઘનતોયાત્મકં તત્ર મણ્ડલં શશિનઃ સ્મૃતમ્ ઘનતેજોમયં શુક્લં મણ્ડલં ભાસ્કરસ્ય તુ

ત્યાં ચંદ્રનું મંડળ ઘન જળથી બનેલું કહેવાય છે; અને સૂર્યનું મંડળ તેજથી ભરેલું, ઘન અને સફેદ છે.

વસન્તિ સર્વદેવાશ્ ચ સ્થાનાન્યેતાનિ સર્વશઃ મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ ઋક્ષસૂર્યગ્રહાશ્રયાઃ

આ બધાં સ્થાનોમાં બધા દેવતાઓ વસે છે; દરેક મન્વંતરમાં, બધા તારા, સૂર્ય અને ગ્રહો પર આધાર રાખે છે.

તેન ગ્રહા ગૃહાણ્યેવ તદાખ્યાસ્તે ભવન્તિ ચ સૌરં સૂર્યો ઽવિશત્સ્થાનં સૌમ્યં સોમસ્તથૈવ ચ

એથી ગ્રહોને ઘર કહેવાય છે; સૂર્યે સૌર સ્થાનમાં પ્રવેશ કર્યો અને ચંદ્રે પણ ચાંદણું સ્થાન લીધું.

શૌક્રં શુક્રો ઽવિશત્સ્થાનં ષોડશાર્ચિઃ પ્રતાપવાન્ બૃહદ્ બૃહસ્પતિશ્ચૈવ લોહિતશ્ચૈવ લોહિતમ્

શુક્રે શુક્રનું સ્થાન લીધું, જે સોળ કિરણોથી તેજસ્વી છે; મહાન બૃહસ્પતિએ બૃહસ્પતિનું સ્થાન લીધું અને મંગળે મંગળનું સ્થાન લીધું.

શનૈશ્ચરં તથા સ્થાનં દેવશ્ચાપિ શનૈશ્ચરઃ બૌધં બુધસ્તુ સ્વર્ભાનુઃ સ્વર્ભાનુસ્થાનમાશ્રિતઃ

શનૈશ્ચરે પણ શનિનું સ્થાન લીધું, અને દેવ શનૈશ્ચરે પણ; બુધે બુધનું સ્થાન લીધું અને સ્વર્ભાનુએ સ્વર્ભાનુનું સ્થાન લીધું.

નક્ષત્રાણિ ચ સર્વાણિ નક્ષત્રાણિ વિશન્તિ ચ ગૃહાણ્યેતાનિ સર્વાણિ જ્યોતીંષિ સુકૃતાત્મનામ્

બધા નક્ષત્રો એ નક્ષત્રમંડળમાં પ્રવેશ કરે છે; બધા ગ્રહો અને તેજસ્વી તારા સારા કર્મવાળા લોકોના કહેવાય છે.

કલ્પાદૌ સમ્પ્રવૃત્તાનિ નિર્મિતાનિ સ્વયંભુવા સ્થાનાન્યેતાનિ તિષ્ઠન્તિ યાવદ્ આભૂતસંપ્લવમ્

કલ્પના આરંભે આ બધું સ્વયંભૂએ રચ્યું અને ગતિમાં મૂક્યું; આ સ્થાનો જગતના અંત સુધી અડગ રહે છે.

મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ દેવસ્થાનાનિ તાનિ વૈ અભિમાનિનો ઽવતિષ્ઠન્તે દેવાઃ સ્થાનં પુનઃ પુનઃ

દરેક મન્વંતરમાં આ દેવતાઓના નિવાસસ્થાન છે; દેવતાઓ પોતાનામાં ગર્વ રાખીને વારંવાર આ સ્થાન પર વસે છે.

અતીતૈસ્તુ સહૈતાનિ ભાવ્યાભાવ્યૈઃ સુરૈઃ સહ વર્તન્તે વર્તમાનૈશ્ ચ સ્થાનિભિસ્તૈઃ સુરૈઃ સહ

અતીત, આવનારા કે ના આવનારા દેવતાઓ અને હાલના દેવતાઓ સાથે આ નિવાસસ્થાનો સતત ટકી રહે છે.

અસ્મિન્મન્વન્તરે ચૈવ ગ્રહા વૈમાનિકાઃ સ્મૃતાઃ વિવસ્વાનદિતેઃ પુત્રઃ સૂર્યો વૈવસ્વતે ઽન્તરે

આ મન્વંતરમાં ગ્રહોને વૈમાનિક કહેવામાં આવે છે; વિવસ્વાન અને અદિતીના પુત્ર સૂર્ય, વૈવસ્વત મન્વંતરમાં જાણીતા છે.

દ્યુતિમાનૃષિપુત્રસ્તુ સોમો દેવો વસુઃ સ્મૃતઃ શુક્રો દેવસ્તુ વિજ્ઞેયો ભાર્ગવો ઽસુરયાજકઃ

પ્રભાવાન ચંદ્ર, ઋષિપુત્ર તરીકે દેવ અને વસુ કહેવાય છે; શુક્ર દેવ, ભૃગુવંશી અને અસુરોની પૂજા કરનાર તરીકે ઓળખાય છે.

બૃહત્તેજાઃ સ્મૃતો દેવો દેવાચાર્યો ઽઙ્ગિરઃસુતઃ બુધો મનોહરશ્ચૈવ ઋષિપુત્રસ્તુ સ સ્મૃતઃ

મહાન તેજવાળા દેવ, દેવગુરુ અને અઙ્ગિરસપુત્ર તરીકે બૃહસ્પતિ ઓળખાય છે; મનોહર બુધ ઋષિપુત્ર તરીકે યાદ રાખવામાં આવે છે.

શનૈશ્ચરો વિરૂપસ્તુ સંજ્ઞાપુત્રો વિવસ્વતઃ અગ્નિર્વિકેશ્યાં જજ્ઞે તુ યુવાસૌ લોહિતાર્ચિષઃ

વિચિત્ર આકારવાળા શનૈશ્ચર સંજ્ઞા અને વિવસ્વાનના પુત્ર છે; અગ્નિ વિકેશીમાંથી જન્મેલા છે અને યુવાન, લાલ જ્વાળાવાળા છે.

નક્ષત્રઋક્ષનામિન્યો દાક્ષાયણ્યસ્તુ તાઃ સ્મૃતાઃ સ્વર્ભાનુઃ સિંહિકાપુત્રો ભૂતસંતાપનો ઽસુરઃ

દક્ષની દીકરીઓ નક્ષત્રો અને તારાઓ તરીકે જાણીતી છે; સિંહિકાનો પુત્ર સ્વર્ભાનુ, જીવોને દુઃખ આપનાર અસુર છે.

સોમર્ક્ષગ્રહસૂર્યેષુ કીર્તિતાસ્ત્વભિમાનિનઃ સ્થાનાન્યેતાન્યથોક્તાનિ સ્થાનિન્યશ્ચૈવ દેવતાઃ

ચંદ્ર, તારાઓ, ગ્રહો અને સૂર્યમાં ગર્વવાળા દેવતાઓનું વર્ણન થયું છે; આ સ્થાન અગાઉ જણાવ્યા મુજબ છે અને દેવતાઓ પણ ત્યાં સ્થિર છે.

સૌરમ્ અગ્નિમયં સ્થાનં સહસ્રાંશોર્વિવસ્વતઃ હિમાંશોસ્તુ સ્મૃતં સ્થાનમ્ અમ્મયં શુક્લમેવ ચ

વિવસ્વાન, હજારો કિરણોવાળા સૂર્યનું સ્થાન અગ્નિમય છે; ચંદ્રનું સ્થાન જળમય અને સફેદ કહેવાય છે.

આપ્યં શ્યામં મનોજ્ઞં ચ બુધરશ્મિગૃહં સ્મૃતમ્ શુક્લસ્યાપ્યમ્મયં શુક્લં પદં ષોડશરશ્મિવત્

બુધનું ઘર જળમય, શ્યામ અને મનોહર કહેવાય છે; શુક્રનું સ્થાન પણ જળમય, સફેદ અને સોળ કિરણોથી તેજસ્વી છે.

નવરશ્મિ તુ ભૌમસ્ય લોહિતં સ્થાનમ્ ઉત્તમમ્ હરિદ્રાભં બૃહચ્ચાપિ ષોડશાર્ચિર્બૃહસ્પતેઃ

મંગળનું શ્રેષ્ઠ ઘર લાલ રંગનું અને નવ કિરણવાળું છે; બૃહસ્પતિનું ઘર પીળું, વિશાળ અને સોળ જ્વાળાવાળું છે.

અષ્ટરશ્મિગૃહં ચાપિ પ્રોક્તં કૃષ્ણં શનૈશ્ચરે સ્વર્ભાનોસ્તામસં સ્થાનં ભૂતસંતાપનાલયમ્

શનૈશ્ચરનું ઘર કાળું અને આઠ કિરણવાળું કહેવાય છે; સ્વર્ભાનુનું સ્થાન અંધકારમય છે, જે જીવોને પીડા આપે છે.

વિજ્ઞેયાસ્તારકાઃ સર્વાસ્ ત્વ્ ઋષયસ્ત્વેકરશ્મયઃ આશ્રયાઃ પુણ્યકીર્તીનાં શુક્લાશ્ચાપિ સ્વવર્ણતઃ

બધા તારાઓ ઋષિ તરીકે ઓળખાય છે, દરેક પાસે એક કિરણ છે; એ પુણ્યવંતોના નિવાસસ્થાન છે અને પોતાના સ્વભાવથી સફેદ છે.

ઘનતોયાત્મિકા જ્ઞેયાઃ કલ્પાદાવેવ નિર્મિતાઃ આદિત્યરશ્મિસંયોગાત્ સંપ્રકાશાત્મિકાઃ સ્મૃતાઃ

આ તારાઓ ઘન પાણીથી બનેલા છે, કલ્પના આરંભે સર્જાયા છે; સૂર્યકિરણો સાથેના સંયોગથી એ તેજસ્વી કહેવાય છે.

નવયોજનસાહસ્રો વિષ્કંભઃ સવિતુઃ સ્મૃતઃ ત્રિગુણસ્તસ્ય વિસ્તારો મણ્ડલસ્ય પ્રમાણતઃ

સૂર્યનું આધાર નવ હજાર યોજન છે; તેના મંડળનો વ્યાસ એના ત્રિગુણા જેટલો છે.

દ્વિગુણઃ સૂર્યવિસ્તારાદ્ વિસ્તારઃ શશિનઃ સ્મૃતઃ તુલ્યસ્તયોસ્તુ સ્વર્ભાનુર્ ભૂત્વાધસ્તાત્પ્રસર્પતિ

ચંદ્રનું વિસ્તાર સૂર્યના દ્વિગુણું છે; સ્વર્ભાનુ બંને જેટલો છે અને એ બંનેની નીચે ચાલે છે.