લિઙ્ગપુરાણમ્

યથા પ્રભાકરો દીપો ગૃહમધ્યે ઽવલમ્બિતઃ પાર્શ્વત ઊર્ધ્વમ્ અધશ્ચૈવ તમો નાશયતે સમમ્

જેમ ઘરના મધ્યમાં લટકતો પ્રકાશમય દીવો બાજુ, ઉપર અને નીચે બધે અંધકાર દૂર કરે છે,

તદ્વત્સહસ્રકિરણો ગ્રહરાજો જગત્પ્રભુઃ સૂર્યો ગોભિર્ જગત્ સર્વમ્ આદીપયતિ સર્વતઃ

તેમ સૂર્ય, ગ્રહોનો રાજા અને જગતનો સ્વામી, હજારો કિરણોથી સર્વ દિશામાં પોતાની કિરણોથી આખા જગતને પ્રકાશિત કરે છે.

રવે રશ્મિસહસ્રં યત્ પ્રાઙ્મયા સમુદાહૃતમ્ તેષાં શ્રેષ્ઠાઃ પુનઃ સપ્ત રશ્મયો ગ્રહયોનયઃ

રવિના જે હજાર કિરણોનું મેં પહેલાં વર્ણન કર્યું છે, તેમાં સાત શ્રેષ્ઠ છે—એ જ ગ્રહોના મૂળ છે.

સુષુમ્નો હરિકેશશ્ ચ વિશ્વકર્મા તથૈવ ચ વિશ્વવ્યચાઃ પુનશ્ચાદ્યઃ સંનદ્ધશ્ ચ તતઃ પરઃ

સુષુમ્ન, હરિકેશ, વિશ્વકર્મા, એ જ રીતે વિશ્વવ્યચા, પછી આદ્ય અને સંનદ્ધ, અને પછી પરા—આ બધા નામ છે.

સર્વાવસુઃ પુનશ્ચાન્યઃ સ્વરાડન્યઃ પ્રકીર્તિતઃ સુષુમ્નઃ સૂર્યરશ્મિસ્તુ દક્ષિણાં રાશિમ્ ઐધયત્

પછી સર્વાવસુ અને સ્વરાટ નામના બીજા છે; સુષુમ્ન, જે સૂર્યની કિરણ છે, દક્ષિણ દિશામાં રાશિને પ્રજ્વલિત કરે છે.

ન્યગૂર્ધ્વાધઃ પ્રચારો ઽસ્ય સુષુમ્નઃ પરિકીર્તિતઃ હરિકેશઃ પુરસ્તાદ્ યો ઋક્ષયોનિઃ પ્રકીર્ત્યતે

સુષુમ્નની ગતિ નીચે, ઉપર અને નીચે તરફ કહેવાય છે; હરિકેશ, જે આગળ છે, તેને તારા-યોનિ કહેવાય છે.

દક્ષિણે વિશ્વકર્મા ચ રશ્મિર્વર્ધયતે બુધમ્ વિશ્વવ્યચાસ્તુ યઃ પશ્ચાચ્ છુક્રયોનિઃ સ્મૃતો બુધૈઃ

દક્ષિણ બાજુએ વિશ્વકર્મા બુધ માટે કિરણ વધારે છે; વિશ્વવ્યચા, જે પાછળ છે, તેને વિદ્વાનો શુક્ર-યોનિ તરીકે ઓળખે છે.

સંનદ્ધશ્ ચ તુ યો રશ્મિઃ સ યોનિર્ લોહિતસ્ય તુ ષષ્ઠઃ સર્વાવસૂ રશ્મિઃ સ યોનિસ્તુ બૃહસ્પતેઃ

સંનદ્ધ એ કિરણ છે જે મંગળનું મૂળ છે; છઠ્ઠું સર્વાવસુ એ કિરણ છે જે બૃહસ્પતિનું મૂળ છે.

શનૈશ્ચરં પુનશ્ ચાપિ રશ્મિર્ આપ્યાયતે સ્વરાટ્ એવં સૂર્યપ્રભાવેન નક્ષત્રગ્રહતારકાઃ

ફરીથી, સ્વરાટ નામનો કિરણ શનૈશ્ચર એટલે શનિનું પોષણ કરે છે; આ રીતે, સૂર્યની તેજથી તારા, ગ્રહો અને નક્ષત્રો પ્રકાશે છે.

દૃશ્યન્તે દિવિ તાઃ સર્વાઃ વિશ્વં ચેદં પુનર્જગત્ ન ક્ષીયન્તે યતસ્તાનિ તસ્માન્નક્ષત્રતા સ્મૃતા

આ બધું આકાશમાં દેખાય છે, અને આખું જગત પણ; કારણ કે એ કદી નાશ પામતા નથી, એટલે તેમને નક્ષત્ર કહેવાય છે.

ક્ષેત્રાણ્યેતાનિ સર્વાણિ આતપન્તિ ગભસ્તિભિઃ તેષાં ક્ષેત્રાણ્યથાદત્તે સૂર્યો નક્ષત્રતારકાઃ

આ બધા ક્ષેત્રો પોતાના કિરણોથી તેજ આપે છે; સૂર્ય એમાંથી તારા અને નક્ષત્રો ગ્રહણ કરે છે.

ચીર્ણેન સુકૃતેનેહ સુકૃતાન્તે ગ્રહાશ્રયાઃ તારણાત્તારકા હ્યેતાઃ શુક્લત્વાચ્ચૈવ તારકાઃ

અહીં સારા કર્મો કરીને, તેમના અંતે, તેઓ ગ્રહોમાં જાય છે; કારણ કે એ પાર જાય છે એટલે તેમને તારા કહે છે, અને સફેદ હોવાથી પણ તેમને તારા કહે છે.

દિવ્યાનાં પાર્થિવાનાં ચ નૈશાનાં ચૈવ સર્વશઃ આદાનાન્નિત્યમાદિત્યસ્ તેજસાં તમસામપિ

દિવ્ય, પૃથ્વી પરના અને રાત્રિના બધા, એમ બધાના તેજ—even અંધકારવાળા—even સૂર્ય હંમેશા ગ્રહણ કરે છે.

સવને સ્યન્દને ઽર્થે ચ ધાતુર્ એષ વિભાષ્યતે સવનાત્તેજસો ઽપાં ચ તેનાસૌ સવિતા મતઃ

યજ્ઞ અને ગતિ માટે આ તત્વ કહેવાય છે; કારણ કે એ જળનું તેજ ખેંચે છે, એટલે તેને સવિતા કહે છે.

બહુલશ્ચન્દ્ર ઇત્યેષ હ્લાદને ધાતુરુચ્યતે શુક્લત્વે ચામૃતત્વે ચ શીતત્વે ચ વિભાવ્યતે

પૂર્ણ ચંદ્રને આનંદ આપનાર તત્વ કહેવાય છે; એમાં સફેદપણું, અમરતા અને ઠંડક દેખાય છે.

સૂર્યાચન્દ્રમસોર્દિવ્યે મણ્ડલે ભાસ્વરે ખગે જલતેજોમયે શુક્લે વૃત્તકુંભનિભે શુભે

સૂર્ય અને ચંદ્રના તેજસ્વી, પ્રકાશમાન, આકાશમાં ફરતા મંડળો, જે જળ અને તેજથી ભરેલા, સફેદ, ગોળ અને શુભ છે—

ઘનતોયાત્મકં તત્ર મણ્ડલં શશિનઃ સ્મૃતમ્ ઘનતેજોમયં શુક્લં મણ્ડલં ભાસ્કરસ્ય તુ

ત્યાં ચંદ્રનું મંડળ ઘન જળથી બનેલું કહેવાય છે; અને સૂર્યનું મંડળ તેજથી ભરેલું, ઘન અને સફેદ છે.

વસન્તિ સર્વદેવાશ્ ચ સ્થાનાન્યેતાનિ સર્વશઃ મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ ઋક્ષસૂર્યગ્રહાશ્રયાઃ

આ બધાં સ્થાનોમાં બધા દેવતાઓ વસે છે; દરેક મન્વંતરમાં, બધા તારા, સૂર્ય અને ગ્રહો પર આધાર રાખે છે.

તેન ગ્રહા ગૃહાણ્યેવ તદાખ્યાસ્તે ભવન્તિ ચ સૌરં સૂર્યો ઽવિશત્સ્થાનં સૌમ્યં સોમસ્તથૈવ ચ

એથી ગ્રહોને ઘર કહેવાય છે; સૂર્યે સૌર સ્થાનમાં પ્રવેશ કર્યો અને ચંદ્રે પણ ચાંદણું સ્થાન લીધું.

શૌક્રં શુક્રો ઽવિશત્સ્થાનં ષોડશાર્ચિઃ પ્રતાપવાન્ બૃહદ્ બૃહસ્પતિશ્ચૈવ લોહિતશ્ચૈવ લોહિતમ્

શુક્રે શુક્રનું સ્થાન લીધું, જે સોળ કિરણોથી તેજસ્વી છે; મહાન બૃહસ્પતિએ બૃહસ્પતિનું સ્થાન લીધું અને મંગળે મંગળનું સ્થાન લીધું.

શનૈશ્ચરં તથા સ્થાનં દેવશ્ચાપિ શનૈશ્ચરઃ બૌધં બુધસ્તુ સ્વર્ભાનુઃ સ્વર્ભાનુસ્થાનમાશ્રિતઃ

શનૈશ્ચરે પણ શનિનું સ્થાન લીધું, અને દેવ શનૈશ્ચરે પણ; બુધે બુધનું સ્થાન લીધું અને સ્વર્ભાનુએ સ્વર્ભાનુનું સ્થાન લીધું.

નક્ષત્રાણિ ચ સર્વાણિ નક્ષત્રાણિ વિશન્તિ ચ ગૃહાણ્યેતાનિ સર્વાણિ જ્યોતીંષિ સુકૃતાત્મનામ્

બધા નક્ષત્રો એ નક્ષત્રમંડળમાં પ્રવેશ કરે છે; બધા ગ્રહો અને તેજસ્વી તારા સારા કર્મવાળા લોકોના કહેવાય છે.

કલ્પાદૌ સમ્પ્રવૃત્તાનિ નિર્મિતાનિ સ્વયંભુવા સ્થાનાન્યેતાનિ તિષ્ઠન્તિ યાવદ્ આભૂતસંપ્લવમ્

કલ્પના આરંભે આ બધું સ્વયંભૂએ રચ્યું અને ગતિમાં મૂક્યું; આ સ્થાનો જગતના અંત સુધી અડગ રહે છે.

મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ દેવસ્થાનાનિ તાનિ વૈ અભિમાનિનો ઽવતિષ્ઠન્તે દેવાઃ સ્થાનં પુનઃ પુનઃ

દરેક મન્વંતરમાં આ દેવતાઓના નિવાસસ્થાન છે; દેવતાઓ પોતાનામાં ગર્વ રાખીને વારંવાર આ સ્થાન પર વસે છે.

અતીતૈસ્તુ સહૈતાનિ ભાવ્યાભાવ્યૈઃ સુરૈઃ સહ વર્તન્તે વર્તમાનૈશ્ ચ સ્થાનિભિસ્તૈઃ સુરૈઃ સહ

અતીત, આવનારા કે ના આવનારા દેવતાઓ અને હાલના દેવતાઓ સાથે આ નિવાસસ્થાનો સતત ટકી રહે છે.

અસ્મિન્મન્વન્તરે ચૈવ ગ્રહા વૈમાનિકાઃ સ્મૃતાઃ વિવસ્વાનદિતેઃ પુત્રઃ સૂર્યો વૈવસ્વતે ઽન્તરે

આ મન્વંતરમાં ગ્રહોને વૈમાનિક કહેવામાં આવે છે; વિવસ્વાન અને અદિતીના પુત્ર સૂર્ય, વૈવસ્વત મન્વંતરમાં જાણીતા છે.

દ્યુતિમાનૃષિપુત્રસ્તુ સોમો દેવો વસુઃ સ્મૃતઃ શુક્રો દેવસ્તુ વિજ્ઞેયો ભાર્ગવો ઽસુરયાજકઃ

પ્રભાવાન ચંદ્ર, ઋષિપુત્ર તરીકે દેવ અને વસુ કહેવાય છે; શુક્ર દેવ, ભૃગુવંશી અને અસુરોની પૂજા કરનાર તરીકે ઓળખાય છે.

બૃહત્તેજાઃ સ્મૃતો દેવો દેવાચાર્યો ઽઙ્ગિરઃસુતઃ બુધો મનોહરશ્ચૈવ ઋષિપુત્રસ્તુ સ સ્મૃતઃ

મહાન તેજવાળા દેવ, દેવગુરુ અને અઙ્ગિરસપુત્ર તરીકે બૃહસ્પતિ ઓળખાય છે; મનોહર બુધ ઋષિપુત્ર તરીકે યાદ રાખવામાં આવે છે.

શનૈશ્ચરો વિરૂપસ્તુ સંજ્ઞાપુત્રો વિવસ્વતઃ અગ્નિર્વિકેશ્યાં જજ્ઞે તુ યુવાસૌ લોહિતાર્ચિષઃ

વિચિત્ર આકારવાળા શનૈશ્ચર સંજ્ઞા અને વિવસ્વાનના પુત્ર છે; અગ્નિ વિકેશીમાંથી જન્મેલા છે અને યુવાન, લાલ જ્વાળાવાળા છે.