લિઙ્ગપુરાણમ્

દ્યુતિર્દ્યુતિમતાં કૃત્સ્નં યત્તેજઃ સર્વલૌકિકમ્ સર્વાત્મા સર્વલોકેશો મહાદેવઃ પ્રજાપતિઃ

દરેક તેજસ્વીનું તેજ, તારો સર્વલૌકિક પ્રકાશ, સર્વાત્મા, સર્વલોકના સ્વામી—મહાદેવ, પ્રજાપતિ છે.

સૂર્ય એવ ત્રિલોકેશો મૂલં પરમદૈવતમ્ તતઃ સંજાયતે સર્વં તત્રૈવ પ્રવિલીયતે

સૂર્ય જ ત્રણેય લોકનો સ્વામી છે, સર્વોચ્ચ અને મૂળ દૈवत છે. બધું જ એની પાસેથી ઉત્પન્ન થાય છે અને અંતે એમાં જ લય પામે છે.

ભાવાભાવૌ હિ લોકાનામ્ આદિત્યાન્નિઃસૃતૌ પુરા અવિજ્ઞેયો ગ્રહો વિપ્રા દીપ્તિમાન્સુપ્રભો રવિઃ

લોકોની ઉત્પત્તિ અને વિનાશ પ્રાચીનકાળથી સૂર્યમાંથી થાય છે. બ્રાહ્મણો, એ ગ્રહ સરળતાથી સમજાય એવો નથી—રવિ તેજસ્વી અને પ્રકાશમય છે.

અત્ર ગચ્છન્તિ નિધનં જાયન્તે ચ પુનઃ પુનઃ ક્ષણા મુહૂર્તા દિવસા નિશાઃ પક્ષાશ્ ચ કૃત્સ્નશઃ

અહીં ક્ષણો, મુહૂર્તો, દિવસો, રાતો અને પખવાડિયાં વારંવાર અંત પામે છે અને ફરીથી જન્મે છે.

માસાઃ સંવત્સરશ્ચૈવ ઋતવો ઽથ યુગાનિ ચ તદાદિત્યાદૃતે હ્યેષા કાલસંખ્યા ન વિદ્યતે

મહિના, વર્ષો, ઋતુઓ અને યુગો—સૂર્ય વિના સમયની કોઈ ગણતરી જ નથી.

કાલાદૃતે ન નિયમો ન દીક્ષા નાહ્નિકક્રમઃ ઋતૂનાં ચ વિભાગશ્ ચ પુષ્પં મૂલં ફલં કુતઃ

સમય વિના કોઈ નિયમ, દીક્ષા કે દૈનિક ક્રમ નથી; ઋતુઓની વહેચણી, ફૂલ, મૂળ કે ફળ પણ નથી.

કુતઃ સસ્યવિનિષ્પત્તિસ્ તૃણૌષધિગણો ઽપિ ચ અભાવો વ્યવહારાણાં જન્તૂનાં દિવિ ચેહ ચ

પાકનું પકવું કે ઘાસ-ઔષધિઓની વૃદ્ધિ કેવી રીતે શક્ય બને? એ વિના જીવાતોનું neither here nor in heaven અસ્તિત્વ જ નથી.

જગત્પ્રતાપનમૃતે ભાસ્કરં રુદ્રરૂપિણમ્ સ એષ કાલશ્ચાગ્નિશ્ ચ દ્વાદશાત્મા પ્રજાપતિઃ

ભાસ્કર, જે રુદ્રરૂપ છે અને જગતને તાપ આપે છે, એ વિના જગત પ્રકાશિત થતું નથી. એ જ સમય છે, અગ્નિ છે અને બાર રૂપે પ્રજાપતિ છે.

તપત્યેષ દ્વિજશ્રેષ્ઠાસ્ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ સ એષ તેજસાં રાશિઃ સમસ્તઃ સાર્વલૌકિકઃ

દ્વિજશ્રેષ્ઠો, એ ત્રણેય લોક—ચાલતા અને અચાલ—ને તાપ આપે છે. એ બધાં તેજનો એકમાત્ર સ્ત્રોત છે અને સર્વલોકમાં વ્યાપે છે.

ઉત્તમં માર્ગમાસ્થાય રાત્ર્યહોભિર્ ઇદં જગત્ પાર્શ્વત ઊર્ધ્વમ્ અધશ્ ચૈવ તાપયત્યેષ સર્વશઃ

ઉત્તમ માર્ગે રહી, રાત-દિવસ આ જગતને બાજુથી, ઉપરથી અને નીચેથી સંપૂર્ણ રીતે તાપ આપે છે.

યથા પ્રભાકરો દીપો ગૃહમધ્યે ઽવલમ્બિતઃ પાર્શ્વત ઊર્ધ્વમ્ અધશ્ચૈવ તમો નાશયતે સમમ્

જેમ ઘરના મધ્યમાં લટકતો પ્રકાશમય દીવો બાજુ, ઉપર અને નીચે બધે અંધકાર દૂર કરે છે,

તદ્વત્સહસ્રકિરણો ગ્રહરાજો જગત્પ્રભુઃ સૂર્યો ગોભિર્ જગત્ સર્વમ્ આદીપયતિ સર્વતઃ

તેમ સૂર્ય, ગ્રહોનો રાજા અને જગતનો સ્વામી, હજારો કિરણોથી સર્વ દિશામાં પોતાની કિરણોથી આખા જગતને પ્રકાશિત કરે છે.

રવે રશ્મિસહસ્રં યત્ પ્રાઙ્મયા સમુદાહૃતમ્ તેષાં શ્રેષ્ઠાઃ પુનઃ સપ્ત રશ્મયો ગ્રહયોનયઃ

રવિના જે હજાર કિરણોનું મેં પહેલાં વર્ણન કર્યું છે, તેમાં સાત શ્રેષ્ઠ છે—એ જ ગ્રહોના મૂળ છે.

સુષુમ્નો હરિકેશશ્ ચ વિશ્વકર્મા તથૈવ ચ વિશ્વવ્યચાઃ પુનશ્ચાદ્યઃ સંનદ્ધશ્ ચ તતઃ પરઃ

સુષુમ્ન, હરિકેશ, વિશ્વકર્મા, એ જ રીતે વિશ્વવ્યચા, પછી આદ્ય અને સંનદ્ધ, અને પછી પરા—આ બધા નામ છે.

સર્વાવસુઃ પુનશ્ચાન્યઃ સ્વરાડન્યઃ પ્રકીર્તિતઃ સુષુમ્નઃ સૂર્યરશ્મિસ્તુ દક્ષિણાં રાશિમ્ ઐધયત્

પછી સર્વાવસુ અને સ્વરાટ નામના બીજા છે; સુષુમ્ન, જે સૂર્યની કિરણ છે, દક્ષિણ દિશામાં રાશિને પ્રજ્વલિત કરે છે.

ન્યગૂર્ધ્વાધઃ પ્રચારો ઽસ્ય સુષુમ્નઃ પરિકીર્તિતઃ હરિકેશઃ પુરસ્તાદ્ યો ઋક્ષયોનિઃ પ્રકીર્ત્યતે

સુષુમ્નની ગતિ નીચે, ઉપર અને નીચે તરફ કહેવાય છે; હરિકેશ, જે આગળ છે, તેને તારા-યોનિ કહેવાય છે.

દક્ષિણે વિશ્વકર્મા ચ રશ્મિર્વર્ધયતે બુધમ્ વિશ્વવ્યચાસ્તુ યઃ પશ્ચાચ્ છુક્રયોનિઃ સ્મૃતો બુધૈઃ

દક્ષિણ બાજુએ વિશ્વકર્મા બુધ માટે કિરણ વધારે છે; વિશ્વવ્યચા, જે પાછળ છે, તેને વિદ્વાનો શુક્ર-યોનિ તરીકે ઓળખે છે.

સંનદ્ધશ્ ચ તુ યો રશ્મિઃ સ યોનિર્ લોહિતસ્ય તુ ષષ્ઠઃ સર્વાવસૂ રશ્મિઃ સ યોનિસ્તુ બૃહસ્પતેઃ

સંનદ્ધ એ કિરણ છે જે મંગળનું મૂળ છે; છઠ્ઠું સર્વાવસુ એ કિરણ છે જે બૃહસ્પતિનું મૂળ છે.

શનૈશ્ચરં પુનશ્ ચાપિ રશ્મિર્ આપ્યાયતે સ્વરાટ્ એવં સૂર્યપ્રભાવેન નક્ષત્રગ્રહતારકાઃ

ફરીથી, સ્વરાટ નામનો કિરણ શનૈશ્ચર એટલે શનિનું પોષણ કરે છે; આ રીતે, સૂર્યની તેજથી તારા, ગ્રહો અને નક્ષત્રો પ્રકાશે છે.

દૃશ્યન્તે દિવિ તાઃ સર્વાઃ વિશ્વં ચેદં પુનર્જગત્ ન ક્ષીયન્તે યતસ્તાનિ તસ્માન્નક્ષત્રતા સ્મૃતા

આ બધું આકાશમાં દેખાય છે, અને આખું જગત પણ; કારણ કે એ કદી નાશ પામતા નથી, એટલે તેમને નક્ષત્ર કહેવાય છે.

ક્ષેત્રાણ્યેતાનિ સર્વાણિ આતપન્તિ ગભસ્તિભિઃ તેષાં ક્ષેત્રાણ્યથાદત્તે સૂર્યો નક્ષત્રતારકાઃ

આ બધા ક્ષેત્રો પોતાના કિરણોથી તેજ આપે છે; સૂર્ય એમાંથી તારા અને નક્ષત્રો ગ્રહણ કરે છે.

ચીર્ણેન સુકૃતેનેહ સુકૃતાન્તે ગ્રહાશ્રયાઃ તારણાત્તારકા હ્યેતાઃ શુક્લત્વાચ્ચૈવ તારકાઃ

અહીં સારા કર્મો કરીને, તેમના અંતે, તેઓ ગ્રહોમાં જાય છે; કારણ કે એ પાર જાય છે એટલે તેમને તારા કહે છે, અને સફેદ હોવાથી પણ તેમને તારા કહે છે.

દિવ્યાનાં પાર્થિવાનાં ચ નૈશાનાં ચૈવ સર્વશઃ આદાનાન્નિત્યમાદિત્યસ્ તેજસાં તમસામપિ

દિવ્ય, પૃથ્વી પરના અને રાત્રિના બધા, એમ બધાના તેજ—even અંધકારવાળા—even સૂર્ય હંમેશા ગ્રહણ કરે છે.

સવને સ્યન્દને ઽર્થે ચ ધાતુર્ એષ વિભાષ્યતે સવનાત્તેજસો ઽપાં ચ તેનાસૌ સવિતા મતઃ

યજ્ઞ અને ગતિ માટે આ તત્વ કહેવાય છે; કારણ કે એ જળનું તેજ ખેંચે છે, એટલે તેને સવિતા કહે છે.

બહુલશ્ચન્દ્ર ઇત્યેષ હ્લાદને ધાતુરુચ્યતે શુક્લત્વે ચામૃતત્વે ચ શીતત્વે ચ વિભાવ્યતે

પૂર્ણ ચંદ્રને આનંદ આપનાર તત્વ કહેવાય છે; એમાં સફેદપણું, અમરતા અને ઠંડક દેખાય છે.

સૂર્યાચન્દ્રમસોર્દિવ્યે મણ્ડલે ભાસ્વરે ખગે જલતેજોમયે શુક્લે વૃત્તકુંભનિભે શુભે

સૂર્ય અને ચંદ્રના તેજસ્વી, પ્રકાશમાન, આકાશમાં ફરતા મંડળો, જે જળ અને તેજથી ભરેલા, સફેદ, ગોળ અને શુભ છે—

ઘનતોયાત્મકં તત્ર મણ્ડલં શશિનઃ સ્મૃતમ્ ઘનતેજોમયં શુક્લં મણ્ડલં ભાસ્કરસ્ય તુ

ત્યાં ચંદ્રનું મંડળ ઘન જળથી બનેલું કહેવાય છે; અને સૂર્યનું મંડળ તેજથી ભરેલું, ઘન અને સફેદ છે.

વસન્તિ સર્વદેવાશ્ ચ સ્થાનાન્યેતાનિ સર્વશઃ મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ ઋક્ષસૂર્યગ્રહાશ્રયાઃ

આ બધાં સ્થાનોમાં બધા દેવતાઓ વસે છે; દરેક મન્વંતરમાં, બધા તારા, સૂર્ય અને ગ્રહો પર આધાર રાખે છે.

તેન ગ્રહા ગૃહાણ્યેવ તદાખ્યાસ્તે ભવન્તિ ચ સૌરં સૂર્યો ઽવિશત્સ્થાનં સૌમ્યં સોમસ્તથૈવ ચ

એથી ગ્રહોને ઘર કહેવાય છે; સૂર્યે સૌર સ્થાનમાં પ્રવેશ કર્યો અને ચંદ્રે પણ ચાંદણું સ્થાન લીધું.