લિઙ્ગપુરાણમ્

એવં રશ્મિસહસ્રં તત્ સૌરં લોકાર્થસાધકમ્ ભિદ્યતે લોકમાસાદ્ય જલશીતોષ્ણનિઃસ્રવમ્

આ રીતે, એ હજાર કિરણોવાળું સૂર્યતત્વ જગતના હિત માટે કાર્ય કરે છે, લોકમાં પ્રવેશીને પાણી દ્વારા ઠંડક અને ઉષ્ણતા વહેંચે છે.

ઇત્યેતન્મણ્ડલં શુક્લં ભાસ્વરં સૂર્યસંજ્ઞિતમ્ નક્ષત્રગ્રહસોમાનાં પ્રતિષ્ઠાયોનિરેવ ચ

આ પ્રકાશમય, તેજસ્વી મંડળ, જેને સૂર્ય કહે છે, એ જ તારા, ગ્રહો અને ચંદ્રની આધારભૂમિ અને મૂળ છે.

ચન્દ્રઋક્ષગ્રહાઃ સર્વે વિજ્ઞેયાઃ સૂર્યસંભવાઃ નક્ષત્રાધિપતિઃ સોમો નયનં વામમીશિતુઃ

બધા ચંદ્ર, તારા અને ગ્રહો સૂર્યમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા માનવા. સોમ, જે તારાઓના સ્વામી છે, એ ઈશ્વરના ડાબા નેત્ર છે.

નયનં ચૈવમ્ ઈશસ્ય દક્ષિણં ભાસ્કરઃ સ્વયમ્ તેષાં જનાનાં લોકે ઽસ્મિન્ નયનં નયતે યતઃ

ઈશ્વરના જમણા નેત્ર રૂપે સૂર્ય સ્વયં છે; આ લોકમાં એ બધાના દ્રષ્ટિને માર્ગદર્શન આપે છે.

શેષાઃ પઞ્ચ ગ્રહા જ્ઞેયા ઈશ્વરાઃ કામચારિણઃ પઠ્યતે ચાગ્નિરાદિત્ય ઉદકં ચન્દ્રમાઃ સ્મૃતઃ

બાકીના પાંચ ગ્રહો સ્વતંત્ર રીતે ફરતા શાસક છે; અગ્નિ, સૂર્ય, પાણી અને ચંદ્રનું પણ વર્ણન થાય છે.

શેષાણાં પ્રકૃતિં સમ્યગ્ વક્ષ્યમાણાં નિબોધત સુરસેનાપતિઃ સ્કન્દઃ પઠ્યતે ઽઙ્ગારકો ગ્રહઃ

હવે હું બાકી રહેલા ગ્રહોની સ્વભાવ વિશે યોગ્ય રીતે સમજાવું છું, ધ્યાનથી સાંભળો. દેવસેનાના મુખ્ય કમાન્ડર સ્કંદને ગ્રહોમાં અંગારક કહેવામાં આવે છે.

નારાયણં બુધં પ્રાહુર્ દેવં જ્ઞાનવિદો જનાઃ સર્વલોકપ્રભુઃ સાક્ષાદ્ યમો લોકપ્રભુઃ સ્વયમ્

જેઓ જ્ઞાનને ઓળખે છે, તેઓ બુધને નારાયણ દેવ કહે છે. સર્વલોકના સ્વામી યમ, પોતે જ પ્રાણીઓના સ્વામી છે.

મહાગ્રહો દ્વિજશ્રેષ્ઠા મન્દગામી શનૈશ્ચરઃ દેવાસુરગુરૂ દ્વૌ તુ ભાનુમન્તૌ મહાગ્રહૌ

દ્વિજશ્રેષ્ઠો, ધીમે ચાલતો મહાગ્રહ શનૈશ્ચર દેવો અને અસુરોનો ગુરુ છે. બે તેજસ્વી ગ્રહો પણ મહાગ્રહ છે.

પ્રજાપતિસુતાવુક્તૌ તતઃ શુક્રબૃહસ્પતી આદિત્યમૂલમખિલં ત્રૈલોક્યં નાત્ર સંશયઃ

પછી, શુક્ર અને બૃહસ્પતિને પ્રજાપતિના પુત્ર કહેવામાં આવ્યા છે. ત્રણેય લોકનું મૂળ સૂર્ય છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

ભવત્યસ્માજ્જગત્કૃત્સ્નં સદેવાસુરમાનુષમ્ રુદ્રેન્દ્રોપેન્દ્રચન્દ્રાણાં વિપ્રેન્દ્રાગ્નિદિવૌકસામ્

તેમાંથી આખું જગત, દેવો, અસુરો અને મનુષ્યો, રુદ્ર, ઇન્દ્ર, ઉપેન્દ્ર, ચંદ્ર, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, અગ્નિ અને સ્વર્ગવાસીઓ ઉત્પન્ન થાય છે.

દ્યુતિર્દ્યુતિમતાં કૃત્સ્નં યત્તેજઃ સર્વલૌકિકમ્ સર્વાત્મા સર્વલોકેશો મહાદેવઃ પ્રજાપતિઃ

દરેક તેજસ્વીનું તેજ, તારો સર્વલૌકિક પ્રકાશ, સર્વાત્મા, સર્વલોકના સ્વામી—મહાદેવ, પ્રજાપતિ છે.

સૂર્ય એવ ત્રિલોકેશો મૂલં પરમદૈવતમ્ તતઃ સંજાયતે સર્વં તત્રૈવ પ્રવિલીયતે

સૂર્ય જ ત્રણેય લોકનો સ્વામી છે, સર્વોચ્ચ અને મૂળ દૈवत છે. બધું જ એની પાસેથી ઉત્પન્ન થાય છે અને અંતે એમાં જ લય પામે છે.

ભાવાભાવૌ હિ લોકાનામ્ આદિત્યાન્નિઃસૃતૌ પુરા અવિજ્ઞેયો ગ્રહો વિપ્રા દીપ્તિમાન્સુપ્રભો રવિઃ

લોકોની ઉત્પત્તિ અને વિનાશ પ્રાચીનકાળથી સૂર્યમાંથી થાય છે. બ્રાહ્મણો, એ ગ્રહ સરળતાથી સમજાય એવો નથી—રવિ તેજસ્વી અને પ્રકાશમય છે.

અત્ર ગચ્છન્તિ નિધનં જાયન્તે ચ પુનઃ પુનઃ ક્ષણા મુહૂર્તા દિવસા નિશાઃ પક્ષાશ્ ચ કૃત્સ્નશઃ

અહીં ક્ષણો, મુહૂર્તો, દિવસો, રાતો અને પખવાડિયાં વારંવાર અંત પામે છે અને ફરીથી જન્મે છે.

માસાઃ સંવત્સરશ્ચૈવ ઋતવો ઽથ યુગાનિ ચ તદાદિત્યાદૃતે હ્યેષા કાલસંખ્યા ન વિદ્યતે

મહિના, વર્ષો, ઋતુઓ અને યુગો—સૂર્ય વિના સમયની કોઈ ગણતરી જ નથી.

કાલાદૃતે ન નિયમો ન દીક્ષા નાહ્નિકક્રમઃ ઋતૂનાં ચ વિભાગશ્ ચ પુષ્પં મૂલં ફલં કુતઃ

સમય વિના કોઈ નિયમ, દીક્ષા કે દૈનિક ક્રમ નથી; ઋતુઓની વહેચણી, ફૂલ, મૂળ કે ફળ પણ નથી.

કુતઃ સસ્યવિનિષ્પત્તિસ્ તૃણૌષધિગણો ઽપિ ચ અભાવો વ્યવહારાણાં જન્તૂનાં દિવિ ચેહ ચ

પાકનું પકવું કે ઘાસ-ઔષધિઓની વૃદ્ધિ કેવી રીતે શક્ય બને? એ વિના જીવાતોનું neither here nor in heaven અસ્તિત્વ જ નથી.

જગત્પ્રતાપનમૃતે ભાસ્કરં રુદ્રરૂપિણમ્ સ એષ કાલશ્ચાગ્નિશ્ ચ દ્વાદશાત્મા પ્રજાપતિઃ

ભાસ્કર, જે રુદ્રરૂપ છે અને જગતને તાપ આપે છે, એ વિના જગત પ્રકાશિત થતું નથી. એ જ સમય છે, અગ્નિ છે અને બાર રૂપે પ્રજાપતિ છે.

તપત્યેષ દ્વિજશ્રેષ્ઠાસ્ ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્ સ એષ તેજસાં રાશિઃ સમસ્તઃ સાર્વલૌકિકઃ

દ્વિજશ્રેષ્ઠો, એ ત્રણેય લોક—ચાલતા અને અચાલ—ને તાપ આપે છે. એ બધાં તેજનો એકમાત્ર સ્ત્રોત છે અને સર્વલોકમાં વ્યાપે છે.

ઉત્તમં માર્ગમાસ્થાય રાત્ર્યહોભિર્ ઇદં જગત્ પાર્શ્વત ઊર્ધ્વમ્ અધશ્ ચૈવ તાપયત્યેષ સર્વશઃ

ઉત્તમ માર્ગે રહી, રાત-દિવસ આ જગતને બાજુથી, ઉપરથી અને નીચેથી સંપૂર્ણ રીતે તાપ આપે છે.

યથા પ્રભાકરો દીપો ગૃહમધ્યે ઽવલમ્બિતઃ પાર્શ્વત ઊર્ધ્વમ્ અધશ્ચૈવ તમો નાશયતે સમમ્

જેમ ઘરના મધ્યમાં લટકતો પ્રકાશમય દીવો બાજુ, ઉપર અને નીચે બધે અંધકાર દૂર કરે છે,

તદ્વત્સહસ્રકિરણો ગ્રહરાજો જગત્પ્રભુઃ સૂર્યો ગોભિર્ જગત્ સર્વમ્ આદીપયતિ સર્વતઃ

તેમ સૂર્ય, ગ્રહોનો રાજા અને જગતનો સ્વામી, હજારો કિરણોથી સર્વ દિશામાં પોતાની કિરણોથી આખા જગતને પ્રકાશિત કરે છે.

રવે રશ્મિસહસ્રં યત્ પ્રાઙ્મયા સમુદાહૃતમ્ તેષાં શ્રેષ્ઠાઃ પુનઃ સપ્ત રશ્મયો ગ્રહયોનયઃ

રવિના જે હજાર કિરણોનું મેં પહેલાં વર્ણન કર્યું છે, તેમાં સાત શ્રેષ્ઠ છે—એ જ ગ્રહોના મૂળ છે.

સુષુમ્નો હરિકેશશ્ ચ વિશ્વકર્મા તથૈવ ચ વિશ્વવ્યચાઃ પુનશ્ચાદ્યઃ સંનદ્ધશ્ ચ તતઃ પરઃ

સુષુમ્ન, હરિકેશ, વિશ્વકર્મા, એ જ રીતે વિશ્વવ્યચા, પછી આદ્ય અને સંનદ્ધ, અને પછી પરા—આ બધા નામ છે.

સર્વાવસુઃ પુનશ્ચાન્યઃ સ્વરાડન્યઃ પ્રકીર્તિતઃ સુષુમ્નઃ સૂર્યરશ્મિસ્તુ દક્ષિણાં રાશિમ્ ઐધયત્

પછી સર્વાવસુ અને સ્વરાટ નામના બીજા છે; સુષુમ્ન, જે સૂર્યની કિરણ છે, દક્ષિણ દિશામાં રાશિને પ્રજ્વલિત કરે છે.

ન્યગૂર્ધ્વાધઃ પ્રચારો ઽસ્ય સુષુમ્નઃ પરિકીર્તિતઃ હરિકેશઃ પુરસ્તાદ્ યો ઋક્ષયોનિઃ પ્રકીર્ત્યતે

સુષુમ્નની ગતિ નીચે, ઉપર અને નીચે તરફ કહેવાય છે; હરિકેશ, જે આગળ છે, તેને તારા-યોનિ કહેવાય છે.

દક્ષિણે વિશ્વકર્મા ચ રશ્મિર્વર્ધયતે બુધમ્ વિશ્વવ્યચાસ્તુ યઃ પશ્ચાચ્ છુક્રયોનિઃ સ્મૃતો બુધૈઃ

દક્ષિણ બાજુએ વિશ્વકર્મા બુધ માટે કિરણ વધારે છે; વિશ્વવ્યચા, જે પાછળ છે, તેને વિદ્વાનો શુક્ર-યોનિ તરીકે ઓળખે છે.

સંનદ્ધશ્ ચ તુ યો રશ્મિઃ સ યોનિર્ લોહિતસ્ય તુ ષષ્ઠઃ સર્વાવસૂ રશ્મિઃ સ યોનિસ્તુ બૃહસ્પતેઃ

સંનદ્ધ એ કિરણ છે જે મંગળનું મૂળ છે; છઠ્ઠું સર્વાવસુ એ કિરણ છે જે બૃહસ્પતિનું મૂળ છે.

શનૈશ્ચરં પુનશ્ ચાપિ રશ્મિર્ આપ્યાયતે સ્વરાટ્ એવં સૂર્યપ્રભાવેન નક્ષત્રગ્રહતારકાઃ

ફરીથી, સ્વરાટ નામનો કિરણ શનૈશ્ચર એટલે શનિનું પોષણ કરે છે; આ રીતે, સૂર્યની તેજથી તારા, ગ્રહો અને નક્ષત્રો પ્રકાશે છે.