લિઙ્ગપુરાણમ્

જાતૂકર્ણ્યો હરિઃ સાક્ષાત્ કૃષ્ણદ્વૈપાયનો મુનિઃ વ્યાસાસ્ત્વેતે ચ શૃણ્વન્તુ કલૌ યોગેશ્વરાન્ ક્રમાત્

જાતૂકર્ણ્ય, સ્વયં હરિ, કૃષ્ણદ્વૈપાયન મુનિ—આ બધા વ્યાસ છે. હવે કલીયુગમાં યોગેશ્વરોનું નામ ક્રમશઃ સાંભળો.

અસંખ્યાતા હિ કલ્પેષુ વિભોઃ સર્વાન્તરેષુ ચ કલૌ રુદ્રાવતારાણાં વ્યાસાનાં કિલ ગૌરવાત્

દરેક કલ્પ અને સર્વ યુગોમાં, ખાસ કરીને કલીયુગમાં, ભગવાન, રુદ્ર અને વ્યાસના અવતારો ગણતરીથી બહાર છે.

વૈવસ્વતાન્તરે કલ્પે વારાહે યે ચ તાન્ પુનઃ અવતારાન્ પ્રવક્ષ્યામિ તથા સર્વાન્તરેષુ વૈ

વૈવસ્વત મન્વંતર અને વરાહકલ્પમાં જે અવતાર થયા, તેમજ બધા મન્વંતરોમાં, એ બધાની ફરીથી હું વાત કહીશ.

મન્વન્તરાણિ વારાહે વક્તુમર્હસિ સામ્પ્રતમ્ તથૈવ ચોર્ધ્વકલ્પેષુ સિદ્ધાન્વૈવસ્વતાન્તરે

હવે તું વરાહકલ્પના મન્વંતરો અને ઉપરના કલ્પોમાં તથા વૈવસ્વત મન્વંતરમાં જે સિદ્ધો થયા, એ પણ વર્ણવીશ.

મનુઃ સ્વાયમ્ભુવસ્ત્વાદ્યસ્ તતઃ સ્વારોચિષો દ્વિજાઃ ઉત્તમસ્તામસશ્ચૈવ રૈવતાશ્ચાક્ષુષસ્ તથા

સૌથી પહેલા સ્વાયંભુવ મનુ, પછી સ્વારોચિષ, પછી ઉત્તમ, તામસ, રૈવત અને ચાક્ષુષ મનુ.

વૈવસ્વતશ્ ચ સાવર્ણિર્ ધર્મઃ સાવર્ણિકઃ પુનઃ પિશઙ્ગશ્ચાપિશઙ્ગાભઃ શબલો વર્ણકસ્ તથા

વૈવસ્વત અને સાવર્ણિ, ધર્મ સાવર્ણિક, પિશંગ, અપિશંગાભ, શબલ અને વર્ણક—આ મનુઓ છે.

ઔકારાન્તા અકારાદ્યા મનવઃ પરિકીર્તિતાઃ શ્વેતઃ પાણ્ડુસ્ તથા રક્તસ્ તામ્રઃ પીતશ્ચ કાપિલઃ

‘ઔ’થી અંતાવાળા અને ‘અ’થી આરંભ થતા મનુઓ છે: શ્વેત, પાંડુ, રક્ત, તામ્ર, પીળા અને કાપિલ.

કૃષ્ણઃ શ્યામસ્ તથા ધૂમ્રઃ સુધૂમ્રશ્ ચ દ્વિજોત્તમાઃ અપિશઙ્ગઃ પિશઙ્ગશ્ ચ ત્રિવર્ણઃ શબલસ્ તથા

કૃષ્ણ, શ્યામ, ધૂમ્ર, સુધૂમ્ર, અપિશંગ, પિશંગ, ત્રિવર્ણ અને શબળ – આ બધા મહાન દ્વિજોને વર્ણ મુજબ જણાવવામાં આવ્યા છે.

કાલંધુરસ્તુ કથિતા વર્ણતો મનવઃ શુભાઃ નામતો વર્ણતશ્ચૈવ વર્ણતઃ પુનરેવ ચ

મનુઓના શુભ નામ અને તેમના રંગ પ્રમાણે કાળંધુર કહેવાયા છે. એમના નામ અને રંગ બંને પ્રમાણે અને ફરીથી રંગ પ્રમાણે પણ તેઓ વર્ણવાયા છે.

સ્વરાત્માનઃ સમાખ્યાતાશ્ ચાન્તરેશાઃ સમાસતઃ વૈવસ્વત ઋકારસ્તુ મનુઃ કૃષ્ણઃ સુરેશ્વરઃ

જેઓ સ્વરરૂપ છે, એવા અંતરેશોનું સંક્ષિપ્તમાં નામ લેવાયું છે: વૈવસ્વત, ઋકાર, મનુ, કૃષ્ણ અને સુરેશ્વર.

સપ્તમસ્તસ્ય વક્ષ્યામિ યુગાવર્તેષુ યોગિનઃ સમતીતેષુ કલ્પેષુ તથા ચાનાગતેષુ વૈ

હું હવે યોગીઓમાં સાતમાના વિષે કહીશ, જે યુગોના ફેરફારમાં, ગયા અને આવનારા કલ્પોમાં પણ છે.

વારાહઃ સામ્પ્રતં જ્ઞેયઃ સપ્તમાન્તરતઃ ક્રમાત્ યોગાવતારાંશ્ ચ વિભોઃ શિષ્યાણાં સંતતિસ્ તથા

હમણાં સાતમા અંતરમાં ક્રમ પ્રમાણે વારાહ જાણી શકાય છે; અને ભગવાનના યોગ અવતારો તથા તેમના શિષ્યોની પરંપરા પણ.

સમ્પ્રેક્ષ્ય સર્વકાલેષુ તથાવર્તેષુ યોગિનામ્ આદ્યે શ્વેતઃ કલૌ રુદ્રઃ સુતારો મદનસ્ તથા

બધા સમય અને યોગીઓના ચક્રોમાં જોતા, પ્રથમમાં શ્વેત, કળિયુગમાં રુદ્ર, પછી સુતાર અને મદન – આ નામ આવે છે.

સુહોત્રઃ કઙ્કણશ્ચૈવ લોકાક્ષિર્ મુનિસત્તમાઃ જૈગીષવ્યો મહાતેજા ભગવાન્ દધિવાહનઃ

સુહોત્ર, કંકણ, લોકાક્ષિ, મહાન તેજસ્વી જયગીષવ્ય અને ભગવાન દધિવાહન – આ મહાન ઋષિઓ કહેવાયા છે.

ઋષભશ્ ચ મુનિર્ધીમાન્ ઉગ્રશ્ચાત્રિઃ સુબાલકઃ ગૌતમશ્ચાથ ભગવાન્ સર્વદેવનમસ્કૃતઃ

ધીમાન ઋષભ, ઉગ્ર, અત્રિ, સુબાલક, ગૌતમ અને સર્વ દેવો દ્વારા પૂજિત એવા ભગવાન – એ પણ અહીં ગણાયા છે.

વેદશીર્ષશ્ ચ ગોકર્ણો ગુહાવાસી શિખણ્ડભૃત્ જટામાલ્યટ્ટહાસશ્ ચ દારુકો લાઙ્ગલી તથા

વેદશીર્ષ, ગોકર્ણ, ગુહાવાસી, શિખંડધારી, જટામાળી, અઠ્ઠાહાસ, દારુક અને લાંગળી – આ બધા મહાન ઋષિઓ છે.

મહાકાયમુનિઃ શૂલી દણ્ડી મુણ્ડીશ્વરઃ સ્વયમ્ સહિષ્ણુઃ સોમશર્મા ચ નકુલીશો જગદ્ગુરુઃ

મહાકાય મુનિ, શૂલી, દંડધારી, મુંડિશ્વર, સહિષ્ણુ, સોમશર્મા, નકુલીષ અને જગતગુરુ – આ બધા મહાન છે.

વૈવસ્વતે ઽન્તરે સમ્યક્ પ્રોક્તા હિ પરમાત્મનઃ યોગાચાર્યાવતારા યે સર્વાવર્તેષુ સુવ્રતાઃ

વૈવસ્વત અંતરમાં પરમાત્માના યોગાચાર્ય અવતારો, બધા યુગોમાં સદાચારી એવા, યોગ્ય રીતે વર્ણવાયા છે.

વ્યાસાશ્ચૈવં મુનિશ્રેષ્ઠા દ્વાપરે દ્વાપરે ત્વિમે યોગેશ્વરાણાં ચત્વારઃ શિષ્યાઃ પ્રત્યેકમવ્યયાઃ

દ્વાપર યુગમાં વ્યાસ અને શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, અને યોગેશ્વરોના ચાર શિષ્યો, દરેક અવિનાશી – એમનું વર્ણન થયું છે.

શ્વેતઃ શ્વેતશિખણ્ડી ચ શ્વેતાશ્વઃ શ્વેતલોહિતઃ દુન્દુભિઃ શતરૂપશ્ ચ ઋચીકઃ કેતુમાંસ્ તથા

શ્વેત, શ્વેતશિખંડી, શ્વેતાશ્વ, શ્વેતલોહિત, દુન્દુભિ, શતરૂપ, ઋચીક અને કેતુમાન – આ નામો છે.

વિશોકશ્ચ વિકેશશ્ ચ વિપાશઃ પાપનાશનઃ સુમુખો દુર્મુખશ્ચૈવ દુર્દમો દુરતિક્રમઃ

વિશોક, વિકેશ, વિપાશ, પાપનાશક, સુમુખ, દુર્મુખ, દુર્દમ અને દુરતિક્રમ – આ મહાન ઋષિઓ છે.

સનકશ્ ચ સનન્દશ્ ચ પ્રભુર્યશ્ ચ સનાતનઃ ઋભુઃ સનત્કુમારશ્ ચ સુધામા વિરજાસ્ તથા

સનક, સનંદ, પ્રભુ, સનાતન, ઋભુ, સનત્કુમાર, સુધામા અને વિરજ – આ બધા અહીં જણાવાયા છે.

શઙ્ખપાદ્ વૈરજશ્ચૈવ મેઘઃ સારસ્વતસ્ તથા સુવાહનો મુનિશ્રેષ્ઠો મેઘવાહો મહાદ્યુતિઃ

શંખપાદ, વૈરજ, મેઘ, સારસ્વત, સુવાહન, શ્રેષ્ઠ મુનિ, મેઘવાહ – મહાતેજસ્વી – એમનું પણ વર્ણન છે.

કપિલશ્ચાસુરિશ્ચૈવ તથા પઞ્ચશિખો મુનિઃ વાલ્કલશ્ ચ મહાયોગી ધર્માત્માનો મહૌજસઃ

કપિલ, આસુરી, મહાન ઋષિ પંચશિખ, વાલ્કલ – મહાયોગી, ધર્મનિષ્ઠ અને મહાશક્તિશાળી – એમનું પણ નામ લેવાયું છે.

પરાશરશ્ ચ ગર્ગશ્ ચ ભાર્ગવશ્ચાઙ્ગિરાસ્ તથા બલબન્ધુર્ નિરામિત્રઃ કેતુશૃઙ્ગસ્તપોધનઃ

પરાશર, ગર્ગ, ભાર્ગવ, અંગિરસ, બલબંધુ, નિરામિત્ર, કેતુશૃંગ અને તપોધન – આ મહાન ઋષિઓ ગણાયા છે.

લમ્બોદરશ્ ચ લમ્બશ્ચ લમ્બાક્ષો લમ્બકેશકઃ સર્વજ્ઞઃ સમબુદ્ધિશ્ ચ સાધ્યઃ સર્વસ્તથૈવ ચ

તેઓ લંબોદર, લંબ, લંબાક્ષ, લંબકેશક, સર્વજ્ઞ, સમબુદ્ધિ, સાધ્ય અને સર્વ પણ છે.

સુધામા કાશ્યપશ્ચૈવ વાસિષ્ઠો વિરજાસ્ તથા અત્રિર્ દેવસદશ્ચૈવ શ્રવણો ઽથ શ્રવિષ્ઠકઃ કુણિશ્ ચ કુણિબાહુશ્ ચ કુશરીરઃ કુનેત્રકઃ

સુધામા, કાશ્યપ, વાસિષ્ઠ, વિરજા, અત્રિ, દેવસદ, શ્રવણ, શ્રવિષ્ઠક, કુણી, કુણિબાહુ, કુશરીર અને કુનેત્રક.

કશ્યપો ઽપ્યુશનાશ્ચૈવ ચ્યવનો ઽથ બૃહસ્પતિઃ ઉતથ્યો વામદેવશ્ ચ મહાયોગો મહાબલઃ

કાશ્યપ, ઉશના, ચ્યવન, બૃહસ્પતિ, ઉતથ્ય, વામદેવ, મહાયોગી અને મહાબળવાન.

વાચશ્રવાઃ સુધીકશ્ચ શ્યાવાશ્વશ્ ચ યતીશ્વરઃ હિરણ્યનાભઃ કૌશલ્યો લોગાક્ષિઃ કુથુમિસ્ તથા

વાચશ્રવા, સુધીક, શ્યાવાશ્વ, યતીશ્વર, હિરણ્યનાભ, કૌશલ્ય, લોકાક્ષિ અને કુથુમિ પણ.