લિઙ્ગપુરાણમ્

ગ્રહાધિપત્યે ભગવાન્ બ્રહ્મણા પદ્મયોનિના અભિષિક્તઃ સહસ્રાંશૂ રુદ્રેણ તુ યથા ગુહઃ

ગ્રહોના અધિપતિપદે ભગવાનને કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માએ અભિષેક કર્યો અને હજારો કિરણો ધરાવનારને રુદ્રે, જેમ ગુહને કર્યો હતો તેમ.

તસ્માદ્ગ્રહાર્ચના કાર્યા અગ્નૌ ચોદ્યં યથાવિધિ આદિત્યગ્રહપીડાયાં સદ્ભિઃ કાર્યાર્થસિદ્ધયે

આથી, સૂર્ય કે ગ્રહોની પીડા સમયે શુભ કાર્યની સિદ્ધિ માટે સજ્જનોએ વિધિપૂર્વક ગ્રહોની પૂજા કરવી અને અગ્નિમાં હોમ કરવો જોઈએ.

અભ્યષિઞ્ચત્કથં બ્રહ્મા ચાધિપત્યે પ્રજાપતિઃ દેવદૈત્યમુખાન્ સર્વાન્ સર્વાત્મા વદ સાંપ્રતમ્

બ્રહ્માએ, પ્રજાપતિએ, દેવ, દૈત્ય અને બધા જીવોને કેવી રીતે અભિષેક કર્યો? હે સર્વવ્યાપક, હવે એ કહો.

ગ્રહાધિપત્યે ભગવાન્ અભ્યષિઞ્ચદ્દિવાકરમ્ ઋક્ષાણામોષધીનાં ચ સોમં બ્રહ્મા પ્રજાપતિઃ

ગ્રહોના અધિપતિપદે ભગવાને સૂર્યને અભિષેક કર્યો; બ્રહ્મા, પ્રજાપતિએ, ચંદ્રને નક્ષત્રો અને ઔષધિઓના અધિપતિપદે અભિષેક કર્યો.

અપાં ચ વરુણં દેવં ધનાનાં યક્ષપુઙ્ગવમ્ આદિત્યાનાં તથા વિષ્ણું વસૂનાં પાવકં તથા

પાણીઓના અધિપતિ તરીકે વરુણને, ધનની યક્ષોમાં મુખ્ય તરીકે કુબેરને, આદિત્યોમાં વિષ્ણુને અને વસુઓમાં પાવકને અધિપતિ બનાવ્યા.

પ્રજાપતીનાં દક્ષં ચ મરુતાં શક્રમેવ ચ દૈત્યાનાં દાનવાનાં ચ પ્રહ્લાદં દૈત્યપુઙ્ગવમ્

પ્રજાપતિઓમાં દક્ષને, મારુતોમાં ઇન્દ્રને અને દૈત્ય-દાનવોમાં પ્રહલાદને મુખ્ય બનાવ્યા.

ધર્મં પિતૄણામ્ અધિપં નિરૃતિં પિશિતાશિનામ્ રુદ્રં પશૂનાં ભૂતાનાં નન્દિનં ગણનાયકમ્

પિતૃઓના અધિપતિ તરીકે ધર્મને, માંસખોરોમાં નિૃતિને, પશુઓમાં રુદ્રને અને ભૂતોના વડા તરીકે નંદીને સ્થાપ્યા.

વીરાણાં વીરભદ્રં ચ પિશાચાનાં ભયંકરમ્ માતૄણાં ચૈવ ચામુણ્ડાં સર્વદેવનમસ્કૃતામ્

વીરોમાં વીરભદ્રને, પિશાચોમાં ભયાનકને અને માતાઓમાં સર્વદેવો દ્વારા પૂજિત ચામુંડાને અધિપતિ બનાવ્યા.

રુદ્રાણાં દેવદેવેશં નીલલોહિતમીશ્વરમ્ વિઘ્નાનાં વ્યોમજં દેવં ગજાસ્યં તુ વિનાયકમ્

રુદ્રોમાં દેવદેવેશ્વર, નીલલોહિત ઈશ્વરને અને વિઘ્નોમાં આકાશજ, ગજમુખ વિનાયકને અધિપતિ બનાવ્યા.

સ્ત્રીણાં દેવીમુમાં દેવીં વચસાં ચ સરસ્વતીમ્ વિષ્ણું માયાવિનાં ચૈવ સ્વાત્માનં જગતાં તથા

સ્ત્રીઓમાં દેવી ઉમાને, વાણીમાં સરસ્વતીને, માયાવીઓમાં વિષ્ણુને અને જગતના આત્મા તરીકે પોતાને સ્થાપ્યા.

હિમવન્તં ગિરીણાં તુ નદીનાં ચૈવ જાહ્નવીમ્ સમુદ્રાણાં ચ સર્વેષામ્ અધિપં પયસાં નિધિમ્

પર્વતોમાં હિમવંતને, નદીઓમાં જાહ્નવીને અને બધા સમુદ્રોમાં પાણીના ભંડાર સમુદ્રને અધિપતિ બનાવ્યા.

વૃક્ષાણાં ચૈવ ચાશ્વત્થં પ્લક્ષં ચ પ્રપિતામહઃ

વૃક્ષોમાં, પિતામહે અશ્વત્થ અને પલાશને પસંદ કર્યા.

ગન્ધર્વવિદ્યાધરકિન્નરાણામ્ ઈશં પુનશ્ ચિત્રરથં ચકાર નાગાધિપં વાસુકિમુગ્રવીર્યં સર્પાધિપં તક્ષકમુગ્રવીર્યમ્

ગંધર્વ, વિદ્યાાધર અને કિનરનો રાજા ચિત્રરથને બનાવ્યા; સાપોમાં વાસુકિને અને તક્ષકને પણ તેમના પ્રખર બળ માટે રાજા બનાવ્યા.

સુપર્ણમીશં પતતામથાશ્વરાજાનમુચ્ચૈઃશ્રવસં ચકાર

પંખીઓમાં સુપર્ણને રાજા બનાવ્યા અને ઘોડાઓમાં ઉચ્ચૈ:શ્રવસને રાજા બનાવ્યા.

સિંહં મૃગાણાં વૃષભં ગવાં ચ મૃગાધિપાનાં શરભં ચકાર સેનાધિપાનાં ગુહમપ્રમેયં શ્રુતિસ્મૃતીનાં લકુલીશમીશમ્

પશુઓમાં સિંહને, ગાયોમાં વૃષભને, જંગલી પ્રાણીઓમાં શરભને, સેનાપતિઓમાં અપરિમિત ગુહને અને વેદ-સ્મૃતિના સ્વામી લકુલીષને નિમણૂક કરી.

અભ્યષિઞ્ચત્સુધર્માણં તથા શઙ્ખપદં દિશામ્ કેતુમન્તં ક્રમેણૈવ હેમરોમાણમેવ ચ

પછી સુધર્માને, પછી શંખપદને, પછી ક્રમશ: કેતુમંતને અને હેમરોમાને અભિષેક કર્યા.

પૃથિવ્યાં પૃથુમીશાનં સર્વેષાં તુ મહેશ્વરમ્ ચતુર્મૂર્તિષુ સર્વજ્ઞં શઙ્કરં વૃષભધ્વજમ્

પૃથ્વી પર પૃથુને રાજા બનાવ્યા, સર્વેમાં મહેશ્વરને સર્વના સ્વામી અને ચતુરમૂર્તિમાં સર્વજ્ઞ શંકરને વૃષભધ્વજ તરીકે સ્થાપ્યા.

પ્રસાદાદ્ભગવાઞ્છમ્ભોશ્ ચાભ્યષિઞ્ચદ્યથાક્રમમ્ પુરાભિષિચ્ય પુણ્યાત્મા રરાજ ભુવનેશ્વરઃ

ભગવાન શંભુની કૃપાથી, તેમને યોગ્ય ક્રમમાં અભિષેક કર્યા; પહેલાંથી જ અભિષેક કરીને, પુણ્યાત્મા ભૂવનો સ્વામી તેજસ્વી બન્યા.

એતદ્વો વિસ્તરેણૈવ કથિતં મુનિપુઙ્ગવાઃ અભિષિક્તાસ્તતસ્ત્વેતે વિશિષ્ટા વિશ્વયોનિના

હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, આ બધું તમને વિગતે કહ્યુ; એ બધાને વિશ્વના મૂળ સ્વામીએ અભિષેક કરીને વિશિષ્ટ બનાવ્યા.

એતચ્છ્રુત્વા તુ મુનયઃ પુનસ્તં સંશયાન્વિતાઃ પપ્રચ્છુરુત્તરં ભૂયસ્ તદા તે રોમહર્ષણમ્

આ સાંભળ્યા પછી પણ, મુનિઓને શંકા રહી, તેથી તેમણે ફરી રોમહર્ષણને વધુ પ્રશ્ન કર્યા.

યદેતદુક્તં ભવતા સૂતેહ વદતાં વર એતદ્વિસ્તરતો બ્રૂહિ જ્યોતિષાં ચ વિનિર્ણયમ્

હે શ્રેષ્ઠ વક્તા, તમે જે કહ્યું તે હવે અમને વિગતે કહો અને ગ્રહો વિશે પણ સ્પષ્ટ કરો.

શ્રુત્વા તુ વચનં તેષાં તદા સૂતઃ સમાહિતઃ ઉવાચ પરમં વાક્યં તેષાં સંશયનિર્ણયે

મુનિઓના શબ્દો સાંભળીને, સૂતાએ મન એકાગ્ર કરીને તેમના સંશય દૂર કરવા માટે શ્રેષ્ઠ ઉપદેશ આપ્યો.

અસ્મિન્નર્થે મહાપ્રાજ્ઞૈર્ યદુક્તં શાન્તબુદ્ધિભિઃ એતદ્વો ઽહં પ્રવક્ષ્યામિ સૂર્યચન્દ્રમસોર્ગતિમ્

આ વિષયમાં મહાન જ્ઞાની અને શાંત મનવાળા મહાત્માઓએ જે કહ્યું છે, તે હું તમને કહું છું—સૂર્ય અને ચંદ્રની ગતિ.

યથા દેવગૃહાણીહ સૂર્યચન્દ્રાદયો ગ્રહાઃ અતઃ પરં તુ ત્રિવિધમ્ અગ્નેર્વક્ષ્યે સમુદ્ભવમ્

સૂર્ય, ચંદ્ર અને બીજા ગ્રહો દેવોના ગૃહોમાં કેવી રીતે રહે છે, એ પછી હું અગ્નિના ત્રણ પ્રકારની ઉત્પત્તિ સમજાવીશ.

દિવ્યસ્ય ભૌતિકસ્યાગ્નેર્ અથો ઽગ્નેઃ પાર્થિવસ્ય ચ વ્યુષ્ટાયાં તુ રજન્યાં ચ બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ

દિવ્ય, ભૂતિક અને પૃથ્વી પરના અગ્નિ તથા પૃથ્વીથી સંબંધિત અગ્નિ—રાત્રિ પૂરી થાય ત્યારે, અવ્યક્ત જન્મવાળા બ્રહ્માથી...

અવ્યાકૃતમિદં ત્વાસીન્ નૈશેન તમસા વૃતમ્ ચતુર્ભાગાવશિષ્ટે ઽસ્મિન્ લોકે નષ્ટે વિશેષતઃ

આ જગત અવ્યક્ત હતું, રાત્રિના અંધકારથી ઢંકાયેલું હતું; જ્યારે માત્ર ચોથું ભાગ બચ્યું, ત્યારે જગત ખાસ કરીને અદૃશ્ય હતું.

સ્વયંભૂર્ભગવાંસ્તત્ર લોકસર્વાર્થસાધકઃ ખદ્યોતવત્સ વ્યચરદ્ આવિર્ભાવચિકીર્ષયા

ત્યાં સ્વયંભૂ ભગવાન, જે સર્વ લોકના કાર્ય સિદ્ધ કરે છે, તેઓ જ્યોત બનીને, પ્રકાશ થવાની ઈચ્છાથી, જ્યોતિંગણની જેમ ફરતા હતા.

સો ઽગ્નિં સૃષ્ટ્વાથ લોકાદૌ પૃથિવીજલસંશ્રિતઃ સંહૃત્ય તત્પ્રકાશાર્થં ત્રિધા વ્યભજદીશ્વરઃ

તેમણે જગતના આરંભે અગ્નિ સર્જી, પૃથ્વી અને જળમાં નિવાસ કરીને, પ્રકાશ માટે એ અગ્નિને ત્રણ ભાગમાં વિભાજિત કરી.

પવનો યસ્તુ લોકે ઽસ્મિન્ પાર્થિવો વહ્નિરુચ્યતે યશ્ચાસૌ લોકાદૌ સૂર્યે શુચિરગ્નિસ્તુ સ સ્મૃતઃ

આ જગતમાં પવનને પૃથ્વીજ અગ્નિ કહે છે; અને જગતના આરંભે સૂર્યમાં જે શુદ્ધ અગ્નિ હતો, તેને અગ્નિ તરીકે ઓળખાય છે.