લિઙ્ગપુરાણમ્

દક્ષિણાયનમાર્ગસ્થો યદા ચરતિ રશ્મિવાન્ ગ્રહાણાં ચૈવ સર્વેષાં સૂર્યો ઽધસ્તાત્ પ્રસર્પતિ

જ્યારે તેજસ્વી સૂર્ય દક્ષિણમાર્ગે ચાલે છે, ત્યારે તે બધા ગ્રહોથી નીચે પસાર થાય છે.

વિસ્તીર્ણં મણ્ડલં કૃત્વા તસ્યોર્ધ્વં ચરતે શશી નક્ષત્રમણ્ડલં કૃત્સ્નં સોમાદૂર્ધ્વં પ્રસર્પતિ

પછી ચંદ્ર વિશાળ વર્તુળ બનાવી તેના ઉપર જાય છે; અને આખું નક્ષત્રમંડળ ચંદ્રથી પણ ઉપર જાય છે.

નક્ષત્રેભ્યો બુધશ્ચોર્ધ્વં બુધાદૂર્ધ્વં તુ ભાર્ગવઃ વક્રસ્તુ ભાર્ગવાદૂર્ધ્વં વક્રાદ્ ઊર્ધ્વં બૃહસ્પતિઃ

નક્ષત્રોથી ઉપર બુધ છે; બુધથી ઉપર શુક્ર છે; શુક્રથી ઉપર મંગળ છે; અને મંગળથી ઉપર ગુરુ છે.

તસ્માચ્છનૈશ્ચરશ્ચોર્ધ્વં તસ્માત્સપ્તર્ષિમણ્ડલમ્ ઋષીણાં ચૈવ સપ્તાનાં ધ્રુવસ્યોર્ધ્વં વ્યવસ્થિતિઃ

આથી ધીમે ધીમે ચાલતા ગ્રહો કરતાં ઉપર સત્તરૃષિ મંડળ છે અને એ સત્તરૃષિઓ કરતાં પણ ઉપર ધ્રુવનું અડગ સ્થાન છે.

તં વિષ્ણુલોકં પરમં જ્ઞાત્વા મુચ્યેત કિલ્બિષાત્ દ્વિગુણેષુ સહસ્રેષુ યોજનાનાં શતેષુ ચ

જે વ્યક્તિ એ પરમ વિષ્ણુલોકને ઓળખે છે, તે બધા પાપોમાંથી મુક્ત થાય છે; એ લોક બે હજાર અને એકસો યોજન દૂર છે.

ગ્રહનક્ષત્રતારાસુ ઉપરિષ્ટાદ્યથાક્રમમ્ ગ્રહાશ્ ચ ચન્દ્રસૂર્યૌ ચ યુતૌ દિવ્યેન તેજસા

ગ્રહો, નક્ષત્રો અને તારાઓ કરતાં ઉપર ક્રમશઃ ગ્રહો છે અને ચંદ્ર તથા સૂર્ય બંને દૈવી તેજથી યુક્ત છે.

નિત્યમૃક્ષેષુ યુજ્યન્તે ગચ્છન્તો ઽહર્નિશં ક્રમાત્ ગ્રહનક્ષત્રસૂર્યાસ્ તે નીચોચ્ચઋજુસંસ્થિતાઃ

આ બધા ગ્રહો, નક્ષત્રો અને સૂર્ય સતત નક્ષત્રોમાં જોડાયેલા રહે છે અને દિવસ-રાત ક્રમ પ્રમાણે ગતિ કરે છે; એ બધા નીચા, ઊંચા અને સીધા સ્થાને રહે છે.

સમાગમે ચ ભેદે ચ પશ્યન્તિ યુગપત્પ્રજાઃ ઋતવઃ ષટ્ સ્મૃતાઃ સર્વે સમાગચ્છન્તિ પઞ્ચધા

જ્યારે એ બધાની મિલન કે વિયોગ થાય છે ત્યારે લોકો એ બધાને એકસાથે જોઈ શકે છે; છેય ઋતુઓ પાંચ રીતે મળીને આવે છે એવું કહેવાય છે.

પરસ્પરાસ્થિતા હ્યેતે યુજ્યન્તે ચ પરસ્પરમ્ અસંકરેણ વિજ્ઞેયસ્ તેષાં યોગસ્તુ વૈ બુધૈઃ

આ બધા પરસ્પર સ્થિર છે અને એકબીજામાં જોડાય છે; એના મિલન વિના ગડમથલ થાય છે એમ નથી, સમજદાર લોકો એનું યથાર્થ રીતે જ્ઞાન કરે છે.

એવં સંક્ષિપ્ય કથિતં ગ્રહાણાં ગમનં દ્વિજાઃ ભાસ્કરપ્રમુખાનાં ચ યથાદૃષ્ટં યથાશ્રુતમ્

એ રીતે, સૂર્ય સહિતના ગ્રહોનું ગમન, જેવું જોવામાં અને સાંભળવામાં આવ્યું છે, તે ટૂંકમાં વર્ણવાયું છે, હે દ્વિજો.

ગ્રહાધિપત્યે ભગવાન્ બ્રહ્મણા પદ્મયોનિના અભિષિક્તઃ સહસ્રાંશૂ રુદ્રેણ તુ યથા ગુહઃ

ગ્રહોના અધિપતિપદે ભગવાનને કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્માએ અભિષેક કર્યો અને હજારો કિરણો ધરાવનારને રુદ્રે, જેમ ગુહને કર્યો હતો તેમ.

તસ્માદ્ગ્રહાર્ચના કાર્યા અગ્નૌ ચોદ્યં યથાવિધિ આદિત્યગ્રહપીડાયાં સદ્ભિઃ કાર્યાર્થસિદ્ધયે

આથી, સૂર્ય કે ગ્રહોની પીડા સમયે શુભ કાર્યની સિદ્ધિ માટે સજ્જનોએ વિધિપૂર્વક ગ્રહોની પૂજા કરવી અને અગ્નિમાં હોમ કરવો જોઈએ.

અભ્યષિઞ્ચત્કથં બ્રહ્મા ચાધિપત્યે પ્રજાપતિઃ દેવદૈત્યમુખાન્ સર્વાન્ સર્વાત્મા વદ સાંપ્રતમ્

બ્રહ્માએ, પ્રજાપતિએ, દેવ, દૈત્ય અને બધા જીવોને કેવી રીતે અભિષેક કર્યો? હે સર્વવ્યાપક, હવે એ કહો.

ગ્રહાધિપત્યે ભગવાન્ અભ્યષિઞ્ચદ્દિવાકરમ્ ઋક્ષાણામોષધીનાં ચ સોમં બ્રહ્મા પ્રજાપતિઃ

ગ્રહોના અધિપતિપદે ભગવાને સૂર્યને અભિષેક કર્યો; બ્રહ્મા, પ્રજાપતિએ, ચંદ્રને નક્ષત્રો અને ઔષધિઓના અધિપતિપદે અભિષેક કર્યો.

અપાં ચ વરુણં દેવં ધનાનાં યક્ષપુઙ્ગવમ્ આદિત્યાનાં તથા વિષ્ણું વસૂનાં પાવકં તથા

પાણીઓના અધિપતિ તરીકે વરુણને, ધનની યક્ષોમાં મુખ્ય તરીકે કુબેરને, આદિત્યોમાં વિષ્ણુને અને વસુઓમાં પાવકને અધિપતિ બનાવ્યા.

પ્રજાપતીનાં દક્ષં ચ મરુતાં શક્રમેવ ચ દૈત્યાનાં દાનવાનાં ચ પ્રહ્લાદં દૈત્યપુઙ્ગવમ્

પ્રજાપતિઓમાં દક્ષને, મારુતોમાં ઇન્દ્રને અને દૈત્ય-દાનવોમાં પ્રહલાદને મુખ્ય બનાવ્યા.

ધર્મં પિતૄણામ્ અધિપં નિરૃતિં પિશિતાશિનામ્ રુદ્રં પશૂનાં ભૂતાનાં નન્દિનં ગણનાયકમ્

પિતૃઓના અધિપતિ તરીકે ધર્મને, માંસખોરોમાં નિૃતિને, પશુઓમાં રુદ્રને અને ભૂતોના વડા તરીકે નંદીને સ્થાપ્યા.

વીરાણાં વીરભદ્રં ચ પિશાચાનાં ભયંકરમ્ માતૄણાં ચૈવ ચામુણ્ડાં સર્વદેવનમસ્કૃતામ્

વીરોમાં વીરભદ્રને, પિશાચોમાં ભયાનકને અને માતાઓમાં સર્વદેવો દ્વારા પૂજિત ચામુંડાને અધિપતિ બનાવ્યા.

રુદ્રાણાં દેવદેવેશં નીલલોહિતમીશ્વરમ્ વિઘ્નાનાં વ્યોમજં દેવં ગજાસ્યં તુ વિનાયકમ્

રુદ્રોમાં દેવદેવેશ્વર, નીલલોહિત ઈશ્વરને અને વિઘ્નોમાં આકાશજ, ગજમુખ વિનાયકને અધિપતિ બનાવ્યા.

સ્ત્રીણાં દેવીમુમાં દેવીં વચસાં ચ સરસ્વતીમ્ વિષ્ણું માયાવિનાં ચૈવ સ્વાત્માનં જગતાં તથા

સ્ત્રીઓમાં દેવી ઉમાને, વાણીમાં સરસ્વતીને, માયાવીઓમાં વિષ્ણુને અને જગતના આત્મા તરીકે પોતાને સ્થાપ્યા.

હિમવન્તં ગિરીણાં તુ નદીનાં ચૈવ જાહ્નવીમ્ સમુદ્રાણાં ચ સર્વેષામ્ અધિપં પયસાં નિધિમ્

પર્વતોમાં હિમવંતને, નદીઓમાં જાહ્નવીને અને બધા સમુદ્રોમાં પાણીના ભંડાર સમુદ્રને અધિપતિ બનાવ્યા.

વૃક્ષાણાં ચૈવ ચાશ્વત્થં પ્લક્ષં ચ પ્રપિતામહઃ

વૃક્ષોમાં, પિતામહે અશ્વત્થ અને પલાશને પસંદ કર્યા.

ગન્ધર્વવિદ્યાધરકિન્નરાણામ્ ઈશં પુનશ્ ચિત્રરથં ચકાર નાગાધિપં વાસુકિમુગ્રવીર્યં સર્પાધિપં તક્ષકમુગ્રવીર્યમ્

ગંધર્વ, વિદ્યાાધર અને કિનરનો રાજા ચિત્રરથને બનાવ્યા; સાપોમાં વાસુકિને અને તક્ષકને પણ તેમના પ્રખર બળ માટે રાજા બનાવ્યા.

સુપર્ણમીશં પતતામથાશ્વરાજાનમુચ્ચૈઃશ્રવસં ચકાર

પંખીઓમાં સુપર્ણને રાજા બનાવ્યા અને ઘોડાઓમાં ઉચ્ચૈ:શ્રવસને રાજા બનાવ્યા.

સિંહં મૃગાણાં વૃષભં ગવાં ચ મૃગાધિપાનાં શરભં ચકાર સેનાધિપાનાં ગુહમપ્રમેયં શ્રુતિસ્મૃતીનાં લકુલીશમીશમ્

પશુઓમાં સિંહને, ગાયોમાં વૃષભને, જંગલી પ્રાણીઓમાં શરભને, સેનાપતિઓમાં અપરિમિત ગુહને અને વેદ-સ્મૃતિના સ્વામી લકુલીષને નિમણૂક કરી.

અભ્યષિઞ્ચત્સુધર્માણં તથા શઙ્ખપદં દિશામ્ કેતુમન્તં ક્રમેણૈવ હેમરોમાણમેવ ચ

પછી સુધર્માને, પછી શંખપદને, પછી ક્રમશ: કેતુમંતને અને હેમરોમાને અભિષેક કર્યા.

પૃથિવ્યાં પૃથુમીશાનં સર્વેષાં તુ મહેશ્વરમ્ ચતુર્મૂર્તિષુ સર્વજ્ઞં શઙ્કરં વૃષભધ્વજમ્

પૃથ્વી પર પૃથુને રાજા બનાવ્યા, સર્વેમાં મહેશ્વરને સર્વના સ્વામી અને ચતુરમૂર્તિમાં સર્વજ્ઞ શંકરને વૃષભધ્વજ તરીકે સ્થાપ્યા.

પ્રસાદાદ્ભગવાઞ્છમ્ભોશ્ ચાભ્યષિઞ્ચદ્યથાક્રમમ્ પુરાભિષિચ્ય પુણ્યાત્મા રરાજ ભુવનેશ્વરઃ

ભગવાન શંભુની કૃપાથી, તેમને યોગ્ય ક્રમમાં અભિષેક કર્યા; પહેલાંથી જ અભિષેક કરીને, પુણ્યાત્મા ભૂવનો સ્વામી તેજસ્વી બન્યા.

એતદ્વો વિસ્તરેણૈવ કથિતં મુનિપુઙ્ગવાઃ અભિષિક્તાસ્તતસ્ત્વેતે વિશિષ્ટા વિશ્વયોનિના

હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, આ બધું તમને વિગતે કહ્યુ; એ બધાને વિશ્વના મૂળ સ્વામીએ અભિષેક કરીને વિશિષ્ટ બનાવ્યા.