લિઙ્ગપુરાણમ્

આપૂરયન્ સુષુમ્નેન ભાગં ભાગમનુક્રમાત્ ઇત્યેષા સૂર્યવીર્યેણ ચન્દ્રસ્યાપ્યાયિતા તનુઃ

સૂર્ય સુષુમ્ના કિરણથી ભાગે ભાગે ચંદ્રને ભરે છે; આ રીતે, સૂર્યના તેજથી ચંદ્રનું શરીર પુનઃ પૂર્ણ થાય છે.

સ પૌર્ણમાસ્યાં દૃશ્યેત શુક્લઃ સમ્પૂર્ણમણ્ડલઃ એવમાપ્યાયિતં સોમં શુક્લપક્ષે દિનક્રમાત્

પૌર્ણિમાના દિવસે ચંદ્ર સફેદ અને પૂર્ણ મંડળવાળો દેખાય છે; આમ, શુક્લપક્ષમાં દિવસોની ગતિથી ચંદ્રમાં સોમ ભરાય છે.

તતો દ્વિતીયાપ્રભૃતિ બહુલસ્ય ચતુર્દશીમ્ પિબન્ત્યમ્બુમયં દેવા મધુ સૌમ્યં સુધામૃતમ્

પછી, કૃષ્ણપક્ષના બીજા દિવસથી ચૌદમ સુધી, દેવતાઓ એ જળમય, મીઠું, શીતળ અને અમૃતરૂપ સોમ પીવે છે.

સંભૃતં ત્વર્ધમાસેન હ્ય્ અમૃતં સૂર્યતેજસા પાનાર્થમમૃતં સોમં પૌર્ણમાસ્યામુપાસતે

અડધી માસમાં, સૂર્યના તેજથી એકત્ર થયેલું અમૃત પીવામાં આવે છે; પૌર્ણિમાના દિવસે, દેવતાઓ પીવા માટે સોમનું પૂજન કરે છે.

એકરાત્રિં સુરાઃ સર્વે પિતૃભિસ્ત્વૃષિભિઃ સહ સોમસ્ય કૃષ્ણપક્ષાદૌ ભાસ્કરાભિમુખસ્ય ચ

એક રાત્રિ માટે, બધા દેવતાઓ, પિતૃઓ અને ઋષિઓ સાથે, કૃષ્ણપક્ષની શરૂઆતમાં, સૂર્ય સામે રહેલા ચંદ્રમાંથી સોમ પીવે છે.

પ્રક્ષીયન્તે પરસ્યાન્તઃ પીયમાનાઃ કલાઃ ક્રમાત્ ત્રયસ્ત્રિંશચ્છતાશ્ચૈવ ત્રયસ્ત્રિંશત્તથૈવ ચ

પીવામાં આવતાં ચંદ્રના કલાઓ ધીરે ધીરે અંદરથી ઘટે છે; કુલ ત્રણસો ત્રીસ અને ત્રેતીસ કલાઓ છે.

ત્રયસ્ત્રિંશત્સહસ્રાણિ દેવાઃ સોમં પિબન્તિ વૈ એવં દિનક્રમાત્પીતે વિબુધૈસ્તુ નિશાકરે

ત્રેતીસ હજાર દેવતાઓ સોમ પીએ છે; આમ, દિવસોની ગતિથી દેવતાઓ ચંદ્રમાંથી સોમ પીએ છે.

પીત્વાર્ધમાસં ગચ્છન્તિ અમાવાસ્યાં સુરોત્તમાઃ પિતરશ્ચોપતિષ્ઠન્તિ અમાવાસ્યાં નિશાકરમ્

અર્ધ મહિનો પીધા પછી, શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ અમાવાસ્યાના દિવસે વિદાય લે છે; અને અમાવાસ્યાના દિવસે પિતૃઓ ચંદ્ર પાસે આવે છે.

તતઃ પઞ્ચદશે ભાગે કિંચિચ્છિષ્ટે કલાત્મકે અપરાહ્ણે પિતૃગણા જઘન્યં પર્યુપાસતે

પછી, પંદરમા ભાગનો થોડો અંશ બાકી રહે ત્યારે, બપોર પછી પિતૃઓ એ સૌથી નીચો ભાગ ગ્રહણ કરે છે.

પિબન્તિ દ્વિકલં કાલં શિષ્ટા તસ્ય કલા તુ યા નિસૃતં તદમાવાસ્યાં ગભસ્તિભ્યઃ સ્વધામૃતમ્

પિતૃઓ બે ભાગ જેટલો સમય પીવે છે; અને જે બાકી રહે છે, તે અમાવાસ્યાના દિવસે ચંદ્રની કિરણોમાંથી વહેને નીકળે છે, એ જ પિતૃઓ માટે સ્વાધા-અમૃત છે.

માસતૃપ્તિમવાપ્યાગ્ર્યાં પીત્વા ગચ્છન્તિ તે ઽમૃતમ્ પિતૃભિઃ પીયમાનસ્ય પઞ્ચદશ્યાં કલા તુ યા

મહિનો ભર શ્રેષ્ઠ અમૃત પીધા પછી, તેઓ તૃપ્તિ પામી વિદાય લે છે; અને પંદરમીના દિવસે પિતૃઓ જે ભાગ પીવે છે,

યાવત્તુ ક્ષીયતે તસ્ય ભાગઃ પઞ્ચદશસ્તુ સઃ અમાવાસ્યાં તતસ્તસ્યા અન્તરા પૂર્યતે પુનઃ

જ્યાં સુધી પંદરમો ભાગ ઘટતો જાય છે, ત્યાં સુધી અમાવાસ્યાના દિવસે, એ વચ્ચે ફરીથી ભરાઈ જાય છે.

વૃદ્ધિક્ષયૌ વૈ પક્ષાદૌ ષોડશ્યાં શશિનઃ સ્મૃતૌ એવં સૂર્યનિમિત્તૈષા પક્ષવૃદ્ધિર્નિશાકરે

દરેક પક્ષના આરંભે અને સોળમા દિવસે ચંદ્રનું વધવું અને ઘટવું યાદ કરવામાં આવે છે; આમ, સૂર્યના પ્રભાવથી ચંદ્રમાં પક્ષનો વધારો થાય છે.

અષ્ટભિશ્ ચ હયૈર્યુક્તઃ સોમપુત્રસ્ય વૈ રથઃ વારિતેજોમયશ્ચાથ પિશઙ્ગૈશ્ચૈવ શોભનૈઃ

સોમપુત્રનો રથ આઠ ઘોડાઓથી જોડાયેલો છે, જે પાણી અને પ્રકાશથી બનેલો છે અને સુંદર પીળા ઘોડાઓથી શોભે છે.

દશભિશ્ચાકૃશૈરશ્વૈર્ નાનાવર્ણૈ રથઃ સ્મૃતઃ શુક્રસ્ય ક્ષ્મામયૈર્યુક્તો દૈત્યાચાર્યસ્ય ધીમતઃ

શુક્રનો રથ દસ પાતળા અને વિવિધ રંગના ઘોડાઓથી જોડાયેલો છે, અને તે પૃથ્વીથી બનેલા ઘોડાઓ ધરાવે છે; એ દૈત્યગુરુનો છે.

અષ્ટાશ્વશ્ચાથ ભૌમસ્ય રથો હૈમઃ સુશોભનઃ જીવસ્ય હૈમશ્ચાષ્ટાશ્વો મન્દસ્યાયસનિર્મિતઃ

મંગળનો રથ આઠ ઘોડાઓવાળો અને સોનાનો, ખૂબ જ તેજસ્વી છે; જીવનો રથ પણ સોનાનો અને આઠ ઘોડાઓવાળો છે, જ્યારે શનિનો રથ લોખંડથી બનેલો છે.

રથ આપોમયૈરશ્વૈર્ દશભિસ્તુ સિતેતરૈઃ સ્વર્ભાનોર્ભાસ્કરારેશ્ ચ તથા ચાષ્ટહયઃ સ્મૃતઃ

રાહુનો રથ દસ પાણીથી બનેલા અને સફેદ તથા અન્ય રંગના ઘોડાઓ ધરાવે છે; તેમ જ, કેતુ અને સૂર્યના રથમાં પણ આઠ ઘોડાઓ છે એવું કહેવાય છે.

સર્વે ધ્રુવનિબદ્ધા વૈ ગ્રહાસ્તે વાતરશ્મિભિઃ એતેન ભ્રામ્યમાણાશ્ ચ યથાયોગં વ્રજન્તિ વૈ

બધા ગ્રહો ધ્રુવતારાને બંધાયેલા છે અને પવનની કિરણોથી ચાલે છે; એ રીતે ફરતા ફરતા, દરેક પોતપોતાના ક્રમ પ્રમાણે આગળ વધે છે.

યાવન્ત્યશ્ચૈવ તારાશ્ ચ તાવન્તશ્ચૈવ રશ્મયઃ સર્વે ધ્રુવનિબદ્ધાશ્ ચ ભ્રમન્તો ભ્રામયન્તિ તમ્

જેટલા તારાઓ છે, એટલી જ કિરણો છે; બધા ધ્રુવતારાને બંધાયેલા છે અને ફરતા ફરતા તેને પણ ફરાવે છે.

અલાતચક્રવદ્યાન્તિ વાતચક્રેરિતાનિ તુ યસ્માદ્વહતિ જ્યોતીંષિ પ્રવહસ્તેન સ સ્મૃતઃ

તેઓ અગ્નિની જ્વાલાના ચક્રની જેમ પવનના ચક્રથી ચલાય છે; કારણ કે એ પ્રકાશોને વહેંચે છે, તેથી તેને પ્રવહા કહેવામાં આવે છે.

નક્ષત્રસૂર્યાશ્ ચ તથા ગ્રહતારાગણૈઃ સહ ઉન્મુખાભિમુખાઃ સર્વે ચક્રભૂતાઃ શ્રિતા દિવિ

નક્ષત્રો અને સૂર્ય, ગ્રહો તથા તારાઓ સાથે, બધા આગળ અને પાછળ જોઈને, આકાશમાં ચક્રરૂપે સ્થિત છે.

ધ્રુવેણાધિષ્ઠિતાશ્ચૈવ ધ્રુવમેવ પ્રદક્ષિણમ્ પ્રયાન્તિ ચેશ્વરં દ્રષ્ટું મેઢીભૂતં ધ્રુવં દિવિ

બધા ધ્રુવતારાથી સ્થિર થયેલા છે અને ધ્રુવતારાના ચારે બાજુ ફરતા ફરતા, આકાશમાં સ્થિર એવા ધ્રુવતારામાં સ્થિત ઇશ્વરને જોવા જાય છે.

નવયોજનસાહસ્રો વિષ્કમ્ભઃ સવિતુઃ સ્મૃતઃ ત્રિગુણસ્તસ્ય વિસ્તારો મણ્ડલસ્ય પ્રમાણતઃ

સૂર્યમંડળનો વ્યાસ નવ હજાર યોજન જેટલો કહેવાયો છે; તેનું પરિધિ એના ત્રિગુણ જેટલું માપવામાં આવે છે.

દ્વિગુણઃ સૂર્યવિસ્તારાદ્ વિસ્તારઃ શશિનઃ સ્મૃતઃ તુલ્યસ્તયોસ્તુ સ્વર્ભાનુર્ ભૂત્વાધસ્તાત્પ્રસર્પતિ

ચંદ્રનું વિસ્તરણ સૂર્યના દ્વિગુણ જેટલું કહેવાય છે; અને સ્વર્ભાનુ એ બંને જેટલો છે, જે નીચેની બાજુ ચાલે છે.

ઉદ્ધૃત્ય પૃથિવીછાયાં નિર્મિતાં મણ્ડલાકૃતિમ્ સ્વર્ભાનોસ્તુ બૃહત્સ્થાનં તૃતીયં યત્ તમોમયમ્

પૃથ્વીની છાયાને ગોળાકાર બનાવી લઈને, સ્વર્ભાનુનું વિશાળ સ્થાન ત્રીજું છે, જે અંધકારથી ભરેલું છે.

ચન્દ્રસ્ય ષોડશો ભાગો ભાર્ગવસ્ય વિધીયતે વિષ્કમ્ભાન્મણ્ડલાચ્ચૈવ યોજનાચ્ચ પ્રમાણતઃ

ચંદ્રનો સોળમો ભાગ શુક્રને આપવામાં આવ્યો છે, જે તેમના વ્યાસ, વર્તુળ અને અંતરની માપ પ્રમાણે છે.

ભાર્ગવાત્પાદહીનસ્તુ વિજ્ઞેયો વૈ બૃહસ્પતિઃ પાદહીનૌ વક્રસૌરી તથાયામપ્રમાણતઃ

શુક્ર કરતા ગુરુ ચોથો ભાગ ઓછો છે; એ જ રીતે મંગળ અને શનિ પણ ચોથો ભાગ ઓછા છે, અને તેમનું માપ પણ સરખું નથી.

વિસ્તારાન્મણ્ડલાચ્ચૈવ પાદહીનસ્તયોર્બુધઃ તારાનક્ષત્રરૂપાણિ વપુષ્મન્તીહ યાનિ વૈ

મંગળ અને શનિ કરતાં બુધ વ્યાસ અને વર્તુળમાં ચોથો ભાગ ઓછો છે; અને આકાશમાં જે તારા અને નક્ષત્રો દેખાય છે,

બુધેન તાનિ તુલ્યાનિ વિસ્તારાન્મણ્ડલાદપિ પ્રાયશશ્ચન્દ્રયોગીનિ વિદ્યાદૃક્ષાણિ તત્ત્વવિત્

એ બધાં બુધ જેટલાં જ વ્યાસ અને વર્તુળ ધરાવે છે; અને જ્ઞાનીઓ જાણે છે કે ચંદ્ર સાથે જોડાયેલા તારા પણ આમ જ હોય છે.