લિઙ્ગપુરાણમ્

એતે વસન્તિ વૈ સૂર્યે સપ્તકાસ્તે ચતુર્દશ ચતુર્દશસુ સર્વેષુ ગણા મન્વન્તરેષ્વિહ

આ સાત જૂથો, કુલ ચૌદ, સૂર્યમાં વસે છે; દરેક ચૌદ મન્વંતરમાં, આ બધા ગણા અહીં હાજર રહે છે.

સંક્ષેપાદ્વિસ્તરાચ્ચૈવ યથાવૃત્તં યથાશ્રુતમ્ કથિતં મુનિશાર્દૂલા દેવદેવસ્ય ધીમતઃ

હે મહાન ઋષિ, મેં દેવોના દેવ, વિદ્વાન ભગવાનની વાત, જેવી બની અને જેવી સાંભળી, સંક્ષિપ્ત અને વિસ્તૃત રૂપે કહી છે.

એતે દેવા વસન્ત્યર્કે દ્વૌ દ્વૌ માસૌ ક્રમેણ તુ સ્થાનાભિમાનિનો હ્યેતે ગણા દ્વાદશ સપ્તકાઃ

આ દેવતાઓ, પોતાના પદમાં સ્થિર, સૂર્યમાં વસે છે; દરેક સાતનું જૂથ ક્રમશઃ બે મહિના સુધી રહે છે, આમ કુલ બાર જૂથ થાય છે.

ઇત્યેષ એકચક્રેણ સૂર્યસ્તૂર્ણં રથેન તુ હરિતૈરક્ષરૈરશ્વૈઃ સર્પતે ઽસૌ દિવાકરઃ

આ રીતે, એક જ ચક્રવાળું રથ લઈને, દિવસને પ્રકાશ આપનાર સૂર્ય, હરિત અને અમર ઘોડાઓ દ્વારા ખેંચાતા, ઝડપથી ગતિ કરે છે.

અહોરાત્રં રથેનાસાવ્ એકચક્રેણ તુ ભ્રમન્ સપ્તદ્વીપસમુદ્રાઙ્ગાં સપ્તભિઃ સર્પતે દિવિ

એક ચક્રવાળું રથ લઈને, સૂર્ય દિવસ-રાત ફરતો રહે છે; સાત ઘોડાઓ સાથે, સાત દ્વીપ અને સમુદ્રો ધરાવતી ધરાને આચ્છાદિત કરીને આકાશમાં સંચર કરે છે.

વીથ્યાશ્રયાણિ ચરતિ નક્ષત્રાણિ નિશાકરઃ ત્રિચક્રોભયતો ઽશ્વશ્ ચ વિજ્ઞેયસ્તસ્ય વૈ રથઃ

રાત્રિના સ્વામી ચંદ્ર, પોતાની માર્ગ પર તારાઓમાં વિહાર કરે છે; તેના રથને ત્રણ ચક્ર અને બંને બાજુએ ઘોડાઓ છે.

શતારૈશ્ ચ ત્રિભિશ્ચક્રૈર્ યુક્તઃ શુક્લૈર્હયોત્તમૈઃ દશભિસ્ત્વકૃશૈર્ દિવ્યૈર્ અસંગૈસ્ તૈર્ મનોજવૈઃ

તેના રથમાં ત્રણસો ઉત્તમ, સફેદ ઘોડા જોડાયેલા છે, અને દસ સુકાં, દિવ્ય, અશ્રમદાયક અને મન જેટલા ઝડપી ઘોડા છે.

રથેનાનેન દેવૈશ્ ચ પિતૃભિશ્ચૈવ ગચ્છતિ સોમો હ્યમ્બુમયૈર્ ગોભિઃ શુક્લૈઃ શુક્લગભસ્તિમાન્

આ રથમાં દેવતાઓ અને પિતૃઓ સાથે ચંદ્ર, જળમય સફેદ ગાયો દ્વારા ખેંચાતા, સફેદ કિરણોથી તેજસ્વી બની સંચર કરે છે.

ક્રમતે શુક્લપક્ષાદૌ ભાસ્કરાત્પરમાસ્થિતઃ આપૂર્યતે પરસ્યાન્તઃ સતતં દિવસક્રમાત્

શુક્લપક્ષની શરૂઆતથી, સૂર્યને ઓળંગીને, ચંદ્ર ધીરે ધીરે દિવસોની ક્રમશઃ ગતિથી અંદરથી પૂર્ણ થતો જાય છે.

દેવૈઃ પીતં ક્ષયે સોમમ્ આપ્યાયયતિ નિત્યશઃ પીતં પઞ્ચદશાહં તુ રશ્મિનૈકેન ભાસ્કરઃ

ક્ષયપક્ષમાં દેવતાઓ જે ચંદ્રને પી જાય છે, તે સતત ફરીથી ભરાય છે; સૂર્ય એક જ કિરણથી પંદર દિવસ સુધી તેને પી જાય છે.

આપૂરયન્ સુષુમ્નેન ભાગં ભાગમનુક્રમાત્ ઇત્યેષા સૂર્યવીર્યેણ ચન્દ્રસ્યાપ્યાયિતા તનુઃ

સૂર્ય સુષુમ્ના કિરણથી ભાગે ભાગે ચંદ્રને ભરે છે; આ રીતે, સૂર્યના તેજથી ચંદ્રનું શરીર પુનઃ પૂર્ણ થાય છે.

સ પૌર્ણમાસ્યાં દૃશ્યેત શુક્લઃ સમ્પૂર્ણમણ્ડલઃ એવમાપ્યાયિતં સોમં શુક્લપક્ષે દિનક્રમાત્

પૌર્ણિમાના દિવસે ચંદ્ર સફેદ અને પૂર્ણ મંડળવાળો દેખાય છે; આમ, શુક્લપક્ષમાં દિવસોની ગતિથી ચંદ્રમાં સોમ ભરાય છે.

તતો દ્વિતીયાપ્રભૃતિ બહુલસ્ય ચતુર્દશીમ્ પિબન્ત્યમ્બુમયં દેવા મધુ સૌમ્યં સુધામૃતમ્

પછી, કૃષ્ણપક્ષના બીજા દિવસથી ચૌદમ સુધી, દેવતાઓ એ જળમય, મીઠું, શીતળ અને અમૃતરૂપ સોમ પીવે છે.

સંભૃતં ત્વર્ધમાસેન હ્ય્ અમૃતં સૂર્યતેજસા પાનાર્થમમૃતં સોમં પૌર્ણમાસ્યામુપાસતે

અડધી માસમાં, સૂર્યના તેજથી એકત્ર થયેલું અમૃત પીવામાં આવે છે; પૌર્ણિમાના દિવસે, દેવતાઓ પીવા માટે સોમનું પૂજન કરે છે.

એકરાત્રિં સુરાઃ સર્વે પિતૃભિસ્ત્વૃષિભિઃ સહ સોમસ્ય કૃષ્ણપક્ષાદૌ ભાસ્કરાભિમુખસ્ય ચ

એક રાત્રિ માટે, બધા દેવતાઓ, પિતૃઓ અને ઋષિઓ સાથે, કૃષ્ણપક્ષની શરૂઆતમાં, સૂર્ય સામે રહેલા ચંદ્રમાંથી સોમ પીવે છે.

પ્રક્ષીયન્તે પરસ્યાન્તઃ પીયમાનાઃ કલાઃ ક્રમાત્ ત્રયસ્ત્રિંશચ્છતાશ્ચૈવ ત્રયસ્ત્રિંશત્તથૈવ ચ

પીવામાં આવતાં ચંદ્રના કલાઓ ધીરે ધીરે અંદરથી ઘટે છે; કુલ ત્રણસો ત્રીસ અને ત્રેતીસ કલાઓ છે.

ત્રયસ્ત્રિંશત્સહસ્રાણિ દેવાઃ સોમં પિબન્તિ વૈ એવં દિનક્રમાત્પીતે વિબુધૈસ્તુ નિશાકરે

ત્રેતીસ હજાર દેવતાઓ સોમ પીએ છે; આમ, દિવસોની ગતિથી દેવતાઓ ચંદ્રમાંથી સોમ પીએ છે.

પીત્વાર્ધમાસં ગચ્છન્તિ અમાવાસ્યાં સુરોત્તમાઃ પિતરશ્ચોપતિષ્ઠન્તિ અમાવાસ્યાં નિશાકરમ્

અર્ધ મહિનો પીધા પછી, શ્રેષ્ઠ દેવતાઓ અમાવાસ્યાના દિવસે વિદાય લે છે; અને અમાવાસ્યાના દિવસે પિતૃઓ ચંદ્ર પાસે આવે છે.

તતઃ પઞ્ચદશે ભાગે કિંચિચ્છિષ્ટે કલાત્મકે અપરાહ્ણે પિતૃગણા જઘન્યં પર્યુપાસતે

પછી, પંદરમા ભાગનો થોડો અંશ બાકી રહે ત્યારે, બપોર પછી પિતૃઓ એ સૌથી નીચો ભાગ ગ્રહણ કરે છે.

પિબન્તિ દ્વિકલં કાલં શિષ્ટા તસ્ય કલા તુ યા નિસૃતં તદમાવાસ્યાં ગભસ્તિભ્યઃ સ્વધામૃતમ્

પિતૃઓ બે ભાગ જેટલો સમય પીવે છે; અને જે બાકી રહે છે, તે અમાવાસ્યાના દિવસે ચંદ્રની કિરણોમાંથી વહેને નીકળે છે, એ જ પિતૃઓ માટે સ્વાધા-અમૃત છે.

માસતૃપ્તિમવાપ્યાગ્ર્યાં પીત્વા ગચ્છન્તિ તે ઽમૃતમ્ પિતૃભિઃ પીયમાનસ્ય પઞ્ચદશ્યાં કલા તુ યા

મહિનો ભર શ્રેષ્ઠ અમૃત પીધા પછી, તેઓ તૃપ્તિ પામી વિદાય લે છે; અને પંદરમીના દિવસે પિતૃઓ જે ભાગ પીવે છે,

યાવત્તુ ક્ષીયતે તસ્ય ભાગઃ પઞ્ચદશસ્તુ સઃ અમાવાસ્યાં તતસ્તસ્યા અન્તરા પૂર્યતે પુનઃ

જ્યાં સુધી પંદરમો ભાગ ઘટતો જાય છે, ત્યાં સુધી અમાવાસ્યાના દિવસે, એ વચ્ચે ફરીથી ભરાઈ જાય છે.

વૃદ્ધિક્ષયૌ વૈ પક્ષાદૌ ષોડશ્યાં શશિનઃ સ્મૃતૌ એવં સૂર્યનિમિત્તૈષા પક્ષવૃદ્ધિર્નિશાકરે

દરેક પક્ષના આરંભે અને સોળમા દિવસે ચંદ્રનું વધવું અને ઘટવું યાદ કરવામાં આવે છે; આમ, સૂર્યના પ્રભાવથી ચંદ્રમાં પક્ષનો વધારો થાય છે.

અષ્ટભિશ્ ચ હયૈર્યુક્તઃ સોમપુત્રસ્ય વૈ રથઃ વારિતેજોમયશ્ચાથ પિશઙ્ગૈશ્ચૈવ શોભનૈઃ

સોમપુત્રનો રથ આઠ ઘોડાઓથી જોડાયેલો છે, જે પાણી અને પ્રકાશથી બનેલો છે અને સુંદર પીળા ઘોડાઓથી શોભે છે.

દશભિશ્ચાકૃશૈરશ્વૈર્ નાનાવર્ણૈ રથઃ સ્મૃતઃ શુક્રસ્ય ક્ષ્મામયૈર્યુક્તો દૈત્યાચાર્યસ્ય ધીમતઃ

શુક્રનો રથ દસ પાતળા અને વિવિધ રંગના ઘોડાઓથી જોડાયેલો છે, અને તે પૃથ્વીથી બનેલા ઘોડાઓ ધરાવે છે; એ દૈત્યગુરુનો છે.

અષ્ટાશ્વશ્ચાથ ભૌમસ્ય રથો હૈમઃ સુશોભનઃ જીવસ્ય હૈમશ્ચાષ્ટાશ્વો મન્દસ્યાયસનિર્મિતઃ

મંગળનો રથ આઠ ઘોડાઓવાળો અને સોનાનો, ખૂબ જ તેજસ્વી છે; જીવનો રથ પણ સોનાનો અને આઠ ઘોડાઓવાળો છે, જ્યારે શનિનો રથ લોખંડથી બનેલો છે.

રથ આપોમયૈરશ્વૈર્ દશભિસ્તુ સિતેતરૈઃ સ્વર્ભાનોર્ભાસ્કરારેશ્ ચ તથા ચાષ્ટહયઃ સ્મૃતઃ

રાહુનો રથ દસ પાણીથી બનેલા અને સફેદ તથા અન્ય રંગના ઘોડાઓ ધરાવે છે; તેમ જ, કેતુ અને સૂર્યના રથમાં પણ આઠ ઘોડાઓ છે એવું કહેવાય છે.

સર્વે ધ્રુવનિબદ્ધા વૈ ગ્રહાસ્તે વાતરશ્મિભિઃ એતેન ભ્રામ્યમાણાશ્ ચ યથાયોગં વ્રજન્તિ વૈ

બધા ગ્રહો ધ્રુવતારાને બંધાયેલા છે અને પવનની કિરણોથી ચાલે છે; એ રીતે ફરતા ફરતા, દરેક પોતપોતાના ક્રમ પ્રમાણે આગળ વધે છે.

યાવન્ત્યશ્ચૈવ તારાશ્ ચ તાવન્તશ્ચૈવ રશ્મયઃ સર્વે ધ્રુવનિબદ્ધાશ્ ચ ભ્રમન્તો ભ્રામયન્તિ તમ્

જેટલા તારાઓ છે, એટલી જ કિરણો છે; બધા ધ્રુવતારાને બંધાયેલા છે અને ફરતા ફરતા તેને પણ ફરાવે છે.