લિઙ્ગપુરાણમ્

સ્થાનાભિમાનિનો હ્યેતે ગણા દ્વાદશ સપ્તકાઃ ધાત્રાદિવિષ્ણુપર્યન્તા દેવા દ્વાદશ કીર્તિતાઃ

આ બાર ગણા, દરેકમાં સાત સભ્યો, પોતપોતાના સ્થાનના અધિકારી છે; ધાતા થી વિષ્ણુ સુધીના બાર દેવતાઓ કહેવામાં આવ્યા છે.

આદિત્યં પરમં ભાનું ભાભિરાપ્યાયયન્તિ તે પુલસ્ત્યાદ્યાઃ કૌશિકાન્તા મુનયો મુનિસત્તમાઃ

પુલસ્ત્યથી કૌશિક સુધીના શ્રેષ્ઠ મુનિઓ પોતાની તેજસ્વિતા વડે પરમ સૂર્યને પ્રકાશિત કરે છે.

દ્વાદશૈવ સ્તવૈર્ભાનું સ્તુવન્તિ ચ યથાક્રમમ્ નાગાશ્ચાશ્વતરાન્તાસ્તુ વાસુકિપ્રમુખાઃ શુભાઃ

આ બારેય, ક્રમશઃ સ્તુતિઓથી સૂર્યની સ્તુતિ કરે છે; અને શુભ વાસુકિથી અશ્વતરા સુધીના નાગ પણ તેમ જ કરે છે.

દ્વાદશૈવ મહાદેવં વહન્ત્યેવં યથાક્રમમ્ ક્રમેણ સૂર્યવર્ચાન્તાસ્ તુમ્બુરુપ્રમુખામ્બુપમ્

બાર જણ મહાદેવજીને ક્રમશઃ વહેંચે છે, જેમ સૂર્ય જેવી તેજસ્વી ટોળી, તુંબુરુ અને બીજા મુખ્ય લોકો પાણી વહેંચે છે એમ.

ગીતૈરેનમુપાસન્તે ગન્ધર્વા દ્વાદશોત્તમાઃ કૃતસ્થલાદ્યા રંભાન્તા દિવ્યાશ્ચાપ્સરસો રવિમ્

કૃતસ્થલાથી શરૂ કરીને રંભા સુધીના બાર શ્રેષ્ઠ ગંધર્વો અને દિવ્ય અપ્સરાઓ, તેઓ ગીતો દ્વારા ભગવાનની પૂજા કરે છે, જેમ તેઓ સૂર્યની આરાધના કરે છે.

તાણ્ડવૈઃ સરસૈઃ સર્વાશ્ ચોપાસન્તે યથાક્રમમ્ દિવ્યાઃ સત્યજિદન્તાશ્ ચ ગ્રામણ્યો રથકૃન્મુખાઃ

સત્યજિતથી લઈને રથકૃત સુધીના બધા દિવ્ય નેતાઓ, સૌ શ્રેષ્ઠ તાંડવ નૃત્ય દ્વારા ભગવાનની પૂજા કરે છે.

દ્વાદશાસ્ય ક્રમેણૈવ કુર્વતે ઽભીષુસંગ્રહમ્ પ્રયાન્તિ યજ્ઞોપેતાન્તા રક્ષોહેતિમુખાઃ સહ

બાર-મુખવાળા દેવતાઓ પણ ક્રમશઃ પોતાના શસ્ત્રો ભેગા કરે છે અને યજ્ઞમાં તત્પર એવા રક્ષોહિતિ વડે નેતૃત્વ પામતા સૌ સાથે આગળ વધે છે.

સાયુધા દ્વાદશૈવૈતે રાક્ષસાશ્ચ યથાક્રમમ્ ધાતાર્યમા પુલસ્ત્યશ્ ચ પુલહશ્ ચ પ્રજાપતિઃ

આ બાર જણ શસ્ત્રધારી રાક્ષસો છે: ધાતા, અર્યમા, પુલસ્ત્ય, પુલહ અને પ્રજાપતિ.

ઉરગો વાસુકિશ્ચૈવ કઙ્કણીકશ્ ચ તાવુભૌ તુમ્બુરુર્ નારદશ્ચૈવ ગન્ધર્વૌ ગાયતાં વરૌ

ઉરગ અને વાસુકિ, કંકણીક – આ બંને; તુંબુરુ અને નારદ – ગીત ગાવામાં શ્રેષ્ઠ એવા બે ગંધર્વો.

કૃતસ્થલાપ્સરાશ્ચૈવ તથા વૈ પુઞ્જિકસ્થલા ગ્રામણી રથકૃચ્ચૈવ રથૌજાશ્ચૈવ તાવુભૌ

કૃતસ્થલા અને પુંજિકસ્થલા – અપ્સરાઓમાં, ગ્રામણી અને રથકૃત, અને બંને રથોજા.

રક્ષોહેતિઃ પ્રહેતિશ્ ચ યાતુધાનાવુદાહૃતૌ મધુમાધવયોરેષ ગણો વસતિ ભાસ્કરે

રક્ષોહિતિ અને પ્રહિતિ – યાતુધાનોમાં ગણાતા, આ મધુમાધવના લોકો સૂર્યમાં વસે છે.

વસન્તિ ગ્રીષ્મકૌ માસૌ મિત્રશ્ ચ વરુણશ્ ચ હ ઋષિરત્રિર્વસિષ્ઠશ્ ચ તક્ષકો નાગ એવ ચ

ગ્રીષ્મના બે મહિના ત્યાં વસે છે, સાથે મીત્ર, વરુણ, અત્રિ અને વસિષ્ઠ ઋષિ, અને તક્ષક નાગ પણ.

મેનકા સહજન્યા ચ ગન્ધર્વૌ ચ હાહાહૂહૂઃ સુબાહુનામા ગ્રામણ્યૌ રથચિત્રશ્ ચ તાવુભૌ

મેનકા અને સહજન્યા, હાહા અને હૂહૂ ગંધર્વો, સુબાહુ નામના, બે ગ્રામણી અને બે રથચિત્ર.

પૌરુષેયો વધશ્ચૈવ યાતુધાનાવુદાહૃતૌ એતે વસન્તિ વૈ સૂર્યે માસયોઃ શુચિશુક્રયોઃ

પૌરુષેય અને વધ – યાતુધાનોમાં ગણાતા, એ લોકો શુચિ અને શુક્ર – આ બે મહિનામાં સૂર્યમાં વસે છે.

તતઃ સૂર્યે પુનશ્ચાન્યા નિવસન્તીહ દેવતાઃ ઇન્દ્રશ્ચૈવ વિવસ્વાંશ્ ચ અઙ્ગિરા ભૃગુરેવ ચ

પછી ફરી, સૂર્યમાં બીજી દેવતાઓ વસે છે: ઇન્દ્ર, વિવસ્વાન, અંગિરા અને ભૃગુ.

એલાપત્રસ્ તથા સર્પઃ શઙ્ખપાલશ્ ચ તાવુભૌ વિશ્વાવસૂગ્રસેનૌ ચ વરુણશ્ ચ રથસ્વનઃ

એલાપત્ર અને નાગ, શંખપાલ – આ બંને; વિશ્વાવસુ, ઉગ્રસેન, વરુણ અને રથસ્વન.

પ્રમ્લોચા ચૈવ વિખ્યાતા અનુમ્લોચા ચ તે ઉભે યાતુધાનાસ્ તથા સર્પો વ્યાઘ્રશ્ચૈવ તુ તાવુભૌ

પ્રમ્લોચા અને અનુમ્લોચા – પ્રખ્યાત અપ્સરાઓ, બંને; યાતુધાન, નાગ અને વ્યાઘ્ર – આ બંને પણ.

નભોનભસ્યયોરેષ ગણો વસતિ ભાસ્કરે પર્જન્યશ્ચૈવ પૂષા ચ ભરદ્વાજો ઽથ ગૌતમઃ

નભ અને નભસ્ય – આ મહિનાના લોકો સૂર્યમાં વસે છે: પાર્જન્ય, પૂષા, ભરદ્વાજ અને ગૌતમ.

ધનઞ્જય ઇરાવાંશ્ ચ સુરુચિઃ સપરાવસુઃ ઘૃતાચી ચાપ્સરઃશ્રેષ્ઠા વિશ્વાચી ચાતિશોભના

ધનંજય અને ઇરાવાન, સુરુચિ અને અપરાવસુ, શ્રેષ્ઠ અપ્સરા ઘૃતાચી અને અત્યંત સુંદર વિશ્વાચી.

સેનજિચ્ચ સુષેણશ્ ચ સેનાનીર્ ગ્રામણીશ્ ચ તૌ આપો વાતશ્ ચ તાવેતૌ યાતુધાનાવુભૌ સ્મૃતૌ

સેનાજિત અને સુષેણ – બંને સેનાપતિ અને ગ્રામણી; આપ અને વાયુ – આ બંને, અને બંને યાતુધાન પણ યાદ કરવામાં આવે છે.

વસન્ત્યેતે તુ વૈ સૂર્યે માસ ઊર્જ ઇષે ચ હ હૈમન્તિકૌ તુ દ્વૌ માસૌ વસન્તિ ચ દિવાકરે

આ બધા ઉર્જા અને ઇષા – આ મહિનાઓમાં સૂર્યમાં વસે છે; અને હેમંતના બે મહિના પણ સૂર્યમાં વસે છે.

અંશુર્ભગશ્ ચ દ્વાવેતૌ કશ્યપશ્ ચ ક્રતુઃ સહ ભુજઙ્ગશ્ ચ મહાપદ્મઃ સર્પઃ કર્કોટકસ્ તથા

અંશુ અને ભગ, આ બંને, કશ્યપ અને ક્રતુ સાથે, મહાપદ્મ નામના સાપ અને કર્કોટક નામના સાપ પણ છે.

ચિત્રસેનશ્ ચ ગન્ધર્વ ઊર્ણાયુશ્ચૈવ તાવુભૌ ઉર્વશી પૂર્વચિત્તિશ્ ચ તથૈવાપ્સરસાવુભે

ગાંધીર્વ ચિત્રસેન અને ઊર્ણાયુ, આ બંને; ઉર્વશી અને પૂર્વચિત્તિ, આ બંને અપ્સરાઓ પણ છે.

તાર્ક્ષ્યશ્ચારિષ્ટનેમિશ્ ચ સેનાનીર્ ગ્રામણીશ્ ચ તૌ વિદ્યુદ્દિવાકરશ્ચોભૌ યાતુધાનાવુદાહૃતૌ

તાર્ક્ષ્ય અને અરિષ્ટનેમિ, અને બંને સેના પ્રમુખો; વિદ્યુત અને દિવાકર, આ બંને યાતુધાન કહેવાય છે.

સહે ચૈવ સહસ્યે ચ વસન્ત્યેતે દિવાકરે તતઃ શૈશિરયોશ્ચાપિ માસયોર્ નિવસન્તિ વૈ

સહે અને સહસ્ય સાથે, એ બધા સૂર્યમાં વસે છે; પછી શૈશિર નામના મહિનાઓમાં પણ એ રહે છે.

ત્વષ્ટા વિષ્ણુર્જમદગ્નિર્ વિશ્વામિત્રસ્તથૈવ ચ કાદ્રવેયૌ તથા નાગૌ કમ્બલાશ્વતરાવુભૌ

ત્વષ્ટા, વિષ્ણુ, જમદગ્નિ અને વિશ્વામિત્ર; કદ્રૂના બે નાગ, એટલે કંબલ અને અશ્વતર, એ બંને.

ધૃતરાષ્ટ્રઃ સગન્ધર્વઃ સૂર્યવર્ચાસ્તથૈવ ચ તિલોત્તમાપ્સરાશ્ચૈવ દેવી રંભા મનોહરા

ધૃતરાષ્ટ્ર ગાંધીર્વ સાથે, અને સૂર્યવર્ચા પણ; અપ્સરા તિલોત્તમા અને મનોહર દેવી રંભા પણ છે.

રથજિત્સત્યજિચ્ચૈવ ગ્રામણ્યૌ લોકવિશ્રુતૌ બ્રહ્મોપેતસ્ તથા રક્ષો યજ્ઞોપેતશ્ ચ યઃ સ્મૃતઃ

રથજિત અને સત્યજિત, લોકપ્રસિદ્ધ બંને ગામપ્રમુખ; એક બ્રહ્મનુ ગુણ ધરાવે છે અને બીજો, યજ્ઞોપેત નામે રાક્ષસ છે.

એતે દેવા વસન્ત્યર્કે દ્વૌ દ્વૌ માસૌ ક્રમેણ તુ સ્થાનાભિમાનિનો હ્યેતે ગણા દ્વાદશ સપ્તકાઃ

આ દેવતાઓ સૂર્યમાં, બે-બે કરીને, ક્રમશઃ બે-બે મહિનાં વસે છે; એ જ બાર સાત-સાતનું ગાણું છે, દરેક પોતપોતાના સ્થાનના અધિકારી છે.