લિઙ્ગપુરાણમ્

યુગાક્ષકોટિસમ્બદ્ધૌ દ્વૌ રશ્મી સ્યન્દનસ્ય તુ ધ્રુવેણ ભ્રમતે રશ્મિનિબદ્ધઃ સ યુગાક્ષયોઃ

રથના બે કિરણો, યોક અને ધુરાના છેડા પર જોડાયેલા છે; એ ધ્રુવ સાથે કિરણોથી બંધાયેલા છે અને યોક-ધુરો બંને ફરતા રહે છે.

ભ્રમતો મણ્ડલાનિ સ્યુઃ ખેચરસ્ય રથસ્ય તુ યુગાક્ષકોટી તે તસ્ય દક્ષિણે સ્યન્દનસ્ય હિ

જ્યારે આ રથ ફરતો રહે છે, ત્યારે આકાશમાં ગોળાકાર વૃત્તો બને છે; એ યોક અને ધુરાના છેડા રથના જમણા બાજુએ સ્થિત છે.

ધ્રુવેણ પ્રગૃહીતે વૈ વિચક્રાશ્વે ચ રજ્જુભિઃ ભ્રમન્તમનુગચ્છન્તિ ધ્રુવં રશ્મી ચ તાવુભૌ

ધ્રુવ અને ઘોડાઓને બાંધી રાખનારી વાઘડીઓથી પકડાયેલો રથ જ્યારે ફરતો રહે છે, ત્યારે બંને કિરણો ધ્રુવને અનુસરે છે.

યુગાક્ષકોટિસ્ત્વેતસ્ય વાતોર્મિસ્યન્દનસ્ય તુ કીલે સક્તા યથા રજ્જુર્ ભ્રમતે સર્વતોદિશમ્

આ પવનથી ચાલતા રથના યોક અને ધુરાનો છેડો ખૂંટા સાથે મજબૂત રીતે બંધાયેલો છે, અને દોરીની જેમ બધે ફરતો રહે છે.

ભ્રામ્યતસ્તસ્ય રશ્મી તુ મણ્ડલેષૂત્તરાયણે વર્ધેતે દક્ષિણે ચૈવ ભ્રમતા મણ્ડલાનિ તુ

જ્યારે રથ ફરતો રહે છે, ત્યારે ઉત્તરાયણના ગોળોમાં કિરણો વધે છે, અને દક્ષિણ તરફ વળે ત્યારે ગોળાકાર વૃત્તો બને છે.

આકૃષ્યેતે યદા તે વૈ ધ્રુવેણાધિષ્ઠિતે તદા આભ્યન્તરસ્થઃ સૂર્યો ઽથ ભ્રમતે મણ્ડલાનિ તુ

જ્યારે એ કિરણો ધ્રુવ દ્વારા ખેંચાઈ જાય છે, ત્યારે અંદર રહેલો સૂર્ય ગોળાકાર વૃત્તોમાં ફરતો રહે છે.

અશીતિમણ્ડલશતં કાષ્ઠયોરન્તરં દ્વયોઃ ધ્રુવેણ મુચ્યમાનાભ્યાં રશ્મિભ્યાં પુનરેવ તુ

બે વિભાગો વચ્ચે અશીથી સો ગોળો છે; જ્યારે ધ્રુવથી મુક્ત થયેલા કિરણો ફરી પાછા આવે છે.

તથૈવ બાહ્યતઃ સૂર્યો ભ્રમતે મણ્ડલાનિ તુ ઉદ્વેષ્ટયન્ સ વેગેન મણ્ડલાનિ તુ ગચ્છતિ

એ જ રીતે, સૂર્ય બહાર પણ ગોળાકાર વૃત્તોમાં ફરતો જાય છે અને ઝડપથી એ ગોળોને ઉકેલી આગળ વધે છે.

દેવાશ્ચૈવ તથા નિત્યં મુનયશ્ ચ દિવાનિશમ્ યજન્તિ સતતં દેવં ભાસ્કરં ભવમીશ્વરમ્

એ રીતે દેવતાઓ અને ઋષિઓ દિવસ-રાત ભાસ્કર ભગવાન, ભવના ઈશ્વરનું સતત પૂજન કરે છે.

સરથો ઽધિષ્ઠિતો દેવૈર્ આદિત્યૈર્મુનિભિસ્ તથા ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ ચ ગ્રામણીસર્પરાક્ષસૈઃ

એ રથ પર દેવતાઓ, આદિત્યો, ઋષિઓ, ગંધર્વો, અપ્સરાઓ, મુખ્ય લોકો, સાપો અને રાક્ષસો બેસે છે.

એતે વસન્તિ વૈ સૂર્યે દ્વૌ દ્વૌ માસૌ ક્રમેણ તુ આપ્યાયયન્તિ ચાદિત્યં તેજોભિર્ ભાસ્કરં શિવમ્

આ બધા સૂર્ય સાથે રહે છે, દરેક જોડી બે-બે મહિના સુધી ક્રમશઃ રહે છે અને પોતાના તેજથી શુભ ભાસ્કરને પોષે છે.

ગ્રથિતૈઃ સ્વૈર્વચોભિસ્તુ સ્તુવન્તિ મુનયો રવિમ્ ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ નૃત્યગેયૈરુપાસતે

મુનિઓ પોતાના રચેલા શબ્દોથી રવિની સ્તુતિ કરે છે, અને ગંધર્વો તથા અપ્સરાઓ નૃત્ય અને ગીતથી તેની ઉપાસના કરે છે.

ગ્રામણીયક્ષભૂતાનિ કુર્વતે ઽભીષુસંગ્રહમ્ સર્પા વહન્તિ વૈ સૂર્યં યાતુધાના અનુયાન્તિ ચ

મુખ્ય લોકો, યક્ષો અને ભૂતો પોતાના શસ્ત્રો એકત્ર કરે છે; સાપો સૂર્યને વહન કરે છે અને યાતુધાનો તેને અનુસરે છે.

વાલખિલ્યા નયન્ત્યસ્તં પરિવાર્યોદયાદ્રવિમ્ ઇત્યેતે વૈ વસન્તીહ દ્વૌ દ્વૌ માસૌ દિવાકરે

વાલખિલ્યગણ સૂર્યને અસ્ત તરફ લઈ જાય છે અને ઉદય સમયે તેને ઘેરી લે છે; એ રીતે, દરેક જોડી બે-બે મહિના સુધી અહીં સૂર્ય સાથે રહે છે.

મધુશ્ ચ માધવશ્ચૈવ શુક્રશ્ ચ શુચિરેવ ચ નભોનભસ્યૌ વિપ્રેન્દ્રા ઇષશ્ચોર્જસ્તથૈવ ચ

મધુ અને માધવ, શુક્ર અને શુચિ, નભસ અને નભસ્ય, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, તેમજ ઈષ અને ઊર્જા પણ.

સહઃસહસ્યૌ ચ તથા તપસ્યશ્ ચ તપઃ પુનઃ એતે દ્વાદશ માસાસ્તુ વર્ષં વૈ માનુષં દ્વિજાઃ

એ સાહ અને સહસ્ય, તેમજ તપસ્યા અને તપ, આ બધાં મળીને બાર મહિના થાય છે, જે માનવ વર્ષ બને છે, હે દ્વિજો.

વાસન્તિકસ્ તથા ગ્રૈષ્મઃ શુભો વૈ વાર્ષિકસ્ તથા શારદશ્ ચ હિમશ્ચૈવ શૈશિર ઋતવઃ સ્મૃતાઃ

વસંત, ગ્રીષ્મ, વર્ષા, શરદ, હેમંત અને શિશિર—આ છ ઋતુઓ તરીકે ઓળખાય છે.

ધાતાર્યમાથ મિત્રશ્ ચ વરુણશ્ચેન્દ્ર એવ ચ વિવસ્વાંશ્ચૈવ પૂષા ચ પર્જન્યો ઽંશુર્ ભગસ્ તથા

ધાતા, આર્યમા, મિત્ર, વરુણ, ઇન્દ્ર, વિવસ્વાન, પૂષા, પર્જન્ય, અંશુ અને ભગ—આ નામે ઓળખાય છે.

ત્વષ્ટા વિષ્ણુઃ પુલસ્ત્યશ્ ચ પુલહશ્ચાત્રિરેવ ચ વસિષ્ઠશ્ચાઙ્ગિરાશ્ચૈવ ભૃગુર્બુદ્ધિમતાં વરઃ

ત્વષ્ટા, વિષ્ણુ, પુલસ્ત્ય, પુલહ, અત્રિ, વસિષ્ઠ, અંગિરા અને ભૃગુ—બુદ્ધિશાળી મુનિઓમાં શ્રેષ્ઠ.

ભારદ્વાજો ગૌતમશ્ ચ કશ્યપશ્ ચ ક્રતુસ્ તથા જમદગ્નિઃ કૌશિકશ્ ચ વાસુકિઃ કઙ્કણીકરઃ

ભારદ્વાજ, ગૌતમ, કશ્યપ, ક્રતુ, જમદગ્નિ, કૌશિક, વાસુકિ અને કંકણીકર.

તક્ષકશ્ ચ તથા નાગ એલાપત્રસ્ તથા દ્વિજાઃ શઙ્ખપાલસ્ તથા ચાન્યસ્ ત્વ્ ઐરાવત ઇતિ સ્મૃતઃ

તક્ષક, નાગ, એલાપત્ર, શંખપાલ અને એક એરાવત નામે ઓળખાતા છે, હે દ્વિજો.

ધનઞ્જયો મહાપદ્મસ્ તથા કર્કોટકઃ સ્મૃતઃ કમ્બલો ઽશ્વતરશ્ચૈવ તુમ્બુરુર્નારદસ્ તથા

ધનંજય, મહાપદ્મ, કર્કોટક, કમ્બલ, અશ્વતરા, તુંબુરુ અને નારદ પણ છે.

હાહા હૂહૂર્મુનિશ્રેષ્ઠા વિશ્વાવસુરનુત્તમઃ ઉગ્રસેનો ઽથ સુરુચિર્ અન્યશ્ચૈવ પરાવસુઃ

હાહા અને હૂહૂ, શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, વિશ્વાવસુ, ઉત્તમ અસુર, ઉગ્રસેન, સુરુચિ અને પરાવસુ.

ચિત્રસેનો મહાતેજાશ્ ચોર્ણાયુશ્ચૈવ સુવ્રતાઃ ધૃતરાષ્ટ્રઃ સૂર્યવર્ચા દેવી સાક્ષાત્ કૃતસ્થલા

મહાતેજસ્વી ચિત્રસેન, ઉર્ણાયુ, સુવ્રત ધૃતરાષ્ટ્ર, સૂર્યવર્ચા અને દેવી કૃતસ્થલા.

શુભાનના શુભશ્રોણિર્ દિવ્યા વૈ પુઞ્જિકસ્થલા મેનકા સહજન્યા ચ પ્રમ્લોચાથ શુચિસ્મિતા

શુભાનના, શુભશ્રોણિ, દિવ્ય પુંજિકસ્થલા, મેનકા, સહજન્યા, પ્રમ્લોચા અને શુચિસ્મિતા.

અનુમ્લોચા ઘૃતાચી ચ વિશ્વાચી ચોર્વશી તથા પૂર્વચિત્તિરિતિ ખ્યાતા દેવી સાક્ષાત્તિલોત્તમા

અનુમ્લોચા, ઘૃતાચી, વિશ્વાચી, ઉર્વશી, પ્રસિદ્ધ પૂર્વચિત્તિ અને દેવી તિલોત્તમા.

રંભા ચામ્ભોજવદના રથકૃદ્ ગ્રામણીઃ શુભઃ રથૌજા રથચિત્રશ્ ચ સુબાહુર્વૈ રથસ્વનઃ

રંભા, અંબોજવદના, રથકૃત, શુભ ગ્રામણી, રથોજા, રથચિત્ર, સુબાહુ અને રથસ્વન.

વરુણશ્ ચ તથૈવાન્યઃ સુષેણઃ સેનજિચ્છુભઃ તાર્ક્ષ્યશ્ચારિષ્ટનેમિશ્ ચ ક્ષતજિત્ સત્યજિત્તથા

વરુણ, સુષેણ, શુભ સેનાજિત, તાર્ક્ષ્ય, અરીષ્ટનેમિ, ક્ષતજિત અને સત્યજિત.

રક્ષોહેતિઃ પ્રહેતિશ્ ચ પૌરુષેયો વધસ્ તથા સર્પો વ્યાઘ્રઃ પુનશ્ચાપો વાતો વિદ્યુદ્દિવાકરઃ

રક્ષોહેતિ, પ્રહેતિ, પૌરુષેય, વધ, સાપ, વાઘ, પાણી, પવન, વીજળી અને સૂર્ય.