લિઙ્ગપુરાણમ્

શંકરો ઽપિ તદા રુદ્રૈર્ નિવૃત્તાત્મા હ્યધિષ્ઠિતઃ સ્થાણુત્વં તસ્ય વૈ વિપ્રાઃ શંકરસ્ય મહાત્મનઃ

પછી રુદ્રોના સંયમથી શંકર સ્થિરતા પામ્યા અને સ્થાણુ રૂપે સ્થિર થયા; હે વિદ્વાનો, એ જ મહાત્મા શંકરનું મહાત્મ્ય છે.

નિષ્કલસ્યાત્મનઃ શમ્ભોઃ સ્વેચ્છાધૃતશરીરિણઃ શં રુદ્રઃ સર્વભૂતાનાં કરોતિ ઘૃણયા યતઃ

શાંભુ, જે નિષ્કલ છે અને પોતાની ઈચ્છાથી શરીર ધારણ કરે છે, તે દયાળુ રુદ્ર સર્વ જીવોનું કલ્યાણ કરે છે.

શંકરશ્ચાપ્રયત્નેન તદાત્મા યોગવિદ્યયા વૈરાગ્યસ્થં વિરક્તસ્ય વિમુક્તિર્યચ્છમુચ્યતે

શંકર, યોગવિદ્યાથી સહજ રીતે, જે વૈરાગ્યમાં સ્થિર છે એવા વિરક્તને મુક્તિ આપે છે; આ મુક્તિને 'શમ' કહે છે.

અણોસ્તુ વિષયત્યાગઃ સંસારભયતઃ ક્રમાત્ વૈરાગ્યાજ્જાયતે પુંસો વિરાગો દર્શનાન્તરે

સંસારના ભયથી ધીરે ધીરે વિષયોથી વિમુખ થવું, એથી મનુષ્યમાં વૈરાગ્ય આવે છે; અને આ વૈરાગ્યને અન્ય શાસ્ત્રોમાં પણ માન્ય છે.

વિમુખ્યો વિગુણત્યાગો વિજ્ઞાનસ્યાવિચારતઃ તસ્ય ચાસ્ય ચ સંધાનં પ્રસાદાત્પરમેષ્ઠિનઃ

દોષોથી મુખ ફેરવો અને ગુણોનો ત્યાગ જ્ઞાનથી, વિચાર વિના થાય છે; આ બંનેનું એકત્વ પરમેશ્વરની કૃપાથી મળે છે.

ધર્મો જ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યમ્ ઐશ્વર્યં શંકરાદિહ સ એવ શંકરઃ સાક્ષાત્ પિનાકી નીલલોહિતઃ

ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ઐશ્વર્ય—આ બધું અહીં શંકર જ છે; એ જ પિનાકધારી, નીલલોહિત સ્વરૂપે પ્રગટ છે.

યે શંકરાશ્રિતાઃ સર્વે મુચ્યન્તે તે ન સંશયઃ ન ગચ્છન્ત્યેવ નરકં પાપિષ્ઠા અપિ દારુણમ્

જે બધા શંકરમાં શરણ ગયા છે, તેઓ નિશ્ચયે મુક્ત થાય છે; ભયાનક પાપી પણ નરકમાં નથી જતાં.

આશ્રિતાઃ શંકરં તસ્માત્ પ્રાપ્નુવન્તિ ચ શાશ્વતમ્ માયાન્તાશ્ચૈવ ઘોરાદ્યા હ્ય્ અષ્ટવિંશતિરેવ ચ

એથી, જે શંકરમાં શરણ જાય છે, તેઓ શાશ્વતને પામે છે; અને માયાના અઠ્ઠાવીસ ભયાનક રૂપોનો અંત આવે છે.

કોટયો નરકાણાં તુ પચ્યન્તે તાસુ પાપિનઃ અનાશ્રિતાઃ શિવં રુદ્રં શંકરં નીલલોહિતમ્

અન્યાયી પાપીઓ, જે શિવ, રુદ્ર, શંકર, નીલલોહિતનું શરણ લેતા નથી, તેઓને કરોડો નરકોમાં દુઃખ ભોગવવું પડે છે.

આશ્રયં સર્વભૂતાનામ્ અવ્યયં જગતાં પતિમ્ પુરુષં પરમાત્માનં પુરુહૂતં પુરુષ્ટુતમ્

એ સર્વ જીવોનું આશ્રય, અવિનાશી, જગતનો સ્વામી, પરમાત્મા, પુરુહૂત અને સર્વે દ્વારા વંદિત છે.

તમસા કાલરુદ્રાખ્યં રજસા કનકાણ્ડજમ્ સત્ત્વેન સર્વગં વિષ્ણું નિર્ગુણત્વે મહેશ્વરમ્

અંધકારથી એનું નામ કાલરુદ્ર, રજોગુણથી કનકથી જન્મેલો, સત્વથી સર્વવ્યાપી વિષ્ણુ અને ગુણાતીતમાં મહેશ્વર કહેવાય છે.

કેન ગચ્છન્તિ નરકં નરાઃ કેન મહામતે કર્મણાકર્મણા વાપિ શ્રોતું કૌતૂહલં હિ નઃ

મહામતે, મનુષ્યો નરકમાં કઈ રીતે જાય છે? કર્મથી કે અકર્મથી? અમને આ સાંભળવાની ઉત્સુકતા છે.

રહસ્યં વઃ પ્રવક્ષ્યામિ ભવસ્યામિતતેજસઃ પ્રભાવં શંકરસ્યાદ્યં સંક્ષેપાત્સર્વદર્શિનઃ

હું તમને ભવાની, અમાપ તેજવાળા શંકરના પ્રભાવનું રહસ્ય, તેની ઉત્પત્તિ અને સર્વેના દર્શન પ્રમાણે સંક્ષિપ્તમાં કહું છું.

યોગિનઃ સર્વતત્ત્વજ્ઞાઃ પરં વૈરાગ્યમાસ્થિતાઃ

યોગીઓ, સર્વ તત્ત્વોને જાણનારા, પરમ વૈરાગ્યમાં સ્થિર રહે છે.

પ્રાણાયામાદિભિશ્ચાષ્ટસાધનૈઃ સહચારિણઃ

પ્રાણાયામ અને અન્ય આઠ સાધનો સાથે તેઓ યોગમાં તત્પર રહે છે.

કરુણાદિગુણોપેતાઃ કૃત્વાપિ વિવિધાનિ તે કર્માણિ નરકં સ્વર્ગં ગચ્છન્ત્યેવ સ્વકર્મણા

કરુણા વગેરે ગુણોથી યુક્ત, અનેક કર્મો કર્યા પછી પણ, મનુષ્ય પોતાના કર્મ અનુસાર સ્વર્ગ કે નરકમાં જાય છે.

પ્રસાદાજ્જાયતે જ્ઞાનં જ્ઞાનાદ્યોગઃ પ્રવર્તતે યોગેન જાયતે મુક્તિઃ પ્રસાદાદખિલં તતઃ

કૃપાથી જ્ઞાન મળે છે; જ્ઞાનથી યોગ શરૂ થાય છે; યોગથી મુક્તિ મળે છે; અને કૃપાથી આ બધું થાય છે.

પ્રસાદાદ્ યદિ વિજ્ઞાનં સ્વરૂપં વક્તુમર્હસિ દિવ્યં માહેશ્વરં ચૈવ યોગં યોગવિદાં વર

યોગજ્ઞોમાં શ્રેષ્ઠ, જો કૃપાથી તું સ્વરૂપ, દિવ્ય અને મહેશ્વર યોગનું વર્ણન કરી શકે તો કહો.

કથં કરોતિ ભગવાન્ ચિન્તયા રહિતઃ શિવઃ પ્રસાદં યોગમાર્ગેણ કસ્મિન્કાલે નૃણાં વિભુઃ

મહાન, શિવ ભગવાન, જે વિચારોથી રહિત છે, તે યોગમાર્ગે કૃપા ક્યારે અને કેવી રીતે આપે છે?

દેવાનાં ચ ઋષીણાં ચ પિતૄણાં સંનિધૌ પુરા શૈલાદિના તુ કથિતં શૃણ્વન્તુ બ્રહ્મસૂનવે

દેવતાઓ, ઋષિઓ અને પિતૃઓની હાજરીમાં, શૈલાદિએ જે વાર્તા પહેલાં કહી હતી, તે હવે બ્રહ્માના પુત્રે સાંભળે.

વ્યાસાવતારાણિ તથા દ્વાપરાન્તે ચ સુવ્રતાઃ યોગાચાર્યાવતારાણિ તથા તિષ્યે તુ શૂલિનઃ

દ્વાપરયુગના અંતે વ્યાસના અવતાર અને યોગશિક્ષકના અવતાર, તેમજ તિષ્યયુગમાં ત્રિશૂળધારીના અવતાર, હે સજ્જનો, એ પણ હતા.

તત્રતત્ર વિભોઃ શિષ્યાશ્ ચત્વારઃ શમભાજનાઃ પ્રશિષ્યા બહવસ્તેષાં પ્રસીદત્યેવમીશ્વરઃ

દરેક જગ્યાએ ભગવાનના ચાર શાંત સ્વભાવના શિષ્યો હોય છે; એમના ઘણા ઉપશિષ્યો પણ છે, અને આવું જોઈને ભગવાન પ્રસન્ન થાય છે.

એવં ક્રમાગતં જ્ઞાનં મુખાદેવ નૃણાં વિભોઃ વૈશ્યાન્તં બ્રાહ્મણાદ્યં હિ ઘૃણયા ચાનુરૂપતઃ

આ રીતે જ્ઞાન ભગવાનના મુખથી શરૂ થઈને, ક્રમશઃ બ્રાહ્મણથી લઈ વૈશ્ય સુધી દરેકને, એમની યોગ્યતા અને દયા પ્રમાણે મળે છે.

દ્વાપરે દ્વાપરે વ્યાસાઃ કે વૈ કુત્રાન્તરેષુ વૈ કલ્પેષુ કસ્મિન્કલ્પે નો વક્તુમર્હસિ ચાત્ર તાન્

દરેક દ્વાપરયુગમાં કયા વ્યાસ હતા, તેઓ કયા સ્થળે અને કયા કલ્પમાં હતા, એ બધું અહીં તમે કહેવું જોઈએ.

શૃણ્વન્તુ કલ્પે વારાહે દ્વિજા વૈવસ્વતાન્તરે વ્યાસાંશ્ ચ સામ્પ્રતં રુદ્રાંસ્ તથા સર્વાન્તરેષુ વૈ

હવે સાંભળો, વરાહકલ્પમાં, વૈવસ્વત મન્વંતરમાં અને હાલના વ્યાસો તથા રુદ્રો, તેમજ બધા મન્વંતરોમાં કોણ હતા.

વેદાનાં ચ પુરાણાનાં તથા જ્ઞાનપ્રદર્શકાન્ યથાક્રમં પ્રવક્ષ્યામિ સર્વાવર્તેષુ સામ્પ્રતમ્

હું હવે સર્વ મન્વંતરોમાં, જે જે વેદો, પુરાણો અને જ્ઞાન આપનાર થયા, એમનું નામ યોગ્ય ક્રમમાં કહીશ.

ક્રતુઃ સત્યો ભાર્ગવશ્ ચ અઙ્ગિરાઃ સવિતા દ્વિજાઃ મૃત્યુઃ શતક્રતુર્ધીમાન્ વસિષ્ઠો મુનિપુંગવઃ

ક્રતુ, સત્ય, ભાર્ગવ, અંગિરા, સવિતા, મૃત્યુ, બુદ્ધિશાળી શતક્રતુ અને મુનિશ્રેષ્ઠ વસિષ્ઠ.

સારસ્વતસ્ત્રિધામા ચ ત્રિવૃતો મુનિપુંગવઃ શતતેજાઃ સ્વયંધર્મો નારાયણ ઇતિ શ્રુતઃ

સારસ્વત, ત્રિધામા, ત્રિવૃત્ મુનિશ્રેષ્ઠ, શતતેજા, સ્વયંધર્મા અને નારાયણ, જેમનું શ્રવણ થાય છે.

તરક્ષુશ્ચારુણિર્ધીમાંસ્ તથા દેવઃ કૃતંજયઃ ઋતંજયો ભરદ્વાજો ગૌતમઃ કવિસત્તમઃ

તરક્ષુ, બુદ્ધિશાળી આરુણી, દેવ, કૃતંજય, ઋતંજય, ભરદ્વાજ, ગૌતમ—કવિઓમાં શ્રેષ્ઠ.