લિઙ્ગપુરાણમ્

નન્દિના ચ ગણૈશ્ચૈવ વર્ષેષુ ચ વનેષુ ચ નીલશ્વેતત્રિશૃઙ્ગે ચ ભગવાન્નીલલોહિતઃ

નંદી અને તેના ગણા, પ્રદેશો અને વનોમાં, તથા નિલ, શ્વેત અને ત્રિશૃંગ પર્વતો પર ભગવાન નીલલોહિત વસે છે.

સિદ્ધૈર્દેવૈશ્ ચ પિતૃભિર્ દૃષ્ટો નિત્યં વિશેષતઃ નીલશ્ ચ વૈડૂર્યમયઃ શ્વેતઃ શુક્લો હિરણ્મયઃ

સિદ્ધો, દેવો અને પિતૃઓએ તેમને હંમેશા ખાસ કરીને નીલ, વૈડૂર્યમય, શ્વેત, શુભ્ર અને સોનાના પર્વતો પર જોઈ શકાય છે.

મયૂરબર્હવર્ણસ્તુ શાતકુંભસ્ ત્રિશૃઙ્ગવાન્ એતે પર્વતરાજાનો જંબૂદ્વીપે વ્યવસ્થિતાઃ

મોરપાંખ જેવા રંગવાળા, સોનાના અને ત્રિશૃંગવાળું શ્રૃંગવાન — આ પર્વતરાજાઓ જાંબૂદ્વીપ પર સ્થિત છે.

પ્લક્ષદ્વીપાદિદ્વીપેષુ સપ્ત સપ્તસુ પર્વતાઃ ઋજ્વાયતાઃ પ્રતિદિશં નિવિષ્ટા વર્ષપર્વતાઃ

પ્લક્ષદ્વીપ અને બીજા દ્વીપોમાં દરેકમાં સાત પર્વતો છે, જે સીધા દરેક દિશામાં ફેલાયેલા છે અને પ્રદેશપર્વત તરીકે ઓળખાય છે.

પ્લક્ષદ્વીપે તુ વક્ષ્યામિ સપ્ત દિવ્યાન્ મહાચલાન્ ગોમેદકો ઽત્ર પ્રથમો દ્વિતીયશ્ચાન્દ્ર ઉચ્યતે

પ્લક્ષદ્વીપમાં હું સાત દિવ્ય મહાપર્વતોનું વર્ણન કરીશ: પ્રથમ ગોમેદક છે અને બીજું ચંદ્ર કહેવાય છે.

તૃતીયો નારદો નામ ચતુર્થો દુન્દુભિઃ સ્મૃતઃ પઞ્ચમઃ સોમકો નામ સુમનાઃ ષષ્ઠ ઉચ્યતે

ત્રીજું નામ નારદ છે, ચોથું દુન્દુભિ કહેવાય છે; પાંચમું સોમક અને છઠ્ઠું સુમનસ કહેવાય છે.

સ એવ વૈભવઃ પ્રોક્તો વૈભ્રાજઃ સપ્તમઃ સ્મૃતઃ સપ્તૈતે ગિરયઃ પ્રોક્તાઃ પ્લક્ષદ્વીપે વિશેષતઃ

એ જ વૈભવ કહેવાય છે અને સાતમું વૈભ્રાજ કહેવાય છે; આ રીતે પ્લક્ષદ્વીપમાં ખાસ કરીને આ સાત પર્વતો કહેવાયા છે.

સપ્ત વૈ શાલ્મલિદ્વીપે તાંસ્તુ વક્ષ્યામ્યનુક્રમાત્ કુમુદશ્ચોત્તમશ્ચૈવ પર્વતશ્ ચ બલાહકઃ

શાલમલિ દ્વીપમાં પણ સાત પર્વતો છે, હવે હું એનું ક્રમવાર વર્ણન કરું: કુમુદ, ઉત્તમ અને બલાહક પર્વત.

દ્રોણઃ કઙ્કશ્ ચ મહિષઃ કકુદ્માન્ સપ્તમઃ સ્મૃતઃ કુશદ્વીપે તુ સપ્તૈવ દ્વીપાશ્ ચ કુલપર્વતાઃ

દ્રોણ, કંક, મહિષ અને સાતમું કકુદ્માન કહેવાય છે; કુશદ્વીપમાં પણ સાત મુખ્ય પર્વતો છે.

તાંસ્તુ સંક્ષેપતો વક્ષ્યે નામમાત્રેણ વૈ ક્રમાત્ વિદ્રુમઃ પ્રથમઃ પ્રોક્તો દ્વિતીયો હેમપર્વતઃ

હવે હું એના નામ માત્રથી ક્રમવાર સંક્ષિપ્તમાં કહું: પ્રથમ વિદ્રુમ છે અને બીજું હેમપર્વત છે.

તૃતીયો દ્યુતિમાન્નામ ચતુર્થઃ પુષ્પિતઃ સ્મૃતઃ કુશેશયઃ પઞ્ચમસ્તુ ષષ્ઠો હરિગિરિઃ સ્મૃતઃ

ત્રીજું દ્યુતિમાન કહેવાય છે, ચોથું પુષ્પિત કહેવાય છે; પાંચમું કુશેશય અને છઠ્ઠું હરિગિરિ કહેવાય છે.

સપ્તમો મન્દરઃ શ્રીમાન્ મહાદેવનિકેતનમ્ મન્દા ઇતિ હ્યપાં નામ મન્દરો ધારણાદ્ અપામ્

સાતમો મન્દર નામનો સુંદર પર્વત છે, જે મહાદેવનું નિવાસસ્થાન છે. ત્યાં મન્દા નામની નદી વહે છે. મન્દર પર્વતને તે નામ મળ્યું છે કારણ કે તે પાણીને સંભાળી રાખે છે.

તત્ર સાક્ષાદ્વૃષાઙ્કસ્તુ વિશ્વેશો વિમલઃ શિવઃ સોમઃ સનન્દી ભગવાન્ આસ્તે હેમગૃહોત્તમે

ત્યાં વૃષભધ્વજ ભગવાન, સર્વના સ્વામી, નિર્મળ શિવ, ચંદ્રમાથે ધારણ કરનાર, નંદી સાથે, ઉત્તમ સુવર્ણ મહેલમાં નિવાસ કરે છે.

તપસા તોષિતઃ પૂર્વં મન્દરેણ મહેશ્વરઃ અવિમુક્તે મહાક્ષેત્રે લેભે સ પરમં વરમ્

પહેલાં મન્દર પર્વતે તપ કરીને મહેશ્વરને પ્રસન્ન કર્યો હતો. અવિમુક્ત નામના મહાપવિત્ર ક્ષેત્રમાં તેને સર્વોચ્ચ વર્દાન મળ્યું હતું.

પ્રાર્થિતશ્ ચ મહાદેવો નિવાસાર્થં સહાંબયા અવિમુક્તાદુપાગમ્ય ચક્રે વાસં સ મન્દરે

જ્યારે મહાદેવને, અંબા સાથે અહીં નિવાસ કરવા વિનંતી કરવામાં આવી, ત્યારે તેઓ અવિમુક્તમાંથી આવીને મન્દર પર્વત પર નિવાસ કર્યો.

સનન્દી સગણઃ સોમસ્ તેનાસૌ તન્ન મુઞ્ચતિ ક્રૌઞ્ચદ્વીપે તુ સપ્તેહ ક્રૌઞ્ચાદ્યાઃ કુલપર્વતાઃ

નંદી અને પોતાના ગણો સાથે શિવ ત્યાં રહે છે અને તે સ્થાન છોડતા નથી. ક્રૌંચદ્વીપમાં ક્રૌંચથી શરૂ કરીને સાત મુખ્ય પર્વતો છે.

ક્રૌઞ્ચો વામનકઃ પશ્ચાત્ તૃતીયશ્ચાન્ધકારકઃ અન્ધકારાત્પરશ્ચાપિ દિવાવૃન્નામ પર્વતઃ

ક્રૌંચ પછી વામનક પર્વત આવે છે, ત્રીજો અંધકારક છે. અંધકારકથી આગળ દિવાવૃત નામનો પર્વત છે.

દિવાવૃતઃ પરશ્ચાપિ વિવિન્દો ગિરિરુચ્યતે વિવિન્દાત્પરતશ્ચાપિ પુણ્ડરીકો મહાગિરિઃ

દિવાવૃત પછી વિવિંદ નામનો પર્વત છે અને વિવિંદ પછી પુંડરીક નામનો મહાન પર્વત છે.

પુણ્ડરીકાત્પરશ્ચાપિ પ્રોચ્યતે દુન્દુભિસ્વનઃ એતે રત્નમયાઃ સપ્ત ક્રૌઞ્ચદ્વીપસ્ય પર્વતાઃ

પુંડરીક પછી દુન્દુભિસ્વન નામનો પર્વત છે. આ સાતે પર્વતો ક્રૌંચદ્વીપના છે અને બધા રત્નોથી શોભાયમાન છે.

શાકદ્વીપે ચ ગિરયઃ સપ્ત તાંસ્તુ નિબોધત ઉદયો રૈવતશ્ચાપિ શ્યામકો મુનિસત્તમાઃ

શાકદ્વીપમાં પણ સાત પર્વતો છે, તેમના નામો સાંભળો: ઉદય, રૈવત અને શ્યામક, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ.

રાજતશ્ચ ગિરિઃ શ્રીમાન્ આંબિકેયઃ સુશોભનઃ આંબિકેયાત્પરો રમ્યઃ સર્વૌષધિસમન્વિતઃ

ત્યાં રાજત નામનો સુંદર અને અંબિકા સાથે જોડાયેલો પર્વત છે. અંબિકેયા પછી સર્વ ઔષધિઓથી ભરપૂર મનોહર પર્વત છે.

તથૈવ કેસરીત્યુક્તો યતો વાયુઃ પ્રજાયતે પુષ્કરે પર્વતઃ શ્રીમાન્ એક એવ મહાશિલઃ

તે જ રીતે, કેસરી નામનો પર્વત છે, જ્યાંથી પવન ઉત્પન્ન થાય છે. પુષ્કરદ્વીપમાં એકમાત્ર મહાન પથ્થરનો તેજસ્વી પર્વત છે.

ચિત્રૈર્મણિમયૈઃ કૂટૈઃ શિલાજાલૈઃ સમુચ્છ્રિતૈઃ દ્વીપસ્ય તસ્ય પૂર્વાર્ધે ચિત્રસાનુસ્થિતો મહાન્

વિવિધ રત્નોથી બનેલા શિખરો અને ઊંચા પથ્થરોના સમૂહોથી સજ્જ, એ મહાન પર્વત દ્વીપના પૂર્વાર્ધમાં, અદભુત શિખર સાથે ઊભો છે.

યોજનાનાં સહસ્રાણિ ઊર્ધ્વં પઞ્ચાશદુચ્છ્રિતઃ અધશ્ચૈવ ચતુસ્ત્રિંશત્ સહસ્રાણિ મહાચલઃ

એ મહાન પર્વત પચાસ હજાર યોજન ઊંચો છે અને ચોત્રીસ હજાર યોજન જમીન નીચે સુધી વિસ્તરેલો છે.

દ્વીપસ્યાર્ધે પરિક્ષિપ્તઃ પર્વતો માનસોત્તરઃ સ્થિતો વેલાસમીપે તુ નવચન્દ્ર ઇવોદિતઃ

દ્વીપના અડધા ભાગને ઘેરીને માનસોત્તર પર્વત કિનારે ઊભો છે, જે નવચંદ્ર જેવો તેજસ્વી લાગે છે.

યોજનાનાં સહસ્રાણિ ઊર્ધ્વં પઞ્ચાશદુચ્છ્રિતઃ તાવદેવ તુ વિસ્તીર્ણઃ પાર્શ્વતઃ પરિમણ્ડલઃ

એ પર્વત પચાસ હજાર યોજન ઊંચો છે અને એટલો જ પહોળો તથા ગોળ છે.

સ એવ દ્વીપપશ્ચાર્ધે માનસઃ પૃથિવીધરઃ એક એવ મહાસાનુઃ સંનિવેશાદ્દ્વિધા કૃતઃ

દ્વીપના પશ્ચિમ ભાગમાં માનસ નામનો પૃથ્વીને ધારણ કરતો એકમાત્ર મહાન પર્વત છે, જે પોતાની રચનાથી બે ભાગમાં વિભાજિત થયો છે.

તસ્મિન્દ્વીપે સ્મૃતૌ દ્વૌ તુ પુણ્યૌ જનપદૌ શુભૌ રાજતૌ માનસસ્યાથ પર્વતસ્યાનુમણ્ડલૌ

આ દ્વીપમાં બે પવિત્ર અને શુભ પ્રદેશો છે – રાજત અને માનસ્ય, જે પર્વતની આસપાસ આવેલા છે.

મહાવીતં તુ યદ્વર્ષં બાહ્યતો માનસસ્ય તુ તસ્યૈવાભ્યન્તરો યસ્તુ ધાતકીખણ્ડ ઉચ્યતે

માનસ પર્વતની બહાર મહાવીત નામનું પ્રદેશ છે અને અંદર ધાતકીખંડ તરીકે ઓળખાય છે.