લિઙ્ગપુરાણમ્

લક્ષ્મ્યાદ્યાનાં બિલ્વવને કકુભે કશ્યપાદયઃ તથા તાલવને પ્રોક્તમ્ ઇન્દ્રોપેન્દ્રોરગાત્મનામ્

લક્ષ્મી અને અન્ય દેવીઓ સાથે કશ્યપાદિ ઋષિઓ બિલ્વવનમાં રહે છે; તેમ જ, તાળવનમાં ઇન્દ્ર, ઉપેન્દ્ર અને સર્પપ્રકૃતિના દેવો વસે છે.

ઉદુંબરે કર્દમસ્ય તથાન્યેષાં મહાત્મનામ્ વિદ્યાધરાણાં સિદ્ધાનાં પુણ્યે ત્વામ્રવને શુભે

ઉદુમ્બરવનમાં કર્દમ અને અન્ય મહાન આત્માઓ વસે છે; પવિત્ર આમ્રવનમાં વિદ્યા ધરાવનારા અને સિદ્ધો વસે છે.

નાગાનાં સિદ્ધસંઘાનાં તથા નિંબવને સ્થિતિઃ સૂર્યસ્ય કિંશુકવને તથા રુદ્રગણસ્ય ચ

નાગો અને સિદ્ધોના સમૂહો નિમ્બવનમાં રહે છે; કિંચુકવનમાં સૂર્ય અને રુદ્રગણો વસે છે.

બીજપૂરવને પુણ્યે દેવાચાર્યો વ્યવસ્થિતઃ કૌમુદે તુ વને વિષ્ણુપ્રમુખાનાં મહાત્મનામ્

પવિત્ર બીજાપૂરવનમાં દેવગુરુ સ્થિર છે; કૌમુદીવનમાં વિષ્ણુપ્રમુખ મહાન આત્માઓ વસે છે.

સ્થલપદ્મવનાન્તસ્થન્યગ્રોધે ઽશેષભોગિનઃ શેષસ્ત્વશેષજગતાં પતિરાસ્તે ઽતિગર્વિતઃ

સ્થલપદ્મવનમાં, ન્યગ્રોધ વૃક્ષ નીચે, બધા ભોગી નાગો વસે છે; અને અહંકારભર્યા શેષ, સર્વજગતના સ્વામી, ત્યાં નિવાસ કરે છે.

સ એવ જગતાં કાલઃ પાતાલે ચ વ્યવસ્થિતઃ વિષ્ણોર્વિશ્વગુરોર્મૂર્તિર્ દિવ્યઃ સાક્ષાદ્ધલાયુધઃ

એ જ સર્વજગત માટે સમયરૂપ છે, પાતાળમાં સ્થિત છે; એ વિષ્ણુ, સર્વવિશ્વના ગુરુ અને હલધારી દેવ છે.

શયનં દેવદેવસ્ય સ હરેઃ કઙ્કણં વિભોઃ વને પનસવૃક્ષાણાં સશુક્રા દાનવાદયઃ

એ દેવોના દેવનું શયનસ્થાન છે; એ હરિનું કંકણ છે. પનસ વૃક્ષોના વનમાં દાનવો અને શુક્રાદિ અન્ય લોકો વસે છે.

કિન્નરૈરુરગાશ્ચૈવ વિશાખકવને સ્થિતાઃ મનોહરવને વૃક્ષાઃ સર્વકોટિસમન્વિતાઃ

વિશાખકવનમાં કિન્નર અને નાગો વસે છે; મનોહરવનમાં સર્વપ્રકારના વૃક્ષો છે.

નન્દીશ્વરો ગણવરૈઃ સ્તૂયમાનો વ્યવસ્થિતઃ સંતાનકસ્થલીમધ્યે સાક્ષાદ્દેવી સરસ્વતી

નંદીશ્વર ત્યાં ગણા સાથે સ્તુતિ પામે છે; સંતાનકવનના મધ્યમાં દેવી સરસ્વતી સ્વયં ઉપસ્થિત છે.

એવં સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તા વનેષુ વનવાસિનઃ અસંખ્યાતા મયાપ્યત્ર વક્તું નો વિસ્તરેણ તુ

આ રીતે, સંક્ષિપ્તમાં, વનમાં વસનારાઓનું વર્ણન કર્યું; તેઓ અસંખ્ય છે, અને હું પણ બધાનું વિગતે વર્ણન કરી શકતો નથી.

શિતાન્તશિખરે શક્રઃ પારિજાતવને શુભે તસ્ય પ્રાચ્યાં કુમુદાદ્રિકૂટો ઽસૌ બહુવિસ્તરઃ

શિતાંત શિખર પર ઇન્દ્ર શુભ પારિજાતવનમાં વસે છે; તેના પૂર્વે વિશાળ કુમુદ પર્વતશ્રેણી છે.

અષ્ટૌ પુરાણ્યુદીર્ણાનિ દાનવાનાં દ્વિજોત્તમાઃ સુવર્ણકોટરે પુણ્યે રાક્ષસાનાં મહાત્મનામ્

અહીં દાનવોની આઠ પ્રાચીન નગરીઓ ઉદ્ભવી છે, અને પવિત્ર સુવર્ણકોઠારમાં મહાન આત્માવાળા રાક્ષસો વસે છે.

નીલકાનાં પુરાણ્યાહુર્ અષ્ટષષ્ટિર્દ્વિજોત્તમાઃ મહાનીલે ઽપિ શૈલેન્દ્રે પુરાણિ દશ પઞ્ચ ચ

નીલકાઓની અડસઠ પ્રાચીન નગરીઓ કહેવાય છે; અને મહાન નીલ પર્વત પર પંદર પ્રાચીન નગરીઓ છે.

હયાનનાનાં મુખ્યાનાં કિન્નરાણાં ચ સુવ્રતાઃ વેણુસૌધે મહાશૈલે વિદ્યાધરપુરત્રયમ્

પવિત્ર વ્રત ધરાવનારો, ઘોડા જેવું મુખ ધરાવનારા અને કિન્નર લોકોમાં શ્રેષ્ઠ એવા લોકો માટે, મહાન વેણુસૌધ પર્વત પર વિદ્યા ધરાવનારા લોકોના ત્રણ શહેરો વસે છે.

વૈકુણ્ઠે ગરુડઃ શ્રીમાન્ કરઞ્જે નીલલોહિતઃ વસુધારે વસૂનાં તુ નિવાસઃ પરિકીર્તિતઃ

વૈકુંઠમાં મહાન ગરુડ વસે છે; કરંજ પર્વત પર નીલલોહિત છે; અને વસુધારા પર્વત પર વસુઓનું નિવાસ સ્થાન કહેવાય છે.

રત્નધારે ગિરિવરે સપ્તર્ષીણાં મહાત્મનામ્ સપ્તસ્થાનાનિ પુણ્યાનિ સિદ્ધાવાસયુતાનિ ચ

રત્નધારા નામના ઉત્તમ પર્વત પર મહાન આત્માવાળા સાત ઋષિઓ વસે છે; ત્યાં સાત પવિત્ર સ્થળો છે, જ્યાં સિદ્ધ લોકો રહે છે.

મહત્પ્રજાપતેઃ સ્થાનમ્ એકશૃઙ્ગે નગોત્તમે ગજશૈલે તુ દુર્ગાદ્યાઃ સુમેધે વસવસ્ તથા

મહાન પ્રજાપતિનું નિવાસ સ્થાન એકશૃંગ નામના શ્રેષ્ઠ પર્વત પર છે; ગજશૈલ પર્વત પર દુર્ગા અને બીજા દેવીઓ તથા બુદ્ધિશાળી વસુઓ રહે છે.

આદિત્યાશ્ ચ તથા રુદ્રાઃ કૃતાવાસાસ્તથાશ્વિનૌ અશીતિર્દેવપુર્યસ્તુ હેમકક્ષે નગોત્તમે

આદિત્યો અને રુદ્રો પણ ત્યાં પોતપોતાના નિવાસ સ્થાનો ધરાવે છે, તેમજ અશ્વિનીકુમારો પણ; અને સુવર્ણ કટિધારી શ્રેષ્ઠ પર્વત પર અસ્સી દેવપુરીઓ છે.

સુનીલે રક્ષસાં વાસાઃ પઞ્ચકોટિશતાનિ ચ પઞ્ચકૂટે પુરાણ્યાસન્ પઞ્ચકોટિપ્રમાણતઃ

સુનીલ પર્વત પર રાક્ષસોનું નિવાસ છે, જેની સંખ્યા પાંચ કરોડ છે; પંચકૂટ પર્વત પર પણ જૂના શહેરો હતા, જેની સંખ્યા પણ પાંચ કરોડ જેટલી હતી.

શતશૃઙ્ગે પુરશતં યક્ષાણામમિતૌજસામ્ તામ્રાભે કાદ્રવેયાણાં વિશાખે તુ ગુહસ્ય વૈ

શતશૃંગ પર્વત પર અમાપ શક્તિ ધરાવનારા યક્ષોના સો શહેરો છે; તામ્રાભ પર્વત પર કાદ્રવેયો વસે છે અને વિશાખ પર્વત પર ગુહાનું નિવાસ છે.

શ્વેતોદરે મુનિશ્રેષ્ઠાઃ સુપર્ણસ્ય મહાત્મનઃ પિશાચકે કુબેરસ્ય હરિકૂટે હરેર્ગૃહમ્

શ્વેતોદર પર્વત પર શ્રેષ્ઠ મુનિઓ અને મહાન આત્માવાળા સુપર્ણ વસે છે; પિશાચક પર્વત પર કુબેરનું નિવાસ છે અને હરિકૂટ પર્વત પર હરિનું ઘર છે.

કુમુદે કિંનરાવાસસ્ ત્વ્ અઞ્જને ચારણાલયઃ કૃષ્ણે ગન્ધર્વનિલયઃ પાણ્ડુરે પુરસપ્તકમ્

કુમુદ પર્વત પર કિન્નર લોકોનું નિવાસ છે; અંજન પર્વત પર ચારણોનું ઘર છે; કૃષ્ણ પર્વત પર ગંધર્વોનું નિવાસ છે; પાંડુર પર્વત પર સાત શહેરો છે.

વિદ્યાધરાણાં વિપ્રેન્દ્રા વિશ્વભોગસમન્વિતમ્ સહસ્રશિખરે શૈલે દૈત્યાનામુગ્રકર્મણામ્

હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, વિદ્યા ધરાવનારા લોકો ત્યાં સર્વ સુખોથી યુક્ત રહી છે; સહસ્રશિખર પર્વત પર ઉગ્રકર્મ વાળા દૈત્ય વસે છે.

પુરાણાં તુ સહસ્રાણિ સપ્ત શક્રારિણાં દ્વિજાઃ મુકુટે પન્નગાવાસઃ પુષ્પકેતૌ મુનીશ્વરાઃ

હે દ્વિજ, ત્યાં ઇન્દ્રના શત્રુઓના સાત હજાર જૂના શહેરો છે; મુકુટ પર્વત પર સાપોનું નિવાસ છે અને પુષ્પકેતુ પર્વત પર મહાન મુનિઓ વસે છે.

વૈવસ્વતસ્ય સોમસ્ય વાયોર્નાગાધિપસ્ય ચ તક્ષકે ચૈવ શૈલેન્દ્રે ચત્વાર્યાયતનાનિ ચ

વૈવસ્વત, સોમ, વાયુ, નાગોના સ્વામી અને તક્ષક — આ સર્વના ચાર નિવાસસ્થાન પર્વત રાજાઓ પર છે.

બ્રહ્મેન્દ્રવિષ્ણુરુદ્રાણાં ગુહસ્ય ચ મહાત્મનઃ કુબેરસ્ય ચ સોમસ્ય તથાન્યેષાં મહાત્મનામ્

બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર, વિષ્ણુ, રુદ્ર, મહાન આત્માવાળા ગુહા, કુબેર, સોમ અને બીજા મહાન આત્માઓના નિવાસસ્થાન પણ ત્યાં છે.

સન્ત્યાયતનમુખ્યાનિ મર્યાદાપર્વતેષ્વપિ શ્રીકણ્ઠાદ્રિગુહાવાસી સર્વાવાસઃ સહોમયા

મર્યાદા પર્વતો પર પણ મુખ્ય તીર્થસ્થાનો છે; શ્રીકંઠ પર્વતની ગુફામાં શ્રીકંઠ અને ઉમા સાથે સર્વનું નિવાસ છે.

શ્રીકણ્ઠસ્યાધિપત્યં વૈ સર્વદેવેશ્વરસ્ય ચ અણ્ડસ્યાસ્ય પ્રવૃત્તિસ્તુ શ્રીકણ્ઠેન ન સંશયઃ

શ્રીકંઠ, સર્વ દેવોના સ્વામી, તેમનું અધિપત્ય અને આ બ્રહ્માંડની ઉત્પત્તિ શ્રીકંઠથી જ છે — તેમાં કોઈ શંકા નથી.

અનન્તેશાદયસ્ત્વેવં પ્રત્યેકં ચાણ્ડપાલકાઃ ચક્રવર્તિન ઇત્યુક્તાસ્ તતો વિદ્યેશ્વરાસ્ત્વિહ

અનંત અને બીજા દરેક બ્રહ્માંડના રક્ષક છે, તેમને ચક્રવર્તી કહેવાય છે; તેમના પછી વિદ્યા ધરાવનારા દેવતાઓ અહીં છે.