લિઙ્ગપુરાણમ્

ઉત્તરે નૈગમેયસ્ય કુમારસ્ય ચ પૂર્વતઃ અરુણોદસ્ય પૂર્વેણ શૈલેન્દ્રા નામતઃ સ્મૃતાઃ

ઉત્તર બાજુએ નૈગમેયનું ક્ષેત્ર છે અને પૂર્વ બાજુએ કુમારનું છે. અરુણોદના પૂર્વે શૈલેન્દ્ર નામના પર્વતો છે.

તાંસ્તુ સંક્ષેપતો વક્ષ્યે ન શક્યં વિસ્તરેણ તુ સિતાન્તશ્ ચ કુરણ્ડશ્ ચ કુરરશ્ચાચલોત્તમઃ

હું હવે એ બધાનું સંક્ષિપ્ત વર્ણન કરીશ, કારણ કે વિગતે કહેવું શક્ય નથી. તેમાં સિતાંત, કુરણ્ડ, કુરર અને ઉત્તમ પર્વત અચલ આવે છે.

વિકરો મણિશૈલશ્ ચ વૃક્ષવાંશ્ચાચલોત્તમઃ મહાનીલો ઽથ રુચકઃ સબિન્દુર્દર્દુરસ્ તથા

વિકર, મણિશૈલ, વૃક્ષવન અને ઉત્તમ પર્વત અચલ, મહાનિલ, રૂચક, સબિંદુ અને દર્દુર પણ છે.

વેણુમાંશ્ ચ સમેઘશ્ ચ નિષધો દેવપર્વતઃ ઇત્યેતે પર્વતવરા હ્ય્ અન્યે ચ ગિરયસ્ તથા

વેણુમાન, સમેઘ, નિષધ અને દેવપર્વત — આ સર્વ શ્રેષ્ઠ પર્વતો છે, અને બીજા પણ ઘણા પર્વતો છે.

પૂર્વેણ મન્દરસ્યૈતે સિદ્ધાવાસા ઉદાહૃતાઃ તેષુ તેષુ ગિરીન્દ્રેષુ ગુહાસુ ચ વનેષુ ચ

મંદર પર્વતના પૂર્વે આ બધા સિદ્ધોના નિવાસસ્થાન તરીકે ઓળખાય છે. દરેક મહાપર્વત, તેની ગુફાઓ અને જંગલોમાં,

રુદ્રક્ષેત્રાણિ દિવ્યાનિ વિષ્ણોર્નારાયણસ્ય ચ સરસો માનસસ્યેહ દક્ષિણેન મહાચલાઃ

ત્યાં રુદ્ર, વિષ્ણુ અને નારાયણના દિવ્ય ક્ષેત્રો છે. અહીં માનસ સરોવરનાં દક્ષિણમાં મહાપર્વતો આવેલા છે.

યે કીર્ત્યમાનાસ્તાન્સર્વાન્ સંક્ષિપ્ય પ્રવદામ્યહમ્ શૈલશ્ ચ વિશિરાશ્ચૈવ શિખરશ્ચાચલોત્તમઃ

હવે જે નામ લીધાં છે, એ બધાનું સંક્ષિપ્ત વર્ણન કરું છું: શૈલ, વિશિર અને શિખર તથા ઉત્તમ પર્વત અચલ.

એકશૃઙ્ગો મહાશૂલો ગજશૈલઃ પિશાચકઃ પઞ્ચશૈલો ઽથ કૈલાસો હિમવાંશ્ચાચલોત્તમઃ

એકશૃંગ, મહાશૂલ, ગજશૈલ, પિશાચક, પંચશૈલ, કૈલાસ અને ઉત્તમ પર્વત હિમવાન.

ઇત્યેતે દેવચરિતા ઉત્કટાઃ પર્વતોત્તમાઃ તેષુ તેષુ ચ સર્વેષુ પર્વતેષુ વનેષુ ચ

આ બધા ઉત્તમ અને દિવ્ય પર્વતો છે, જે પોતાની મહાનતાથી પ્રસિદ્ધ છે. દરેક પર્વત અને જંગલમાં,

રુદ્રક્ષેત્રાણિ દિવ્યાનિ સ્થાપિતાનિ સુરોત્તમૈઃ દિગ્ભાગે દક્ષિણે પ્રોક્તાઃ પશ્ચિમે ચ વદામિ વઃ

દેવોમાં શ્રેષ્ઠોએ ત્યાં દિવ્ય રુદ્રક્ષેત્રો સ્થાપ્યા છે. દક્ષિણ દિશાના ક્ષેત્રોનું વર્ણન કર્યું, હવે પશ્ચિમ બાજુના વિષે કહું છું.

અપરેણ સિતોદશ્ ચ સુરપશ્ ચ મહાબલઃ કુમુદો મધુમાંશ્ચૈવ હ્ય્ અઞ્જનો મુકુટસ્ તથા

આગળ, સિતોદ, મહાબલી સુરપ, કુમુદ, મધુમાન, અંજન અને મુકુટ પણ છે.

કૃષ્ણશ્ ચ પાણ્ડુરશ્ચૈવ સહસ્રશિખરશ્ ચ યઃ પારિજાતશ્ ચ શૈલેન્દ્રઃ શ્રીશૃઙ્ગશ્ચાચલોત્તમઃ

કૃષ્ણ, પાંડુર, સહસ્રશિખર, પારિજાત, શૈલેન્દ્ર અને ઉત્તમ પર્વત શ્રીશૃંગ.

ઇત્યેતે દેવચરિતા ઉત્કટાઃ પર્વતોત્તમાઃ સર્વે પશ્ચિમદિગ્ભાગે રુદ્રક્ષેત્રસમન્વિતાઃ

આ બધા ઉત્તમ અને દિવ્ય પર્વતો છે, જે પશ્ચિમ દિશામાં આવેલા છે અને રુદ્રક્ષેત્રોથી યુક્ત છે.

મહાભદ્રસ્ય સરસશ્ ચોત્તરે ચ મહાબલાઃ યે સ્થિતાઃ કીર્ત્યમાનાંસ્તાન્ સંક્ષિપ્યેહ નિબોધત

મહાભદ્ર સરોવરનાં ઉત્તર બાજુએ મહાન શક્તિશાળી પર્વતો છે. જેમનું નામ લીધું છે, હવે તેમનું સંક્ષિપ્ત વર્ણન સાંભળો.

શઙ્ખકૂટો મહાશૈલો વૃષભો હંસપર્વતઃ નાગશ્ ચ કપિલશ્ચૈવ ઇન્દ્રશૈલશ્ ચ સાનુમાન્

શંખકૂટ મહાપર્વત, વૃષભ, હંસપર્વત, નાગ, કપિલ અને શિખરોવાળો ઇન્દ્રશૈલ.

નીલઃ કણ્ટકશૃઙ્ગશ્ ચ શતશૃઙ્ગશ્ ચ પર્વતઃ પુષ્પકોશઃ પ્રશૈલશ્ ચ વિરજશ્ચાચલોત્તમઃ

નીલ, કંટકશૃંગ, શતશૃંગ, પર્વત, પુષ્પકોશ, પ્રશૈલ અને વિરજ — આ બધા અચળ પર્વતોમાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

વરાહપર્વતશ્ચૈવ મયૂરશ્ચાચલોત્તમઃ જારુધિશ્ચૈવ શૈલેન્દ્ર એત ઉત્તરસંસ્થિતાઃ

વરાહ પર્વત, મયૂર નામનો મહાન પર્વત અને જારુધિ નામનો પર્વતરાજ — આ બધા ઉત્તર દિશામાં સ્થિત છે.

તેષુ શૈલેષુ દિવ્યેષુ દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ અસંખ્યાતાનિ દિવ્યાનિ વિમાનાનિ સહસ્રશઃ

આ દિવ્ય પર્વતો પર, દેવોના દેવ શૂલીના અસંખ્ય અને હજારો દિવ્ય વિમાનો વસે છે.

એતેષાં શૈલમુખ્યાનામ્ અન્તરેષુ યથાક્રમમ્ સન્તિ ચૈવાન્તરદ્રોણ્યઃ સરાંસ્યુપવનાનિ ચ

આ મુખ્ય પર્વતોની વચ્ચે, ક્રમશઃ અનેક ખીણો, સરોવરો અને વનરાજીઓ છે.

વસન્તિ દેવા મુનયઃ સિદ્ધાશ્ ચ શિવભાવિતાઃ કૃતવાસાઃ સપત્નીકાઃ પ્રસાદાત્પરમેષ્ઠિનઃ

શિવભક્ત દેવો, ઋષિઓ અને સિદ્ધો, પોતાના પત્નીઓ સાથે પરમેશ્વર કૃપાથી ત્યાં વસે છે.

લક્ષ્મ્યાદ્યાનાં બિલ્વવને કકુભે કશ્યપાદયઃ તથા તાલવને પ્રોક્તમ્ ઇન્દ્રોપેન્દ્રોરગાત્મનામ્

લક્ષ્મી અને અન્ય દેવીઓ સાથે કશ્યપાદિ ઋષિઓ બિલ્વવનમાં રહે છે; તેમ જ, તાળવનમાં ઇન્દ્ર, ઉપેન્દ્ર અને સર્પપ્રકૃતિના દેવો વસે છે.

ઉદુંબરે કર્દમસ્ય તથાન્યેષાં મહાત્મનામ્ વિદ્યાધરાણાં સિદ્ધાનાં પુણ્યે ત્વામ્રવને શુભે

ઉદુમ્બરવનમાં કર્દમ અને અન્ય મહાન આત્માઓ વસે છે; પવિત્ર આમ્રવનમાં વિદ્યા ધરાવનારા અને સિદ્ધો વસે છે.

નાગાનાં સિદ્ધસંઘાનાં તથા નિંબવને સ્થિતિઃ સૂર્યસ્ય કિંશુકવને તથા રુદ્રગણસ્ય ચ

નાગો અને સિદ્ધોના સમૂહો નિમ્બવનમાં રહે છે; કિંચુકવનમાં સૂર્ય અને રુદ્રગણો વસે છે.

બીજપૂરવને પુણ્યે દેવાચાર્યો વ્યવસ્થિતઃ કૌમુદે તુ વને વિષ્ણુપ્રમુખાનાં મહાત્મનામ્

પવિત્ર બીજાપૂરવનમાં દેવગુરુ સ્થિર છે; કૌમુદીવનમાં વિષ્ણુપ્રમુખ મહાન આત્માઓ વસે છે.

સ્થલપદ્મવનાન્તસ્થન્યગ્રોધે ઽશેષભોગિનઃ શેષસ્ત્વશેષજગતાં પતિરાસ્તે ઽતિગર્વિતઃ

સ્થલપદ્મવનમાં, ન્યગ્રોધ વૃક્ષ નીચે, બધા ભોગી નાગો વસે છે; અને અહંકારભર્યા શેષ, સર્વજગતના સ્વામી, ત્યાં નિવાસ કરે છે.

સ એવ જગતાં કાલઃ પાતાલે ચ વ્યવસ્થિતઃ વિષ્ણોર્વિશ્વગુરોર્મૂર્તિર્ દિવ્યઃ સાક્ષાદ્ધલાયુધઃ

એ જ સર્વજગત માટે સમયરૂપ છે, પાતાળમાં સ્થિત છે; એ વિષ્ણુ, સર્વવિશ્વના ગુરુ અને હલધારી દેવ છે.

શયનં દેવદેવસ્ય સ હરેઃ કઙ્કણં વિભોઃ વને પનસવૃક્ષાણાં સશુક્રા દાનવાદયઃ

એ દેવોના દેવનું શયનસ્થાન છે; એ હરિનું કંકણ છે. પનસ વૃક્ષોના વનમાં દાનવો અને શુક્રાદિ અન્ય લોકો વસે છે.

કિન્નરૈરુરગાશ્ચૈવ વિશાખકવને સ્થિતાઃ મનોહરવને વૃક્ષાઃ સર્વકોટિસમન્વિતાઃ

વિશાખકવનમાં કિન્નર અને નાગો વસે છે; મનોહરવનમાં સર્વપ્રકારના વૃક્ષો છે.

નન્દીશ્વરો ગણવરૈઃ સ્તૂયમાનો વ્યવસ્થિતઃ સંતાનકસ્થલીમધ્યે સાક્ષાદ્દેવી સરસ્વતી

નંદીશ્વર ત્યાં ગણા સાથે સ્તુતિ પામે છે; સંતાનકવનના મધ્યમાં દેવી સરસ્વતી સ્વયં ઉપસ્થિત છે.