લિઙ્ગપુરાણમ્

વાયોશ્ચૈવ તુ રુદ્રસ્ય શર્વાલયસમન્તતઃ તેષાં તેષાં વિમાનેષુ દિવ્યેષુ વિવિધેષુ ચ

તેમજ, વાયુ અને રુદ્રના મહેલો પણ શર્વના આસપાસ છે; એ વિવિધ દિવ્ય મહેલોમાં દરેક પોતપોતાના સ્થાને વસે છે.

ઈશાન્યામીશ્વરક્ષેત્રે નિત્યાર્ચા ચ વ્યવસ્થિતા સિદ્ધેશ્વરૈશ્ ચ ભગવાઞ્ છૈલાદિઃ શિષ્યસંમતઃ

ઉત્તર-પૂર્વ દિશામાં, ઈશ્વરક્ષેત્રે, સતત પૂજા ચાલે છે; ત્યાં સિદ્ધેશ્વરો અને શિષ્યો દ્વારા માન્ય એવા ભગવાન શૈલાદિ નિવાસ કરે છે.

સનત્કુમારઃ સિદ્ધૈસ્તુ સુખાસીનઃ સુરેશ્વરઃ સનકશ્ ચ સનન્દશ્ ચ સદૃશાશ્ ચ સહસ્રશઃ

ત્યાં સનત્કુમાર, દેવતાઓના સ્વામી, સિદ્ધો સાથે આનંદથી બેઠા છે; સનક, સનંદ અને એમ જેવા હજારો મહાન પુરુષો હાજર છે.

યોગભૂમિઃ ક્વચિત્તસ્મિન્ ભોગભૂમિઃ ક્વચિત્ક્વચિત્ બાલસૂર્યપ્રતીકાશં વિમાનં તત્ર શોભનમ્

કેટલાક સ્થળે યોગ માટેનું સ્થાન છે, તો ક્યાંક ભોગ માટેનું સ્થાન છે; ત્યાં, બાળસૂર્ય જેવી કાંતિ ધરાવતું સુંદર મહેલ તેજ આપે છે.

શૈલાદિનઃ શુભં ચાસ્તિ તસ્મિન્નાસ્તે ગણેશ્વરઃ ષણ્મુખસ્ય ગણેશસ્ય ગણાનાં તુ સહસ્રશઃ

ત્યાં શૈલાદિનું પવિત્ર નિવાસસ્થાન છે, જ્યાં ગણેશ, ષણ્મુખ અને હજારો ગણો સાથે રહે છે.

સુયશાયાઃ સુનેત્રાયાઃ માતૄણાં મદનસ્ય ચ તસ્ય જમ્બૂનદી નામ મૂલમાવેષ્ટ્ય સંસ્થિતા

ત્યાં સુયશા, સુનેત્રા અને માતૃઓ તથા મદન હાજર છે; અને તેના પાયે જાંબુનદી નામની નદી વહે છે.

તસ્ય દક્ષિણપાર્શ્વે તુ જમ્બૂવૃક્ષઃ સુશોભનઃ અત્યુચ્છ્રિતઃ સુવિસ્તીર્ણઃ સર્વકાલફલપ્રદઃ

તેના દક્ષિણ બાજુએ સુંદર, ખૂબ ઊંચું અને વિશાળ જાંબુ વૃક્ષ છે, જે સર્વ ઋતુમાં ફળ આપે છે.

મેરોઃ સમન્તાદ્વિસ્તીર્ણં શુભં વર્ષમિલાવૃતમ્ તત્ર જમ્બૂફલાહારાઃ કેચિચ્ચામૃતભોજનાઃ

મેરુ પર્વતના ચારે બાજુ વિશાળ અને પવિત્ર પ્રદેશ છે, જ્યાં વર્ષમિલા વૃક્ષો છે; ત્યાં કેટલાક જાંબુફળ ખાય છે, તો કેટલાક અમૃતનું સેવન કરે છે.

જાંબૂનદસમપ્રખ્યા નાનાવર્ણાશ્ ચ ભોગિનઃ મેરુપાદાશ્રિતો વિપ્રા દ્વીપો ઽયં મધ્યમઃ શુભઃ

ત્યાં અનેક રંગના ભોગવટાદાર છે, જે જાંબુનદ સોનાની જેમ ચમકે છે; બ્રાહ્મણો, જે મેરુના પાદે રહે છે, આને મધ્યમ અને પવિત્ર દ્વીપ કહે છે.

નવવર્ષાન્વિતશ્ચૈવ નદીનદગિરીશ્વરૈઃ નવવર્ષં તુ વક્ષ્યામિ જંબૂદ્વીપં યથાતથમ્

આ દ્વીપ નવ પ્રદેશોથી યુક્ત છે, દરેકને પોતાની નદી, દેશ અને પર્વતના સ્વામી છે; હવે હું જાંબુદ્વીપના નવ પ્રદેશો યોગ્ય રીતે વર્ણવીશ.

વિસ્તારાન્મણ્ડલાચ્ચૈવ યોજનૈશ્ ચ નિબોધત

હવે મારા પાસેથી તેની પહોળાઈ, પરિધિ અને યોજનમાં માપો સાંભળો.

શતમેકં સહસ્રાણાં યોજનાનાં સ તુ સ્મૃતઃ અનુ દ્વીપં સહસ્રાણાં દ્વિગુણં દ્વિગુણોત્તરમ્

એક લાખ યોજનાની માપણી કહેવાય છે; દરેક દ્વીપનું કદ એના પહેલા કરતાં બમણું વધતું જાય છે.

પઞ્ચાશત્કોટિવિસ્તીર્ણા સસમુદ્રા ધરા સ્મૃતા દ્વીપૈશ્ ચ સપ્તભિર્ યુક્તા લોકાલોકાવૃતા શુભા

પૃથ્વી અને તેના સાગરો મળીને પચાસ કરોડ યોજન પહોળી કહેવાય છે, એ સાત દ્વીપોથી જોડાયેલી છે અને શુભ લોકાલોક પર્વતથી ઘેરાયેલી છે.

નીલસ્તથોત્તરે મેરોઃ શ્વેતસ્તસ્યોત્તરે પુનઃ શૃઙ્ગી તસ્યોત્તરે વિપ્રાસ્ ત્રયસ્તે વર્ષપર્વતાઃ

મેરુના ઉત્તર તરફ નિલા પર્વત છે, તેના પણ ઉત્તર તરફ શ્વેત પર્વત છે અને એના પણ ઉત્તર તરફ શ્રૃંગી પર્વત છે; હે મુનિઓ, આ ત્રણેય વર્ષપર્વત કહેવાય છે.

જઠરો દેવકૂટશ્ ચ પૂર્વસ્યાં દિશિ પર્વતૌ નિષધો દક્ષિણે મેરોસ્ તસ્ય દક્ષિણતો ગિરિઃ હેમકૂટ ઇતિ ખ્યાતો હિમવાંસ્તસ્ય દક્ષિણે

પૂર્વ દિશામાં જઠર અને દેવકૂટ નામના પર્વતો છે; મેરુના દક્ષિણમાં નિષધ પર્વત છે, તેના દક્ષિણમાં હેમકૂટ નામનો પર્વત છે અને એના દક્ષિણમાં હિમવંત છે.

મેરોઃ પશ્ચિમતશ્ચૈવ પર્વતૌ દ્વૌ ધરાધરૌ માલ્યવાન્ગન્ધમાદશ્ ચ દ્વાવેતાવુદગાયતૌ

મેરુના પશ્ચિમમાં ધરાધર અને માલ્યવાન નામના બે પર્વતો છે; ત્યાં જ ગંધમાદન પર્વત પણ છે—આ બંને પર્વતો ઉત્તર તરફ ફેલાયેલા છે.

એતે પર્વતરાજાનઃ સિદ્ધચારણસેવિતાઃ તેષામ્ અન્તરવિષ્કમ્ભો નવસાહસ્રમેકશઃ

આ બધા પર્વતો પર્વતરાજ કહેવાય છે અને સિદ્ધો તથા ચારણો અહીં વસે છે; દરેક પર્વત વચ્ચેનું અંતર નવ હજાર યોજન છે.

ઇદં હૈમવતં વર્ષં ભારતં નામ વિશ્રુતમ્ હેમકૂટં પરં તસ્માન્ નામ્ના કિંપુરુષં સ્મૃતમ્

આ હિમવંત પ્રદેશને ભારત તરીકે ઓળખવામાં આવે છે; હેમકૂટની પાર કિંપુરુષ નામનું પ્રદેશ છે.

નૈષધં હેમકૂટાત્તુ હરિવર્ષં તદુચ્યતે હરિવર્ષાત્પરં ચૈવ મેરોઃ શુભમિલાવૃતમ્

હેમકૂટની પાર નિષધ પ્રદેશ છે, જેને હરિવર્ષ કહે છે; હરિવર્ષની પાર મેરુનું શુભ ઇલાવૃત પ્રદેશ છે.

ઇલાવૃતાત્પરં નીલં રમ્યકં નામ વિશ્રુતમ્ રમ્યાત્પરતરં શ્વેતં વિખ્યાતં તદ્ધિરણ્મયમ્

ઇલાવૃતની પાર નિલા પ્રદેશ છે, જેને રમ્યક કહેવાય છે; રમ્યકની પાર શ્વેત પ્રદેશ છે, જે હિરણ્મય તરીકે જાણીતું છે.

હિરણ્મયાત્પરં ચાપિ શૃઙ્ગી ચૈવ કુરુઃ સ્મૃતઃ ધનુઃસંસ્થે તુ વિજ્ઞેયે દ્વે વર્ષે દક્ષિણોત્તરે

હિરણ્મયની પાર શ્રૃંગી પ્રદેશ છે અને ત્યાં કુરુ પ્રદેશ કહેવાય છે; ધનુષાકારમાં દક્ષિણ અને ઉત્તર તરફ બે પ્રદેશ ઓળખવા જેવા છે.

દીર્ઘાણિ તત્ર ચત્વારિ મધ્યતસ્તદિલાવૃતમ્ મેરોઃ પશ્ચિમપૂર્વેણ દ્વે તુ દીર્ઘેતરે સ્મૃતે

ત્યાં ચાર લાંબા પ્રદેશ છે, જેમાં ઇલાવૃત મધ્યમાં છે; મેરુના પશ્ચિમ અને પૂર્વ તરફ બે લાંબા પ્રદેશ વધુ છે.

અર્વાક્તુ નિષધસ્યાથ વેદ્યર્ધં ચોત્તરં સ્મૃતમ્ વેદ્યર્ધે દક્ષિણે ત્રીણિ વર્ષાણિ ત્રીણિ ચોત્તરે

નિષધના દક્ષિણમાં અર્ધ યજ્ઞવેદી કહેવાય છે અને એ જ ઉત્તર તરફ પણ છે; દક્ષિણ અર્ધમાં ત્રણ પ્રદેશ છે અને ઉત્તર અર્ધમાં પણ ત્રણ પ્રદેશ છે.

તયોર્મધ્યે ચ વિજ્ઞેયં મેરુમધ્યમિલાવૃતમ્ દક્ષિણેન તુ નીલસ્ય નિષધસ્યોત્તરેણ તુ

આ બન્ને વચ્ચે મેરુનું મધ્ય ભાગ એટલે ઇલાવૃત છે; એ નિલાના દક્ષિણમાં અને નિષધના ઉત્તર તરફ આવેલું છે.

ઉદગાયતો મહાશૈલો માલ્યવાન્નામ પર્વતઃ યોજનાનાં સહસ્રે દ્વે ઉપરિષ્ટાત્તુ વિસ્તૃતઃ

ઉત્તર તરફ માલ્યવાન નામનો મહાન પર્વત ઊભો છે, જે ઉપરથી બે હજાર યોજન જેટલો વિસ્તૃત છે.

આયામતશ્ચતુસ્ત્રિંશત્ સહસ્રાણિ પ્રકીર્તિતઃ તસ્ય પ્રતીચ્યાં વિજ્ઞેયઃ પર્વતો ગન્ધમાદનઃ

એનો લંબાઈ બત્રીસ હજાર યોજન કહેવાય છે; એના પશ્ચિમમાં ગંધમાદન પર્વત છે.

આયામતઃ સ વિજ્ઞેયો માલ્યવાનિવ વિસ્તૃતઃ જમ્બૂદ્વીપસ્ય વિસ્તારાત્ સમેન તુ સમન્તતઃ

ગંધમાદન પર્વત પણ માલ્યવાન જેટલો જ લાંબો અને વિસ્તૃત છે, અને જંબૂદ્વીપની પહોળાઈ જેટલો દરેક દિશામાં સમાન છે.

પ્રાગાયતાઃ સુપર્વાણઃ ષડેતે વર્ષપર્વતાઃ અવગાઢાશ્ચોભયતઃ સમુદ્રૌ પૂર્વપશ્ચિમૌ

આ છ વર્ષપર્વતો પૂર્વ તરફ વિસ્તરેલા છે અને બંને બાજુએ પૂર્વ અને પશ્ચિમ સાગરમાં ડૂબેલા છે.

હિમપ્રાયસ્તુ હિમવાન્ હેમકૂટસ્તુ હેમવાન્ તરુણાદિત્યસંકાશો હૈરણ્યો નિષધઃ સ્મૃતઃ

હિમવંત પર્વત મોટાભાગે બરફથી ઢંકાયેલો છે, હેમકૂટ પર્વત સોનાની જેમ છે અને નિષધ પણ કુમળા સૂર્ય જેવો સુવર્ણ રંગનો કહેવાય છે.