લિઙ્ગપુરાણમ્

તેજસ્વિની નામ પુરી આગ્નેય્યાં પાવકસ્ય તુ અમરાવતીસમા દિવ્યા સર્વભોગસમન્વિતા

આગ્નેય દિશામાં તેજસ્વિની નામની એક નગરી છે, જે અગ્નિદેવની છે, અમરાવતી જેવી દિવ્ય અને સર્વ સુખોથી ભરપૂર છે.

વૈવસ્વતી દક્ષિણે તુ યમસ્ય યમિનાં વરાઃ ભવનૈરાવૃતા દિવ્યૈર્ જાંબૂનદમયૈઃ શુભૈઃ

દક્ષિણમાં વૈવસ્વતી નામની યમરાજાની નગરી છે, જે નિયંત્રણમાં શ્રેષ્ઠ છે અને શુદ્ધ સોનાથી બનેલા દિવ્ય મહેલો વડે ઘેરાયેલી છે.

નૈરૃતે કૃષ્ણવર્ણા ચ તથા શુદ્ધવતી શુભા તાદૃશી ગન્ધવન્તી ચ વાયવ્યાં દિશિ શોભના

નૈઋત્ય દિશામાં કાળી રંગની સુંદર શુદ્ધવતી નગરી છે અને એ જ રીતે વાયવ્ય દિશામાં સુંદર ગંધવતી નગરી છે.

મહોદયા ચોત્તરે ચ ઐશાન્યાં તુ યશોવતી પર્વતસ્ય દિગન્તેષુ શોભતે દિવિ સર્વદા

ઉત્તર-પૂર્વ દિશામાં, પર્વતના કિનારે, મહોદય નામે એક પ્રસિદ્ધ નગર છે, જે હંમેશા આકાશમાં તેજસ્વી દેખાય છે.

બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનાં તથાન્યેષાં નિકેતનમ્ સર્વભોગયુતં પુણ્યં દીર્ઘિકાભિર્નગોત્તમમ્

આ નગર બ્રહ્મા, વિષ્ણુ, મહેશ અને અન્ય દેવતાઓનું નિવાસસ્થાન છે; અહીં સર્વ પ્રકારના સુખ-સુવિધા છે, પવિત્ર છે, સુંદર તળાવોથી શોભાયમાન છે અને શહેરોમાં શ્રેષ્ઠ છે.

સિદ્ધૈર્યક્ષૈસ્તુ સમ્પૂર્ણં ગન્ધર્વૈર્મુનિપુઙ્ગવૈઃ તથાન્યૈર્વિવિધાકારૈર્ ભૂતસંઘૈશ્ ચતુર્વિધૈઃ

આ નગર સિદ્ધો, યક્ષો, ગંધર્વો, મહાન ઋષિઓ અને અનેક પ્રકારના ચાર જાતિના ભૂતગણોથી ભરેલું છે.

ગિરેરુપરિ વિપ્રેન્દ્રાઃ શુદ્ધસ્ફટિકસન્નિભમ્ સહસ્રભૌમં વિસ્તીર્ણં વિમાનં વામતઃ સ્થિતમ્

પર્વતની ઉપર, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, શુદ્ધ સ્ફટિક જેવું તેજ ધરાવતું, હજારો મહલોથી યુક્ત, વિશાળ મહેલ ડાબી બાજુએ સ્થિત છે.

તસ્મિન્મહાભુજઃ શર્વઃ સોમસૂર્યાગ્નિલોચનઃ સિંહાસને મણિમયે દેવ્યાસ્તે ષણ્મુખેન ચ

ત્યાં મહાબાહુ શર્વ, જેમની આંખો ચંદ્ર, સૂર્ય અને અગ્નિ છે, તેઓ દેવીએ અને ષણ્મુખ સાથે મણિમય સિંહાસન પર વિરાજમાન છે.

હરેસ્તદર્ધં વિસ્તીર્ણં વિમાનં તત્ર સો ઽપિ ચ પદ્મરાગમયં દિવ્યં પદ્મજસ્ય ચ દક્ષિણે

પાછળ હરિનું મહેલ છે, જે અડધું વિસ્તૃત છે, દિવ્ય પદ્મરાગ રત્નોથી બનેલું છે, અને દક્ષિણ બાજુએ પદ્મજનું સુંદર મહેલ છે.

તસ્મિન્ શક્રસ્ય વિપુલં પુરં રમ્યં યમસ્ય ચ સોમસ્ય વરુણસ્યાથ નિરૃતેઃ પાવકસ્ય ચ

ત્યાં શક્ર, યમ, સોમ, વરુણ, નિૃતિ અને અગ્નિના વિશાળ અને મનોહર નગરો પણ છે.

વાયોશ્ચૈવ તુ રુદ્રસ્ય શર્વાલયસમન્તતઃ તેષાં તેષાં વિમાનેષુ દિવ્યેષુ વિવિધેષુ ચ

તેમજ, વાયુ અને રુદ્રના મહેલો પણ શર્વના આસપાસ છે; એ વિવિધ દિવ્ય મહેલોમાં દરેક પોતપોતાના સ્થાને વસે છે.

ઈશાન્યામીશ્વરક્ષેત્રે નિત્યાર્ચા ચ વ્યવસ્થિતા સિદ્ધેશ્વરૈશ્ ચ ભગવાઞ્ છૈલાદિઃ શિષ્યસંમતઃ

ઉત્તર-પૂર્વ દિશામાં, ઈશ્વરક્ષેત્રે, સતત પૂજા ચાલે છે; ત્યાં સિદ્ધેશ્વરો અને શિષ્યો દ્વારા માન્ય એવા ભગવાન શૈલાદિ નિવાસ કરે છે.

સનત્કુમારઃ સિદ્ધૈસ્તુ સુખાસીનઃ સુરેશ્વરઃ સનકશ્ ચ સનન્દશ્ ચ સદૃશાશ્ ચ સહસ્રશઃ

ત્યાં સનત્કુમાર, દેવતાઓના સ્વામી, સિદ્ધો સાથે આનંદથી બેઠા છે; સનક, સનંદ અને એમ જેવા હજારો મહાન પુરુષો હાજર છે.

યોગભૂમિઃ ક્વચિત્તસ્મિન્ ભોગભૂમિઃ ક્વચિત્ક્વચિત્ બાલસૂર્યપ્રતીકાશં વિમાનં તત્ર શોભનમ્

કેટલાક સ્થળે યોગ માટેનું સ્થાન છે, તો ક્યાંક ભોગ માટેનું સ્થાન છે; ત્યાં, બાળસૂર્ય જેવી કાંતિ ધરાવતું સુંદર મહેલ તેજ આપે છે.

શૈલાદિનઃ શુભં ચાસ્તિ તસ્મિન્નાસ્તે ગણેશ્વરઃ ષણ્મુખસ્ય ગણેશસ્ય ગણાનાં તુ સહસ્રશઃ

ત્યાં શૈલાદિનું પવિત્ર નિવાસસ્થાન છે, જ્યાં ગણેશ, ષણ્મુખ અને હજારો ગણો સાથે રહે છે.

સુયશાયાઃ સુનેત્રાયાઃ માતૄણાં મદનસ્ય ચ તસ્ય જમ્બૂનદી નામ મૂલમાવેષ્ટ્ય સંસ્થિતા

ત્યાં સુયશા, સુનેત્રા અને માતૃઓ તથા મદન હાજર છે; અને તેના પાયે જાંબુનદી નામની નદી વહે છે.

તસ્ય દક્ષિણપાર્શ્વે તુ જમ્બૂવૃક્ષઃ સુશોભનઃ અત્યુચ્છ્રિતઃ સુવિસ્તીર્ણઃ સર્વકાલફલપ્રદઃ

તેના દક્ષિણ બાજુએ સુંદર, ખૂબ ઊંચું અને વિશાળ જાંબુ વૃક્ષ છે, જે સર્વ ઋતુમાં ફળ આપે છે.

મેરોઃ સમન્તાદ્વિસ્તીર્ણં શુભં વર્ષમિલાવૃતમ્ તત્ર જમ્બૂફલાહારાઃ કેચિચ્ચામૃતભોજનાઃ

મેરુ પર્વતના ચારે બાજુ વિશાળ અને પવિત્ર પ્રદેશ છે, જ્યાં વર્ષમિલા વૃક્ષો છે; ત્યાં કેટલાક જાંબુફળ ખાય છે, તો કેટલાક અમૃતનું સેવન કરે છે.

જાંબૂનદસમપ્રખ્યા નાનાવર્ણાશ્ ચ ભોગિનઃ મેરુપાદાશ્રિતો વિપ્રા દ્વીપો ઽયં મધ્યમઃ શુભઃ

ત્યાં અનેક રંગના ભોગવટાદાર છે, જે જાંબુનદ સોનાની જેમ ચમકે છે; બ્રાહ્મણો, જે મેરુના પાદે રહે છે, આને મધ્યમ અને પવિત્ર દ્વીપ કહે છે.

નવવર્ષાન્વિતશ્ચૈવ નદીનદગિરીશ્વરૈઃ નવવર્ષં તુ વક્ષ્યામિ જંબૂદ્વીપં યથાતથમ્

આ દ્વીપ નવ પ્રદેશોથી યુક્ત છે, દરેકને પોતાની નદી, દેશ અને પર્વતના સ્વામી છે; હવે હું જાંબુદ્વીપના નવ પ્રદેશો યોગ્ય રીતે વર્ણવીશ.

વિસ્તારાન્મણ્ડલાચ્ચૈવ યોજનૈશ્ ચ નિબોધત

હવે મારા પાસેથી તેની પહોળાઈ, પરિધિ અને યોજનમાં માપો સાંભળો.

શતમેકં સહસ્રાણાં યોજનાનાં સ તુ સ્મૃતઃ અનુ દ્વીપં સહસ્રાણાં દ્વિગુણં દ્વિગુણોત્તરમ્

એક લાખ યોજનાની માપણી કહેવાય છે; દરેક દ્વીપનું કદ એના પહેલા કરતાં બમણું વધતું જાય છે.

પઞ્ચાશત્કોટિવિસ્તીર્ણા સસમુદ્રા ધરા સ્મૃતા દ્વીપૈશ્ ચ સપ્તભિર્ યુક્તા લોકાલોકાવૃતા શુભા

પૃથ્વી અને તેના સાગરો મળીને પચાસ કરોડ યોજન પહોળી કહેવાય છે, એ સાત દ્વીપોથી જોડાયેલી છે અને શુભ લોકાલોક પર્વતથી ઘેરાયેલી છે.

નીલસ્તથોત્તરે મેરોઃ શ્વેતસ્તસ્યોત્તરે પુનઃ શૃઙ્ગી તસ્યોત્તરે વિપ્રાસ્ ત્રયસ્તે વર્ષપર્વતાઃ

મેરુના ઉત્તર તરફ નિલા પર્વત છે, તેના પણ ઉત્તર તરફ શ્વેત પર્વત છે અને એના પણ ઉત્તર તરફ શ્રૃંગી પર્વત છે; હે મુનિઓ, આ ત્રણેય વર્ષપર્વત કહેવાય છે.

જઠરો દેવકૂટશ્ ચ પૂર્વસ્યાં દિશિ પર્વતૌ નિષધો દક્ષિણે મેરોસ્ તસ્ય દક્ષિણતો ગિરિઃ હેમકૂટ ઇતિ ખ્યાતો હિમવાંસ્તસ્ય દક્ષિણે

પૂર્વ દિશામાં જઠર અને દેવકૂટ નામના પર્વતો છે; મેરુના દક્ષિણમાં નિષધ પર્વત છે, તેના દક્ષિણમાં હેમકૂટ નામનો પર્વત છે અને એના દક્ષિણમાં હિમવંત છે.

મેરોઃ પશ્ચિમતશ્ચૈવ પર્વતૌ દ્વૌ ધરાધરૌ માલ્યવાન્ગન્ધમાદશ્ ચ દ્વાવેતાવુદગાયતૌ

મેરુના પશ્ચિમમાં ધરાધર અને માલ્યવાન નામના બે પર્વતો છે; ત્યાં જ ગંધમાદન પર્વત પણ છે—આ બંને પર્વતો ઉત્તર તરફ ફેલાયેલા છે.

એતે પર્વતરાજાનઃ સિદ્ધચારણસેવિતાઃ તેષામ્ અન્તરવિષ્કમ્ભો નવસાહસ્રમેકશઃ

આ બધા પર્વતો પર્વતરાજ કહેવાય છે અને સિદ્ધો તથા ચારણો અહીં વસે છે; દરેક પર્વત વચ્ચેનું અંતર નવ હજાર યોજન છે.

ઇદં હૈમવતં વર્ષં ભારતં નામ વિશ્રુતમ્ હેમકૂટં પરં તસ્માન્ નામ્ના કિંપુરુષં સ્મૃતમ્

આ હિમવંત પ્રદેશને ભારત તરીકે ઓળખવામાં આવે છે; હેમકૂટની પાર કિંપુરુષ નામનું પ્રદેશ છે.

નૈષધં હેમકૂટાત્તુ હરિવર્ષં તદુચ્યતે હરિવર્ષાત્પરં ચૈવ મેરોઃ શુભમિલાવૃતમ્

હેમકૂટની પાર નિષધ પ્રદેશ છે, જેને હરિવર્ષ કહે છે; હરિવર્ષની પાર મેરુનું શુભ ઇલાવૃત પ્રદેશ છે.