લિઙ્ગપુરાણમ્

યશ્ચાભિમાની ભગવાન્ ભવાત્મા પૈતામહો વહ્નિરસુઃ પ્રજાનામ્ સ્વાહા ચ તસ્માત્સુષુવે સુતાનાં ત્રયં ત્રયાણાં જગતાં હિતાય

અને સ્વયંભૂ ભગવાન, ભવાની આત્મા, પિતામહ, અગ્નિ, સર્વ જીવનો પ્રાણ, સ્વાહાથી ત્રણ પુત્રો જન્મ્યા, ત્રણેય લોકના કલ્યાણ માટે.

પવમાનઃ પાવકશ્ ચ શુચિરગ્નિશ્ ચ તે સ્મૃતાઃ નિર્મથ્યઃ પવમાનસ્તુ વૈદ્યુતઃ પાવકઃ સ્મૃતઃ

પવમાન, પાવક અને શુચિ—આ ત્રણ અગ્નિ તરીકે ઓળખાય છે; પવમાન ઘર્ષણથી ઉત્પન્ન થાય છે, પાવક વીજળીના અગ્નિ તરીકે ઓળખાય છે.

શુચિઃ સૌરસ્તુ વિજ્ઞેયઃ સ્વાહાપુત્રાસ્ત્રયસ્તુ તે પુત્રૈઃ પૌત્રૈસ્ત્વિહૈતેષાં સંખ્યા સંક્ષેપતઃ સ્મૃતા

શુચિ સૌર અગ્નિ તરીકે સમજવો; આ ત્રણેય સ્વાહાના પુત્રો છે. તેમના પુત્રો અને પૌત્રો અહીં સંક્ષિપ્તમાં જણાવ્યા છે.

વિસૃજ્ય સપ્તકં ચાદૌ ચત્વારિંશન્નવૈવ ચ ઇત્યેતે વહ્નયઃ પ્રોક્તાઃ પ્રણીયન્તે ઽધ્વરેષુ ચ

પ્રારંભે સાત, પછી ઉનપચાસ અને નવ અગ્નિઓને વિદાય આપી, યજ્ઞોમાં જે અગ્નિઓ સ્થાપાય છે, તે બધા અહીં વર્ણવાયા છે.

સર્વે તપસ્વિનસ્ત્વેતે સર્વે વ્રતભૃતઃ સ્મૃતાઃ પ્રજાનાં પતયઃ સર્વે સર્વે રુદ્રાત્મકાઃ સ્મૃતાઃ

આ બધા તપસ્વી છે, બધા વ્રતધારી ગણાય છે, બધા જીવોના સ્વામી છે અને બધા રુદ્રસ્વરૂપ માનવામાં આવે છે.

અયજ્વાનશ્ ચ યજ્વાનઃ પિતરઃ પ્રીતિમાનસાઃ અગ્નિષ્વાત્તાશ્ ચ યજ્વાનઃ શેષા બર્હિષદઃ સ્મૃતાઃ

યજ્ઞ ન કરનારા અને કરનારા બંને પિતૃઓ આનંદથી ભરપૂર છે; યજ્ઞ કરનારા અગ્નિષ્વાત્તા કહેવાય છે, બાકીના બર્હિષદ તરીકે ઓળખાય છે.

મેનાં તુ માનસીં તેષાં જનયામાસ વૈ સ્વધા અગ્નિષ્વાત્તાત્મજા મેના માનસી લોકવિશ્રુતા

સ્વધાએ અગ્નિષ્વાત્ત પિતૃઓમાંથી પોતાના મનથી જન્મેલી પુત્રી મેનાને જન્મ આપી; એ મનથી જન્મેલી મેનાનું નામ બધા લોકોએ સાંભળ્યું છે.

અસૂત મેના મૈનાકં ક્રૌઞ્ચં તસ્યાનુજામુમામ્ ગઙ્ગાં હૈમવતીં જજ્ઞે ભવાઙ્ગાશ્લેષપાવનીમ્

મેનાએ મેનાક અને ક્રૌંચને જન્મ આપ્યા, અને તેમની બહેન ઉમા પણ જન્મી; હિમવંતની પુત્રી ગંગા જન્મી, જે ભવાની સાથે જોડાઈ પવિત્ર બની.

ધરણીં જનયામાસ માનસીં યજ્ઞયાજિનીમ્ સ્વધા સા મેરુરાજસ્ય પત્ની પદ્મસમાનના

એ સ્વધાએ મનથી જન્મેલી, યજ્ઞપ્રેમી ધરણીને જન્મ આપી; પછી એ પદ્મસમાન મુખવાળી સ્વધા મેરુ રાજાની પત્ની બની.

પિતરો ઽમૃતપાઃ પ્રોક્તાસ્ તેષાં ચૈવેહ વિસ્તરઃ ઋષીણાં ચ કુલં સર્વં શૃણુધ્વં તત્સુવિસ્તરમ્

પિતૃઓ અમૃતપાન કરનારા કહેવાય છે, અને તેમનો વંશ અહીં વિગતે વર્ણવાયો છે; હવે ઋષિઓના સમગ્ર કુળનું પણ વિસ્તૃત વર્ણન સાંભળો.

વદામિ પૃથગધ્યાયસંસ્થિતં વસ્તદૂર્ધ્વતઃ દાક્ષાયણી સતી યાતા પાર્શ્વં રુદ્રસ્ય પાર્વતી

હવે હું ઉપરના અલગ અધ્યાયનું વર્ણન કરું છું; દક્ષકન્યા સતી, પાર્વતી રૂપે રુદ્રના પાસેથી ગઈ.

પશ્ચાદ્દક્ષં વિનિન્દ્યૈષા પતિં લેભે ભવં તથા તાં ધ્યાત્વા વ્યસૃજદ્રુદ્રાન્ અનેકાન્નીલલોહિતઃ

પછી દક્ષની નિંદા કરીને, એ ભવાની પતિ રૂપે ભવનાં પ્રાપ્ત કરી; અને એનું ધ્યાન કરીને, નીલલોહિતે અનેક રુદ્રોને ઉત્પન્ન કર્યા.

આત્મનસ્તુ સમાન્સર્વાન્ સર્વલોકનમસ્કૃતાન્ યાચિતો મુનિશાર્દૂલા બ્રહ્મણા પ્રહસન્ ક્ષણાત્

પછી, પોતામાંથી સર્વે, સર્વલોકોમાં પૂજ્ય એવા, સમાન રુદ્રોને ઉત્પન્ન કર્યા; બ્રહ્માએ વિનંતી કરતાં, મુનિશ્રેષ્ઠે હસતાંજલમાં એ કાર્ય કર્યું.

તૈસ્તુ સંછાદિતં સર્વં ચતુર્દશવિધં જગત્ તાન્દૃષ્ટ્વા વિવિધાન્ રુદ્રાન્ નિર્મલાન્નીલલોહિતાન્

એ રુદ્રોએ આખું ચૌદ ભાગવાળું જગત વ્યાપી લીધું; એ વિવિધ, નિર્મળ અને નીલલોહિત રુદ્રોને જોઈને,

જરામરણનિર્મુક્તાન્ પ્રાહ રુદ્રાન્પિતામહઃ નમો ઽસ્તુ વો મહાદેવાસ્ ત્રિનેત્રા નીલલોહિતાઃ

જે વૃદ્ધાવસ્થા અને મરણથી મુક્ત હતા, તેમને પિતામહે કહ્યું: 'તમને વંદન છે, મહાદેવો, ત્રિનેત્ર, નીલલોહિતો.'

સર્વજ્ઞાઃ સર્વગા દીર્ઘા હ્રસ્વા વામનકાઃ શુભાઃ હિરણ્યકેશા દૃષ્ટિઘ્ના નિત્યા બુદ્ધાશ્ ચ નિર્મલાઃ

એ બધા સર્વજ્ઞ, સર્વવ્યાપી, ઊંચા, નાનાં,矮ા, શુભ, સુવર્ણવાળાં, દૃષ્ટિને હરનારા, શાશ્વત, જ્ઞાની અને પવિત્ર છે.

નિર્દ્વંદ્વા વીતરાગાશ્ ચ વિશ્વાત્માનો ભવાત્મજાઃ એવં સ્તુત્વા તદા રુદ્રાન્ રુદ્રં ચાહ ભવં શિવમ્ પ્રદક્ષિણીકૃત્ય તદા ભગવાન્કનકાણ્ડજઃ

દ્વંદ્વથી રહિત, રાગરહિત, સર્વાત્મા અને ભવનાં પુત્ર છે; એમ રુદ્રોની સ્તુતિ કરીને, રુદ્રે ભવનાં, શિવને પ્રદક્ષિણ કરીને, પછી સુવર્ણથી જન્મેલા ભગવાને કહ્યું.

નમો ઽસ્તુ તે મહાદેવ પ્રજા નાર્હસિ શંકર મૃત્યુહીના વિભો સ્રષ્ટું મૃત્યુયુક્તાઃ સૃજ પ્રભો

હે મહાદેવ, તમને વંદન છે; હે શંકર, અમર જીવોને તમે સર્જવા યોગ્ય નથી; હે પ્રભુ, મૃત્યુયુક્ત જીવોને જ સર્જો.

તતસ્તમાહ ભગવાન્ ન હિ મે તાદૃશી સ્થિતિઃ સ ત્વં સૃજ યથાકામં મૃત્યુયુક્તાઃ પ્રજાઃ પ્રભો

પછી ભગવાને કહ્યું: 'મારી એવી સ્થિતિ નથી; હે પ્રભુ, તમે તમારી ઈચ્છાથી મૃત્યુયુક્ત પ્રજાઓ સર્જો.'

લબ્ધ્વા સસર્જ સકલં શંકરાચ્ચતુરાનનઃ જરામરણસંયુક્તં જગદેતચ્ચરાચરમ્

શંકરથી અનુમતિ મેળવી, ચતુરાનન બ્રહ્માએ આખું સૃષ્ટિ સર્જી; આ ચાલતી અને અચલ જગત, વૃદ્ધાવસ્થા અને મૃત્યુ સાથે.

શંકરો ઽપિ તદા રુદ્રૈર્ નિવૃત્તાત્મા હ્યધિષ્ઠિતઃ સ્થાણુત્વં તસ્ય વૈ વિપ્રાઃ શંકરસ્ય મહાત્મનઃ

પછી રુદ્રોના સંયમથી શંકર સ્થિરતા પામ્યા અને સ્થાણુ રૂપે સ્થિર થયા; હે વિદ્વાનો, એ જ મહાત્મા શંકરનું મહાત્મ્ય છે.

નિષ્કલસ્યાત્મનઃ શમ્ભોઃ સ્વેચ્છાધૃતશરીરિણઃ શં રુદ્રઃ સર્વભૂતાનાં કરોતિ ઘૃણયા યતઃ

શાંભુ, જે નિષ્કલ છે અને પોતાની ઈચ્છાથી શરીર ધારણ કરે છે, તે દયાળુ રુદ્ર સર્વ જીવોનું કલ્યાણ કરે છે.

શંકરશ્ચાપ્રયત્નેન તદાત્મા યોગવિદ્યયા વૈરાગ્યસ્થં વિરક્તસ્ય વિમુક્તિર્યચ્છમુચ્યતે

શંકર, યોગવિદ્યાથી સહજ રીતે, જે વૈરાગ્યમાં સ્થિર છે એવા વિરક્તને મુક્તિ આપે છે; આ મુક્તિને 'શમ' કહે છે.

અણોસ્તુ વિષયત્યાગઃ સંસારભયતઃ ક્રમાત્ વૈરાગ્યાજ્જાયતે પુંસો વિરાગો દર્શનાન્તરે

સંસારના ભયથી ધીરે ધીરે વિષયોથી વિમુખ થવું, એથી મનુષ્યમાં વૈરાગ્ય આવે છે; અને આ વૈરાગ્યને અન્ય શાસ્ત્રોમાં પણ માન્ય છે.

વિમુખ્યો વિગુણત્યાગો વિજ્ઞાનસ્યાવિચારતઃ તસ્ય ચાસ્ય ચ સંધાનં પ્રસાદાત્પરમેષ્ઠિનઃ

દોષોથી મુખ ફેરવો અને ગુણોનો ત્યાગ જ્ઞાનથી, વિચાર વિના થાય છે; આ બંનેનું એકત્વ પરમેશ્વરની કૃપાથી મળે છે.

ધર્મો જ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યમ્ ઐશ્વર્યં શંકરાદિહ સ એવ શંકરઃ સાક્ષાત્ પિનાકી નીલલોહિતઃ

ધર્મ, જ્ઞાન, વૈરાગ્ય અને ઐશ્વર્ય—આ બધું અહીં શંકર જ છે; એ જ પિનાકધારી, નીલલોહિત સ્વરૂપે પ્રગટ છે.

યે શંકરાશ્રિતાઃ સર્વે મુચ્યન્તે તે ન સંશયઃ ન ગચ્છન્ત્યેવ નરકં પાપિષ્ઠા અપિ દારુણમ્

જે બધા શંકરમાં શરણ ગયા છે, તેઓ નિશ્ચયે મુક્ત થાય છે; ભયાનક પાપી પણ નરકમાં નથી જતાં.

આશ્રિતાઃ શંકરં તસ્માત્ પ્રાપ્નુવન્તિ ચ શાશ્વતમ્ માયાન્તાશ્ચૈવ ઘોરાદ્યા હ્ય્ અષ્ટવિંશતિરેવ ચ

એથી, જે શંકરમાં શરણ જાય છે, તેઓ શાશ્વતને પામે છે; અને માયાના અઠ્ઠાવીસ ભયાનક રૂપોનો અંત આવે છે.

કોટયો નરકાણાં તુ પચ્યન્તે તાસુ પાપિનઃ અનાશ્રિતાઃ શિવં રુદ્રં શંકરં નીલલોહિતમ્

અન્યાયી પાપીઓ, જે શિવ, રુદ્ર, શંકર, નીલલોહિતનું શરણ લેતા નથી, તેઓને કરોડો નરકોમાં દુઃખ ભોગવવું પડે છે.