લિઙ્ગપુરાણમ્

શૈલં રસાતલં વિપ્રાઃ શાર્કરં હિ તલાતલમ્ પીતં સુતલમિત્યુક્તં વિતલં વિદ્રુમપ્રભમ્

હે બ્રાહ્મણો, રસાતલ એ પર્વત છે; શાર્કર એ તલાતલ છે; પીળું એટલે સુતલ કહેવાય છે; વિતલ લાલ મોતી જેવું તેજ ધરાવે છે.

સિતં હિ અતલં તચ્ચ તલં યચ્ચ સિતેતરમ્ ક્ષ્માયાસ્તુ યાવદ્વિસ્તારો હ્ય્ અધસ્તેષાં ચ સુવ્રતાઃ

સીત (સફેદ) એ અતલ છે, અને તલ પણ સફેદ છે; અને જે કંઈ પણ સફેદ છે એ બધું એમા આવે છે. હે સુવ્રતો, એ બધાની નીચે પૃથ્વી જેટલી જ વિશાળતા છે.

તલાનાં ચૈવ સર્વેષાં તાવત્સંખ્યા સમાહિતા સહસ્રયોજનં વ્યોમ દશસાહસ્રમેવ ચ

આ બધા તલ લોકોની સંખ્યા એટલી જ છે; આકાશની પહોળાઈ હજારો યોજન છે, અને દસ હજાર યોજન પણ છે.

લક્ષં સપ્તસહસ્રં હિ તલાનાં સઘનસ્ય તુ વ્યોમ્નઃ પ્રમાણં મૂલં તુ ત્રિંશત્સાહસ્રકેણ તુ

ઘણા તલ લોકોની માપણી એક લાખ સાત હજાર છે; અને આકાશનું મૂળ ત્રીસ હજાર છે.

સુવર્ણેન મુનિશ્રેષ્ઠાસ્ તથા વાસુકિના શુભમ્ રસાતલમિતિ ખ્યાતં તથાન્યૈશ્ ચ નિષેવિતમ્

હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, રસાતલ સુવર્ણ જેવું તેજ ધરાવતું અને શુભ છે, જ્યાં વાસુકિ અને બીજા ઘણા રહે છે.

વિરોચનહિરણ્યાક્ષનરકાદ્યૈશ્ ચ સેવિતમ્ તલાતલમિતિ ખ્યાતં સર્વશોભાસમન્વિતમ્

તલાતલમાં વિરોચન, હિરણ્યાક્ષ, નરક અને બીજા ઘણા વસે છે; એ સર્વશોભાથી યુક્ત છે.

વૈનાયકાદિભિશ્ચૈવ કાલનેમિપુરોગમૈઃ પૂર્વદેવૈઃ સમાકીર્ણં સુતલં ચ તથાપરૈઃ

સુતલમાં વૈનાયક અને કાળનેમી જેવા પૂર્વદેવતાઓ અને બીજા ઘણા દેવતાઓ વસે છે.

વિતલં દાનવાદ્યૈશ્ ચ તારકાગ્નિમુખૈસ્ તથા મહાન્તકાદ્યૈર્ નાગૈશ્ ચ પ્રહ્લાદેનાસુરેણ ચ

વિતલમાં દાનવો, તારક, અગ્નિમુખ, મહાંતક, નાગો અને અસુર પ્રહલાદ વસે છે.

વિતલં ચાત્ર વિખ્યાતં કમ્બલાશ્વનિષેવિતમ્ મહાકુમ્ભેન વીરેણ હયગ્રીવેણ ધીમતા

વિતલમાં કંબલ અને અશ્વ, મહાકુંભ નામના વીર અને બુદ્ધિશાળી હયગ્રીવ પણ વસે છે.

શઙ્કુકર્ણેન સંભિન્નં તથા નમુચિપૂર્વકૈઃ તથાન્યૈર્ વિવિધૈર્ વીરૈસ્ તલં ચૈવ સુશોભિતમ્

શંકુકર્ણ, નમુચિ અને તેના અનુયાયીઓ તથા બીજા અનેક વીરોએ તલને વિભાજિત અને સુંદર બનાવ્યું છે.

તલેષુ તેષુ સર્વેષુ ચામ્બયા પરમેશ્વરઃ સ્કન્દેન નન્દિના સાર્ધં ગણપૈઃ સર્વતો વૃતઃ

આ બધા તલ લોકોમાં પરમેશ્વર અંબા, સ્કંદ, નંદિ અને સર્વત્ર ગણા સાથે હાજર છે.

તલાનાં ચૈવ સર્વેષામ્ ઊર્ધ્વતઃ સપ્તસપ્તમાઃ ક્ષ્માતલાનિ ધરા ચાપિ સપ્તધા કથયામિ વઃ

આ બધા તલ લોકોથી ઉપર સાત સાત પૃથ્વી લોક છે; હવે હું તમને પૃથ્વીના સાત વિભાગો વિશે કહું છું.

સપ્તદ્વીપા તથા પૃથ્વી નદીપર્વતસંકુલા સમુદ્રૈઃ સપ્તભિશ્ચૈવ સર્વતઃ સમલંકૃતા

પૃથ્વી સાત દ્વીપોથી બનેલી છે, જેમાં નદીઓ અને પર્વતો ભરપૂર છે, અને ચારેય બાજુ સાત સમુદ્રોથી શોભાયમાન છે.

જમ્બૂઃ પ્લક્ષઃ શાલ્મલિશ્ ચ કુશઃ ક્રૌઞ્ચસ્તથૈવ ચ શાકઃ પુષ્કરનામા ચ દ્વીપાસ્ત્વભ્યન્તરે ક્રમાત્

જાંબુ, પલકષ, શાલમલિ, કુશ, ક્રૌંચ, શાક અને પુષ્કર—આ બધા દ્વીપો ક્રમશઃ અંદર આવેલા છે.

સપ્તદ્વીપેષુ સર્વેષુ સામ્બઃ સર્વગણૈર્વૃતઃ નાનાવેષધરો ભૂત્વા સાન્નિધ્યં કુરુતે હરઃ

આ સાતેય દ્વીપોમાં હર, પોતાના બધા સંગાથીઓ સાથે, વિવિધ રૂપ ધારણ કરીને પોતાની હાજરી દર્શાવે છે.

ક્ષારોદેક્ષુરસોદશ્ ચ સુરોદશ્ ચ ઘૃતોદધિઃ દધ્યર્ણવશ્ ચ ક્ષીરોદઃ સ્વાદૂદશ્ચાપ્યનુક્રમાત્

મીઠા પાણીનો, ઉકાળેલા રસનો, મધપાનનો, ઘીનો, દહીંના દરિયાનો, દૂધના દરિયાનો અને મીઠા પાણીનો—આ બધા દરિયા ક્રમશઃ છે.

સમુદ્રેષ્વિહ સર્વેષુ સર્વદા સગણઃ શિવઃ જલરૂપી ભવઃ શ્રીમાન્ ક્રીડતે ચોર્મિબાહુભિઃ

આ બધા દરિયાઓમાં, સર્વે સમયે, શિવ પોતાના સંગાથીઓ સાથે, પાણી રૂપે, તરંગોની ભુજાઓથી રમ્યા કરે છે.

ક્ષીરાર્ણવામૃતમિવ સદા ક્ષીરાર્ણવે હરિઃ શેતે શિવજ્ઞાનધિયા સાક્ષાદ્વૈ યોગનિદ્રયા

જેમ દૂધના દરિયામાં અમૃત હોય છે, તેમ હરી હંમેશાં દૂધના દરિયામાં, શિવજ્ઞાનની સીધી અવસ્થામાં, યોગનિદ્રામાં શયન કરે છે.

યદા પ્રબુદ્ધો ભગવાન્ પ્રબુદ્ધમખિલં જગત્ યદા સુપ્તસ્તદા સુપ્તં તન્મયં ચ ચરાચરમ્

જ્યારે ભગવાન જાગે છે ત્યારે આખું જગત જાગે છે; જ્યારે તેઓ સુવે છે ત્યારે ચાલતું અને અચળ બધું જ, જે તેમનાથી વ્યાપ્ત છે, સુઈ જાય છે.

તેનૈવ સૃષ્ટમખિલં ધૃતં રક્ષિતમેવ ચ સંહૃતં દેવદેવસ્ય પ્રસાદાત્પરમેષ્ઠિનઃ

એજ સર્વેનું સર્જન, પાલન અને રક્ષણ કરે છે અને અંતે સર્વેનું લય પણ કરે છે—આ બધું દેવોના દેવ પરમેશ્વરની કૃપાથી થાય છે.

સુષેણા ઇતિ વિખ્યાતા યજન્તે પુરુષર્ષભમ્ અનિરુદ્ધં મુનિશ્રેષ્ઠાઃ શઙ્ખચક્રગદાધરમ્

સુષેણા નામે પ્રસિદ્ધ, શ્રેષ્ઠ મુનિઓ અનિરુદ્ધ, શંખ, ચક્ર અને ગદા ધારણ કરનાર પુરુષોત્તમની પૂજા કરે છે.

યે ચાનિરુદ્ધં પુરુષં ધ્યાયન્ત્યાત્મવિદાં વરાઃ નારાયણસમાઃ સર્વે સર્વસંપત્સમન્વિતાઃ

અને જે આત્મજ્ઞાનમાં શ્રેષ્ઠ એવા લોકો અનિરુદ્ધ પુરુષનું ધ્યાન કરે છે, તેઓ સર્વે નારાયણ સમાન છે અને સર્વ સમૃદ્ધિથી યુક્ત છે.

સનન્દનશ્ ચ ભગવાન્ સનકશ્ ચ સનાતનઃ વાલખિલ્યાશ્ ચ સિદ્ધાશ્ ચ મિત્રાવરુણકૌ તથા

સનંદન, ભગવાન, સનક, સનાતન, વાલખિલ્ય મુનિઓ, સિદ્ધો અને મીત્ર તથા વરુણ—

યજન્તિ સતતં તત્ર વિશ્વસ્ય પ્રભવં હરિમ્ સપ્તદ્વીપેષુ તિષ્ઠન્તિ નાનાશૃઙ્ગા મહોદયાઃ

ત્યાં તેઓ હંમેશાં વિશ્વના આધાર હરિની પૂજા કરે છે; સાતેય દ્વીપોમાં અનેક મહાન શિખરો અને વિવિધ પર્વતો ઊભા છે.

આસમુદ્રાયતાઃ કેચિદ્ ગિરયો ગહ્વરૈસ્ તથા ધરાયાઃ પતયશ્ચાસન્ બહવઃ કાલગૌરવાત્

કેટલાક પર્વતો દરિયા સુધી ફેલાયેલા છે અને તેમાં ગુફાઓ પણ છે; ધરા પર ઘણા રાજાઓ સમયની ભારે અસરથી થયા છે.

સામર્થ્યાત્પરમેશાનાઃ ક્રૌઞ્ચારેર્જનકાત્પ્રભોઃ મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ અતીતાનાગતેષ્વિહ

પરમેશ્વરોની શક્તિથી, ક્રૌંચના શત્રુના પિતા પાસેથી, બધા ગયા અને આવનારા મન્વંતરોમાં અહીં—

પ્રવક્ષ્યામિ ધરેશાન્ વો વક્ષ્યે સ્વાયંભુવે ઽન્તરે મન્વન્તરેષુ સર્વેષુ અતીતાનાગતેષુ ચ

હું તમને ધરાના રાજાઓ કહીશ; સ્વાયંભુવ મન્વંતરમાં અને ગયા-આવનારા બધા મન્વંતરોમાં તેમનો વર્ણન કરીશ.

તુલ્યાભિમાનિનશ્ચૈવ સર્વે તુલ્યપ્રયોજનાઃ સ્વાયંભુવસ્ય ચ મનોઃ પૌત્રાસ્ત્વાસન્મહાબલાઃ

બધા સમાન અભિમાનવાળા અને સમાન હેતુ ધરાવતા હતા; સ્વાયંભુવ મનુના પૌત્રો મહાબળવાન હતા.

પ્રિયવ્રતાત્મજા વીરાસ્ તે દશેહ પ્રકીર્તિતાઃ આગ્નીધ્રશ્ચાગ્નિબાહુશ્ ચ મેધા મેધાતિથિર્વસુઃ

પ્રિયવ્રતના પુત્રો, જે વીર હતા, અહીં દસ જણના નામ જણાવવામાં આવ્યા છે: અગ્નીધ્ર, અગ્નિબાહુ, મેધ, મેધાતિથિ અને વસુ.