લિઙ્ગપુરાણમ્

ભૂર્ભુવઃ સ્વર્મહશ્ચૈવ જનઃ સાક્ષાત્તપસ્ તથા સત્યલોકશ્ ચ પાતાલં નરકાર્ણવકોટયઃ

ભૂ, ભુવઃ, સ્વઃ, મહઃ, જનઃ, તપઃ, સત્યલોક, પાતાળ, નરક અને અનંત સાગર જેવી જગતો—

તારકાગ્રહસોમાર્કા ધ્રુવઃ સપ્તર્ષયસ્ તથા વૈમાનિકાસ્તથાન્યે ચ તિષ્ઠન્ત્યસ્ય પ્રસાદતઃ

તારા, ગ્રહો, ચંદ્ર, સૂર્ય, ધ્રુવ, સત્તરૃષિ, અને વિમાનોમાં રહેતા દેવતાઓ વગેરે, બધા તેના કૃપાથી જ ટકી રહ્યા છે.

અનેન નિર્મિતાસ્ત્વેવં તદાત્માનો દ્વિજર્ષભાઃ સમષ્ટિરૂપઃ સર્વાત્મા સંસ્થિતઃ સર્વદા શિવઃ

હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, એ બધું તેની દ્વારા સર્જાયું છે; એ સર્વત્ર વ્યાપક, સર્વાત્મા અને સદા શિવરૂપે સ્થિત છે.

સર્વાત્માનં મહાત્માનં મહાદેવં મહેશ્વરમ્ ન વિજાનન્તિ સંમૂઢા માયયા તસ્ય મોહિતાઃ

જે લોકો તેની માયાથી મોહિત છે, તેઓ સર્વાત્મા, મહાત્મા, મહાદેવ અને મહેશ્વરને ઓળખી શકતા નથી.

તસ્ય દેવસ્ય રુદ્રસ્ય શરીરં વૈ જગત્ત્રયમ્ તસ્માત્પ્રણમ્ય તં વક્ષ્યે જગતાં નિર્ણયં શુભમ્

એ દેવ રુદ્રનું શરીર જ ત્રણેય લોક છે; તેથી હું તેમને વંદન કરીને, જગતનો શુભ નિર્ધાર જણાવું છું.

પુરા વઃ કથિતં સર્વં મયાણ્ડસ્ય યથા કૃતિઃ ભુવનાનાં સ્વરૂપં ચ બ્રહ્માણ્ડે કથયામ્યહમ્

હું પહેલા તમને અંડના સર્જન વિશે બધું સમજાવ્યું છે. હવે હું બ્રહ્માંડમાં રહેલા વિવિધ લોકોના સ્વરૂપ વિશે કહું છું.

પૃથિવી ચાન્તરિક્ષં ચ સ્વર્મહર્જન એવ ચ તપઃ સત્યં ચ સપ્તૈતે લોકાસ્ત્વણ્ડોદ્ભવાઃ શુભાઃ

પૃથ્વી, અંતરિક્ષ, સ્વર્ગ, મહર, જન, તપ અને સત્ય—આ સાત શુભ લોકો અંડમાંથી ઉત્પન્ન થયા છે.

અધસ્તાદત્ર ચૈતેષાં દ્વિજાઃ સપ્ત તલાનિ તુ મહાતલાદયસ્તેષાં અધસ્તાન્નરકાઃ ક્રમાત્

હે દ્વિજો, આ લોકોથી નીચે સાત તલ લોકો છે, જેમા મહાતલથી શરૂઆત થાય છે. એના નીચે ક્રમશઃ નરક છે.

મહાતલં હેમતલં સર્વરત્નોપશોભિતમ્ પ્રાસાદૈશ્ ચ વિચિત્રૈશ્ ચ ભવસ્યાયતનૈસ્ તથા

મહાતલ સોનાથી અને બધા રત્નોથી શોભાયમાન છે, અને તેમાં ભવાની વિવિધ ભવ્ય મહેલો અને નિવાસસ્થાનો છે.

અનન્તેન ચ સંયુક્તં મુચુકુન્દેન ધીમતા નૃપેણ બલિના ચૈવ પાતાલસ્વર્ગવાસિના

આ મહાતલ અનંત, બુદ્ધિશાળી મુચુકુંદ રાજા, શક્તિશાળી રાજા અને પાતાળ તથા સ્વર્ગમાં વસતા લોકો સાથે જોડાયેલું છે.

શૈલં રસાતલં વિપ્રાઃ શાર્કરં હિ તલાતલમ્ પીતં સુતલમિત્યુક્તં વિતલં વિદ્રુમપ્રભમ્

હે બ્રાહ્મણો, રસાતલ એ પર્વત છે; શાર્કર એ તલાતલ છે; પીળું એટલે સુતલ કહેવાય છે; વિતલ લાલ મોતી જેવું તેજ ધરાવે છે.

સિતં હિ અતલં તચ્ચ તલં યચ્ચ સિતેતરમ્ ક્ષ્માયાસ્તુ યાવદ્વિસ્તારો હ્ય્ અધસ્તેષાં ચ સુવ્રતાઃ

સીત (સફેદ) એ અતલ છે, અને તલ પણ સફેદ છે; અને જે કંઈ પણ સફેદ છે એ બધું એમા આવે છે. હે સુવ્રતો, એ બધાની નીચે પૃથ્વી જેટલી જ વિશાળતા છે.

તલાનાં ચૈવ સર્વેષાં તાવત્સંખ્યા સમાહિતા સહસ્રયોજનં વ્યોમ દશસાહસ્રમેવ ચ

આ બધા તલ લોકોની સંખ્યા એટલી જ છે; આકાશની પહોળાઈ હજારો યોજન છે, અને દસ હજાર યોજન પણ છે.

લક્ષં સપ્તસહસ્રં હિ તલાનાં સઘનસ્ય તુ વ્યોમ્નઃ પ્રમાણં મૂલં તુ ત્રિંશત્સાહસ્રકેણ તુ

ઘણા તલ લોકોની માપણી એક લાખ સાત હજાર છે; અને આકાશનું મૂળ ત્રીસ હજાર છે.

સુવર્ણેન મુનિશ્રેષ્ઠાસ્ તથા વાસુકિના શુભમ્ રસાતલમિતિ ખ્યાતં તથાન્યૈશ્ ચ નિષેવિતમ્

હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ, રસાતલ સુવર્ણ જેવું તેજ ધરાવતું અને શુભ છે, જ્યાં વાસુકિ અને બીજા ઘણા રહે છે.

વિરોચનહિરણ્યાક્ષનરકાદ્યૈશ્ ચ સેવિતમ્ તલાતલમિતિ ખ્યાતં સર્વશોભાસમન્વિતમ્

તલાતલમાં વિરોચન, હિરણ્યાક્ષ, નરક અને બીજા ઘણા વસે છે; એ સર્વશોભાથી યુક્ત છે.

વૈનાયકાદિભિશ્ચૈવ કાલનેમિપુરોગમૈઃ પૂર્વદેવૈઃ સમાકીર્ણં સુતલં ચ તથાપરૈઃ

સુતલમાં વૈનાયક અને કાળનેમી જેવા પૂર્વદેવતાઓ અને બીજા ઘણા દેવતાઓ વસે છે.

વિતલં દાનવાદ્યૈશ્ ચ તારકાગ્નિમુખૈસ્ તથા મહાન્તકાદ્યૈર્ નાગૈશ્ ચ પ્રહ્લાદેનાસુરેણ ચ

વિતલમાં દાનવો, તારક, અગ્નિમુખ, મહાંતક, નાગો અને અસુર પ્રહલાદ વસે છે.

વિતલં ચાત્ર વિખ્યાતં કમ્બલાશ્વનિષેવિતમ્ મહાકુમ્ભેન વીરેણ હયગ્રીવેણ ધીમતા

વિતલમાં કંબલ અને અશ્વ, મહાકુંભ નામના વીર અને બુદ્ધિશાળી હયગ્રીવ પણ વસે છે.

શઙ્કુકર્ણેન સંભિન્નં તથા નમુચિપૂર્વકૈઃ તથાન્યૈર્ વિવિધૈર્ વીરૈસ્ તલં ચૈવ સુશોભિતમ્

શંકુકર્ણ, નમુચિ અને તેના અનુયાયીઓ તથા બીજા અનેક વીરોએ તલને વિભાજિત અને સુંદર બનાવ્યું છે.

તલેષુ તેષુ સર્વેષુ ચામ્બયા પરમેશ્વરઃ સ્કન્દેન નન્દિના સાર્ધં ગણપૈઃ સર્વતો વૃતઃ

આ બધા તલ લોકોમાં પરમેશ્વર અંબા, સ્કંદ, નંદિ અને સર્વત્ર ગણા સાથે હાજર છે.

તલાનાં ચૈવ સર્વેષામ્ ઊર્ધ્વતઃ સપ્તસપ્તમાઃ ક્ષ્માતલાનિ ધરા ચાપિ સપ્તધા કથયામિ વઃ

આ બધા તલ લોકોથી ઉપર સાત સાત પૃથ્વી લોક છે; હવે હું તમને પૃથ્વીના સાત વિભાગો વિશે કહું છું.

સપ્તદ્વીપા તથા પૃથ્વી નદીપર્વતસંકુલા સમુદ્રૈઃ સપ્તભિશ્ચૈવ સર્વતઃ સમલંકૃતા

પૃથ્વી સાત દ્વીપોથી બનેલી છે, જેમાં નદીઓ અને પર્વતો ભરપૂર છે, અને ચારેય બાજુ સાત સમુદ્રોથી શોભાયમાન છે.

જમ્બૂઃ પ્લક્ષઃ શાલ્મલિશ્ ચ કુશઃ ક્રૌઞ્ચસ્તથૈવ ચ શાકઃ પુષ્કરનામા ચ દ્વીપાસ્ત્વભ્યન્તરે ક્રમાત્

જાંબુ, પલકષ, શાલમલિ, કુશ, ક્રૌંચ, શાક અને પુષ્કર—આ બધા દ્વીપો ક્રમશઃ અંદર આવેલા છે.

સપ્તદ્વીપેષુ સર્વેષુ સામ્બઃ સર્વગણૈર્વૃતઃ નાનાવેષધરો ભૂત્વા સાન્નિધ્યં કુરુતે હરઃ

આ સાતેય દ્વીપોમાં હર, પોતાના બધા સંગાથીઓ સાથે, વિવિધ રૂપ ધારણ કરીને પોતાની હાજરી દર્શાવે છે.

ક્ષારોદેક્ષુરસોદશ્ ચ સુરોદશ્ ચ ઘૃતોદધિઃ દધ્યર્ણવશ્ ચ ક્ષીરોદઃ સ્વાદૂદશ્ચાપ્યનુક્રમાત્

મીઠા પાણીનો, ઉકાળેલા રસનો, મધપાનનો, ઘીનો, દહીંના દરિયાનો, દૂધના દરિયાનો અને મીઠા પાણીનો—આ બધા દરિયા ક્રમશઃ છે.

સમુદ્રેષ્વિહ સર્વેષુ સર્વદા સગણઃ શિવઃ જલરૂપી ભવઃ શ્રીમાન્ ક્રીડતે ચોર્મિબાહુભિઃ

આ બધા દરિયાઓમાં, સર્વે સમયે, શિવ પોતાના સંગાથીઓ સાથે, પાણી રૂપે, તરંગોની ભુજાઓથી રમ્યા કરે છે.

ક્ષીરાર્ણવામૃતમિવ સદા ક્ષીરાર્ણવે હરિઃ શેતે શિવજ્ઞાનધિયા સાક્ષાદ્વૈ યોગનિદ્રયા

જેમ દૂધના દરિયામાં અમૃત હોય છે, તેમ હરી હંમેશાં દૂધના દરિયામાં, શિવજ્ઞાનની સીધી અવસ્થામાં, યોગનિદ્રામાં શયન કરે છે.

યદા પ્રબુદ્ધો ભગવાન્ પ્રબુદ્ધમખિલં જગત્ યદા સુપ્તસ્તદા સુપ્તં તન્મયં ચ ચરાચરમ્

જ્યારે ભગવાન જાગે છે ત્યારે આખું જગત જાગે છે; જ્યારે તેઓ સુવે છે ત્યારે ચાલતું અને અચળ બધું જ, જે તેમનાથી વ્યાપ્ત છે, સુઈ જાય છે.