લિઙ્ગપુરાણમ્

સ્ત્રીલિઙ્ગમખિલં સા વૈ પુંલિઙ્ગં નીલલોહિતઃ તં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્ બ્રહ્મા દક્ષમાલોક્ય સુવ્રતામ્

સૌ સ્ત્રીત્વ એજ છે અને નીલલોહિત પુરુષત્વ છે. આ જોઈને ભગવાન બ્રહ્માએ સદ્ગુણવંત દક્ષને જોઈને કહ્યું—

ભજસ્વ ધાત્રીં જગતાં મમાપિ ચ તવાપિ ચ પુન્નામ્નો નરકાત્ત્રાતિ ઇતિ પુત્રીત્વિહોક્તિતઃ

'મારા અને તારા માટે જગતની પોષકને દિકરી રૂપે સ્વીકાર; જે પુત નામના નરકથી મુક્ત કરે છે, તેથી તેને દિકરી કહેવાય છે.'

પ્રશસ્તા તવ કાન્તેયં સ્યાત્ પુત્રી વિશ્વમાતૃકા તસ્માત્ પુત્રી સતી નામ્ના તવૈષા ચ ભવિષ્યતિ

'આ સુંદર સ્ત્રી તારી દિકરી અને વિશ્વમાતૃક બનશે; તેથી તે સતી નામે જાણીશે અને તારી દિકરી રહેશે.'

એવમુક્તસ્તદા દક્ષો નિયોગાદ્બ્રહ્મણો મુનિઃ લબ્ધ્વા પુત્રીં દદૌ સાક્ષાત્ સતીં રુદ્રાય સાદરમ્

આ રીતે બ્રહ્માના આદેશે દક્ષે દિકરી પ્રાપ્ત કરી અને સતીને શ્રદ્ધાપૂર્વક સીધા રુદ્રને આપી.

ધર્મસ્ય પત્ન્યઃ શ્રદ્ધાદ્યાઃ કીર્તિતા વૈ ત્રયોદશ તાસુ ધર્મપ્રજાં વક્ષ્યે યથાક્રમમનુત્તમમ્

ધર્મની પત્નીઓ શ્રદ્ધાથી શરૂ કરીને ત્રેયોદશ ગણાય છે; હવે હું ક્રમશઃ તેમનાં ઉત્તમ સંતાનોનું વર્ણન કરીશ.

કામો દર્પો ઽથ નિયમઃ સંતોષો લોભ એવ ચ શ્રુતસ્તુ દણ્ડઃ સમયો બોધશ્ચૈવ મહાદ્યુતિઃ

ઇચ્છા, અહંકાર, નિયમ, સંતોષ અને લોભ; વિદ્યા, દંડ, કરાર અને સમજણ—આ બધું મહાન તેજ ધરાવે છે.

અપ્રમાદશ્ ચ વિનયો વ્યવસાયો દ્વિજોત્તમાઃ ક્ષેમં સુખં યશશ્ચૈવ ધર્મપુત્રાશ્ ચ તાસુ વૈ

સાવચેતી, વિનમ્રતા, દૃઢ નિશ્ચય, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો; કલ્યાણ, સુખ, યશ અને ધર્મપુત્રો પણ તેમાં મળે છે.

ધર્મસ્ય વૈ ક્રિયાયાં તુ દણ્ડઃ સમય એવ ચ અપ્રમાદસ્ તથા બોધો બુદ્ધેર્ધર્મસ્ય તૌ સુતૌ

ધર્મના આચરણમાં દંડ અને કરાર, તેમજ સાવચેતી અને સમજણ—આ બંને બુદ્ધિ અને ધર્મના પુત્રો છે.

તસ્માત્પઞ્ચદશૈવૈતે તાસુ ધર્માત્મજાસ્ત્વિહ ભૃગુપત્ની ચ સુષુવે ખ્યાતિર્વિષ્ણોઃ પ્રિયાં શ્રિયમ્

આથી, આ પંદર અહીં ધર્મના પુત્રો છે; અને ભૃગુની પત્ની ખ્યાતીએ, જે વિષ્ણુને પ્રિય છે, શ્રીને જન્મ આપ્યો હતો.

ધાતારં ચ વિધાતારં મેરોર્જામાતરૌ સુતૌ પ્રભૂતિર્નામ યા પત્ની મરીચેઃ સુષુવે સુતૌ

તેમણે ધાતા અને વિધાતા, જે મેરુના જમાઈ અને પુત્ર છે, એમને પણ જન્મ આપ્યો; અને મરીચિની પત્ની પ્રભૂતિએ બે પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

પૂર્ણમાસં તુ મારીચં તતઃ કન્યાચતુષ્ટયમ્ તુષ્ટિર્જ્યેષ્ઠા ચ વૈ દૃષ્ટિઃ કૃષિશ્ચાપચિતિસ્ તથા

મરીચિમાંથી પૂર્ણમાસા જન્મ્યા, પછી ચાર દીકરીઓ: તુષ્તિ, જ્યેષ્ઠા, દૃષ્ટિ અને કૃષિ, તેમજ અપચિતિ.

ક્ષમા ચ સુષુવે પુત્રાન્ પુત્રીં ચ પુલહાચ્છુભામ્ કર્દમં ચ વરીયાંસં સહિષ્ણું મુનિસત્તમાઃ

ક્ષમા એ પુલહથી પુત્રો અને એક સારા સ્વભાવની દીકરીને જન્મ આપ્યો: કરદમ, વરીયાંસ અને સહિષ્ણુ, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ.

તથા કનકપીતાં સ પીવરીં પૃથિવીસમામ્ પ્રીત્યાં પુલસ્ત્યશ્ ચ તથા જનયામાસ વૈ સુતાન્

તે જ રીતે, કનકપિતા, પીવરી અને પૃથિવીસમા; આનંદથી, પુલસ્ત્યએ પણ પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

દત્તોર્ણં વેદબાહું ચ પુત્રીં ચાન્યાં દૃષદ્વતીમ્ પુત્રાણાં ષષ્ટિસાહસ્રં સંનતિઃ સુષુવે શુભા

દત્તોર્ણ, વેદબાહુ અને બીજી દીકરી દૃષદ્વતી; શુભ સંનતિએ સાઠ હજાર પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

ક્રતોસ્તુ ભાર્યા સર્વે તે વાલખિલ્યા ઇતિ શ્રુતાઃ સિનીવાલીં કુહૂં ચૈવ રાકાં ચાનુમતિં તથા

ક્રતુની પત્નીથી જે બધા જન્મ્યા, તેઓ વાલખિલ્ય કહેવાય છે; સીનીવાલી, કુહૂ, રાકા અને અનુમતિ પણ.

સ્મૃતિશ્ ચ સુષુવે પત્ની મુનેશ્ચાઙ્ગિરસસ્ તથા લબ્ધાનુભાવમગ્નિં ચ કીર્તિમન્તં ચ સુવ્રતા

સ્મૃતિ, જે ઋષિ અંગિરસની પત્ની હતી, તેણે અગ્નિ અને કીર્તિમાનને જન્મ આપ્યો, હે સુવ્રત.

અત્રેર્ભાર્યાનસૂયા વૈ સુષુવે ષટ્પ્રજાસ્તુ યાઃ તાસ્વેકા કન્યકા નામ્ના શ્રુતિઃ સા સૂનુપઞ્ચકમ્

અત્રિની પત્ની અનસૂયાએ છ સંતાનોને જન્મ આપ્યા; તેમાં એક દીકરીનું નામ શ્રુતિ અને પાંચ પુત્રો હતા.

સત્યનેત્રો મુનિર્ભવ્યો મૂર્તિરાપઃ શનૈશ્ચરઃ સોમશ્ ચ વૈ શ્રુતિઃ ષષ્ઠી પઞ્ચાત્રેયાસ્તુ સૂનવઃ

સત્યનેત્ર, મુનિ ભવ્ય, મૂર્તિ, આપ, શનૈશ્ચર અને સોમ—શ્રુતિ છઠ્ઠી છે; આ પાંચ અત્રિના પુત્રો છે.

ઊર્જા વસિષ્ઠાદ્વૈ લેભે સુતાંશ્ ચ સુતવત્સલા જ્યાયસી પુણ્ડરીકાક્ષાન્ વાસિષ્ઠાન્ વરલોચના

ઊર્જાએ વશિષ્ઠથી પુત્રો પ્રાપ્ત કર્યા, જે સંતાનોને પ્રેમ કરતા હતા; મોટાં, કમળ જેવી આંખવાળા, સુંદર વશિષ્ઠો હતા.

રજઃ સુહોત્રો બાહુશ્ ચ સવનશ્ચાનઘસ્ તથા સુતપાઃ શુક્ર ઇત્યેતે મુનેર્વૈ સપ્ત સૂનવઃ

રજ, સુહોત્ર, બાહુ, સવન, અનઘ, સુતપા અને શુક્ર—આ સાત ઋષિના પુત્રો છે.

યશ્ચાભિમાની ભગવાન્ ભવાત્મા પૈતામહો વહ્નિરસુઃ પ્રજાનામ્ સ્વાહા ચ તસ્માત્સુષુવે સુતાનાં ત્રયં ત્રયાણાં જગતાં હિતાય

અને સ્વયંભૂ ભગવાન, ભવાની આત્મા, પિતામહ, અગ્નિ, સર્વ જીવનો પ્રાણ, સ્વાહાથી ત્રણ પુત્રો જન્મ્યા, ત્રણેય લોકના કલ્યાણ માટે.

પવમાનઃ પાવકશ્ ચ શુચિરગ્નિશ્ ચ તે સ્મૃતાઃ નિર્મથ્યઃ પવમાનસ્તુ વૈદ્યુતઃ પાવકઃ સ્મૃતઃ

પવમાન, પાવક અને શુચિ—આ ત્રણ અગ્નિ તરીકે ઓળખાય છે; પવમાન ઘર્ષણથી ઉત્પન્ન થાય છે, પાવક વીજળીના અગ્નિ તરીકે ઓળખાય છે.

શુચિઃ સૌરસ્તુ વિજ્ઞેયઃ સ્વાહાપુત્રાસ્ત્રયસ્તુ તે પુત્રૈઃ પૌત્રૈસ્ત્વિહૈતેષાં સંખ્યા સંક્ષેપતઃ સ્મૃતા

શુચિ સૌર અગ્નિ તરીકે સમજવો; આ ત્રણેય સ્વાહાના પુત્રો છે. તેમના પુત્રો અને પૌત્રો અહીં સંક્ષિપ્તમાં જણાવ્યા છે.

વિસૃજ્ય સપ્તકં ચાદૌ ચત્વારિંશન્નવૈવ ચ ઇત્યેતે વહ્નયઃ પ્રોક્તાઃ પ્રણીયન્તે ઽધ્વરેષુ ચ

પ્રારંભે સાત, પછી ઉનપચાસ અને નવ અગ્નિઓને વિદાય આપી, યજ્ઞોમાં જે અગ્નિઓ સ્થાપાય છે, તે બધા અહીં વર્ણવાયા છે.

સર્વે તપસ્વિનસ્ત્વેતે સર્વે વ્રતભૃતઃ સ્મૃતાઃ પ્રજાનાં પતયઃ સર્વે સર્વે રુદ્રાત્મકાઃ સ્મૃતાઃ

આ બધા તપસ્વી છે, બધા વ્રતધારી ગણાય છે, બધા જીવોના સ્વામી છે અને બધા રુદ્રસ્વરૂપ માનવામાં આવે છે.

અયજ્વાનશ્ ચ યજ્વાનઃ પિતરઃ પ્રીતિમાનસાઃ અગ્નિષ્વાત્તાશ્ ચ યજ્વાનઃ શેષા બર્હિષદઃ સ્મૃતાઃ

યજ્ઞ ન કરનારા અને કરનારા બંને પિતૃઓ આનંદથી ભરપૂર છે; યજ્ઞ કરનારા અગ્નિષ્વાત્તા કહેવાય છે, બાકીના બર્હિષદ તરીકે ઓળખાય છે.

મેનાં તુ માનસીં તેષાં જનયામાસ વૈ સ્વધા અગ્નિષ્વાત્તાત્મજા મેના માનસી લોકવિશ્રુતા

સ્વધાએ અગ્નિષ્વાત્ત પિતૃઓમાંથી પોતાના મનથી જન્મેલી પુત્રી મેનાને જન્મ આપી; એ મનથી જન્મેલી મેનાનું નામ બધા લોકોએ સાંભળ્યું છે.

અસૂત મેના મૈનાકં ક્રૌઞ્ચં તસ્યાનુજામુમામ્ ગઙ્ગાં હૈમવતીં જજ્ઞે ભવાઙ્ગાશ્લેષપાવનીમ્

મેનાએ મેનાક અને ક્રૌંચને જન્મ આપ્યા, અને તેમની બહેન ઉમા પણ જન્મી; હિમવંતની પુત્રી ગંગા જન્મી, જે ભવાની સાથે જોડાઈ પવિત્ર બની.

ધરણીં જનયામાસ માનસીં યજ્ઞયાજિનીમ્ સ્વધા સા મેરુરાજસ્ય પત્ની પદ્મસમાનના

એ સ્વધાએ મનથી જન્મેલી, યજ્ઞપ્રેમી ધરણીને જન્મ આપી; પછી એ પદ્મસમાન મુખવાળી સ્વધા મેરુ રાજાની પત્ની બની.