કો ભવાન્ અષ્ટમૂર્તિર્ વૈ સ્થિત એકાદશાત્મકઃ તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વ્યાજહાર મહેશ્વરઃ
'તમે કોણ છો, જે આઠ રૂપ ધરાવ છો અને એકાદશ સ્વરૂપે સ્થિત છો?' એવાં વચન સાંભળીને મહાદેવ બોલ્યા:
સ્પૃશન્કરાભ્યાં બ્રહ્માણં સુખાભ્યાં સ સુરારિહા માં વિદ્ધિ પરમાત્માનમ્ એનાં માયામજામિતિ
મંગળમય હાથથી બ્રહ્માને સ્પર્શી, દેવદુશ્મન વિનાશક બોલ્યા: 'મને પરમાત્મા જાણો અને આ મારી અજન્મા માયા છે.'
એતે વૈ સંસ્થિતા રુદ્રાસ્ ત્વાં રક્ષિતુમિહાગતાઃ તતઃ પ્રણમ્ય તં બ્રહ્મા દેવદેવમુવાચ હ
'આ બધા રુદ્રો અહીં તને રક્ષવા આવ્યા છે.' પછી બ્રહ્માએ દેવોના દેવને નમસ્કાર કરીને કહ્યું.
કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા હર્ષગદ્ગદયા ગિરા ભગવન્દેવદેવેશ દુઃખૈરાકુલિતો હ્યહમ્
હાથ જોડીને, આનંદથી અવાજ કંપતો, તેમણે કહ્યું: 'હે ભગવાન, હે દેવોના સ્વામી, હું દુઃખોથી વ્યાકુળ છું.'
સંસારાન્મોક્તુમીશાન મામિહાર્હસિ શઙ્કર તતઃ પ્રહસ્ય ભગવાન્ પિતામહમુમાપતિઃ
'હે શંકર, મને આ જન્મમરણના ચક્રમાંથી મુક્ત કરો.' ત્યારે ઉમા પતિ ભગવાન પિતામહને જોઈ સ્મિત કર્યા.
તદા રુદ્રૈર્જગન્નાથસ્ તયા ચાન્તર્દધે વિભુઃ તસ્માચ્છિલાદ લોકેષુ દુર્લભો વૈ ત્વયોનિજઃ
પછી જગતના સ્વામી રુદ્રો અને તેણી સાથે અદૃશ્ય થયા. તેથી, હે શિલાદ, દુનિયામાં ગર્ભથી ન જન્મેલો મનુષ્ય દુર્લભ છે.
મૃત્યુહીનઃ પુમાન્વિદ્ધિ સમૃત્યુઃ પદ્મજો ઽપિ સઃ કિંતુ દેવેશ્વરો રુદ્રઃ પ્રસીદતિ યદીશ્વરઃ
મૃત્યુથી રહિત મનુષ્ય દુર્લભ છે; કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્મા પણ મૃત્યુ પામે છે. પણ જો દેવોના દેવ રુદ્ર પ્રસન્ન થાય તો એ શક્ય છે.
ન દુર્લભો મૃત્યુહીનસ્ તવ પુત્રો હ્યયોનિજઃ મયા ચ વિષ્ણુના ચૈવ બ્રહ્મણા ચ મહાત્મના
'તારો ગર્ભથી ન જન્મેલો અને મૃત્યુથી મુક્ત પુત્ર મારા, વિષ્ણુ અને મહાત્મા બ્રહ્માના આશીર્વાદથી દુર્લભ નથી.'
અયોનિજં મૃત્યુહીનમ્ અસમર્થં નિવેદિતુમ્ એવં વ્યાહૃત્ય વિપ્રેન્દ્રમ્ અનુગૃહ્ય ચ તં ઘૃણી
'અજન્મા અને અમર એવા પુત્રનું વર્ણન કરવું શક્ય નથી.' એમ કહી દયાળુ દેવે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને આશીર્વાદ આપ્યા.
દેવૈર્વૃતો યયૌ દેવઃ સિતેનેભેન વૈ પ્રભુઃ
દેવતાઓથી ઘેરાયેલા પ્રભુ સફેદ વાછરડાં પર ચડીને ચાલ્યા ગયા.
ગતે પુણ્યે ચ વરદે સહસ્રાક્ષે શિલાશનઃ આરાધયન્મહાદેવં તપસાતોષયદ્ભવમ્
પુણ્યશાળી ઇન્દ્ર અને વરદાતા વિદાય થયા પછી, શિલાદે મહાદેવ ભવનુ તપ દ્વારા આરાધન કર્યું.
અથ તસ્યૈવમનિશં તત્પરસ્ય દ્વિજસ્ય તુ દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તુ ગતં ક્ષણમિવાદ્ભુતમ્
પછી એ પરમ ભક્ત બ્રાહ્મણ માટે, એક દૈવી હજાર વર્ષ એક ક્ષણ જેવું વીતી ગયું.
વલ્મીકેનાવૃતાઙ્ગશ્ ચ લક્ષ્યઃ કીટગણૈર્મુનિઃ વજ્રસૂચીમુખૈશ્ચાન્યૈ રક્તકીટૈશ્ ચ સર્વતઃ
મુનિનું શરીર આખું વાંદળીઓથી ઢંકાઈ ગયું હતું, ચારે બાજુથી અનેક જીવજંતુઓ અને તીક્ષ્ણ મોઢાવાળા લાલ કીટો તેની આસપાસ ભેગા થઈ ગયા હતા.
નિર્માંસરુધિરત્વગ્ વૈ નિર્લેપઃ કુડ્યવત્ સ્થિતઃ અસ્થિશેષો ઽભવત્પશ્ચાત્ તમમન્યત શઙ્કરઃ
તે મુનિમાં હવે માંસ, લોહી કે ચામડી કંઈ જ બાકી નહોતું, એ તો દીવાલ જેવો અસ્પર્શ રહ્યો હતો, અંતે માત્ર હાડકાં જ બચ્યાં; શંકરે તેને આવું જ માન્યું.
યદા સ્પૃષ્ટો મુનિસ્તેન કરેણ ચ સ્મરારિણા તદૈવ મુનિશાર્દૂલશ્ ચોત્સસર્જ ક્લમં દ્વિજઃ
જ્યારે કામદેવના શત્રુએ પોતાના હાથથી એ મુનિને સ્પર્શ કર્યો, એ સમયે, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, એ દ્વિજએ પોતાના તમામ થાકને ત્યજી દીધો.
તપતસ્તસ્ય તપસા પ્રભુસ્તુષ્ટાથ શઙ્કરઃ તુષ્ટસ્તવેત્યથોવાચ સગણશ્ચોમયા સહ
મુનિની કઠિન તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈને તેજસ્વી શંકર, પોતાના ગણા અને મારી સાથે, ખુશ થઈને બોલ્યા: 'હું તારી તપસ્યાથી સંતોષ પામ્યો છું.'
તપસાનેન કિં કાર્યં ભવતસ્તે મહામતે દદામિ પુત્રં સર્વજ્ઞં સર્વશાસ્ત્રાર્થપારગમ્
હે મહાન બુદ્ધિવાળા, તને આ તપસ્યાથી શું મેળવવું છે? હું તને એવો પુત્ર આપું છું જે સર્વજ્ઞ અને સર્વ શાસ્ત્રોના અર્થમાં પારંગત હશે.
તતઃ પ્રણમ્ય દેવેશં સ્તુત્વોવાચ શિલાશનઃ હર્ષગદ્ગદયા વાચા સોમં સોમવિભૂષણમ્
પછી શિલાદાએ દેવોના દેવને વંદન કરીને સ્તુતિ કરી, આનંદથી ગદગદ થયેલી વાણીથી ચંદ્રમાથી શોભિત એવા સોમને કહ્યું.
ભગવન્દેવદેવેશ ત્રિપુરાર્દન શઙ્કર અયોનિજં મૃત્યુહીનં પુત્રમિચ્છામિ સત્તમ
હે ભગવાન, દેવોના સ્વામી, ત્રિપુરાનાશક શંકર, હું એવો પુત્ર ઈચ્છું છું જે જન્મથી રહિત અને મૃત્યુથી પર હોય, હે શ્રેષ્ઠ.
પૂર્વમારાધિતઃ પ્રાહ તપસા પરમેશ્વરઃ શિલાદં બ્રહ્મણા રુદ્રઃ પ્રીત્યા પરમયા પુનઃ
પહેલાં પણ પરમેશ્વર રુદ્રે, તપસ્યાથી પ્રસન્ન થઈ, બ્રહ્મા દ્વારા શિલાદાને ખૂબ પ્રેમથી કહ્યું હતું.
પૂર્વમારાધિતો વિપ્ર બ્રહ્મણાહં તપોધન તપસા ચાવતારાર્થં મુનિભિશ્ ચ સુરોત્તમૈઃ
હે દ્વિજ, પહેલાં મને બ્રહ્મા, તપસ્યામાં નિષ્ણાત મુનિઓ અને દેવોના શ્રેષ્ઠોએ અવતાર માટે પૂજ્યા હતા.
તવ પુત્રો ભવિષ્યામિ નન્દિનામ્ના ત્વયોનિજઃ પિતા ભવિષ્યસિ મમ પિતુર્વૈ જગતાં મુને
હું તારો પુત્ર બનીશ, જન્મથી રહિત અને નંદિ નામે પ્રસિદ્ધ, અને હે મુનિ, તું મારા માટે એ રીતે પિતા બનીશ જેમ બ્રહ્મા જગતના પિતા છે.
એવમુક્ત્વા મુનિં પ્રેક્ષ્ય પ્રણિપત્ય સ્થિતં ઘૃણી સોમઃ સોમોપમઃ પ્રીતસ્ તત્રૈવાન્તરધીયત
આ રીતે બોલ્યા પછી, મુનિને વંદન કરતાં જોઈને, ચંદ્ર જેવો તેજસ્વી અને પ્રસન્ન સોમ ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.
લબ્ધપુત્રઃ પિતા રુદ્રાત્ પ્રીતો મમ મહામુને યજ્ઞાઙ્ગણં મહત્પ્રાપ્ય યજ્ઞાર્થં યજ્ઞવિત્તમઃ
રુદ્ર પાસેથી પુત્ર મળતાં પિતા ખૂબ ખુશ થયા, હે મહામુનિ, અને શ્રેષ્ઠ યજ્ઞજ્ઞાની તરીકે વિશાળ યજ્ઞસ્થળે પહોંચ્યા.
તદઙ્ગણાદહં શંભોસ્ તનુજસ્તસ્ય ચાજ્ઞયા સંજાતઃ પૂર્વમેવાહં યુગાન્તાગ્નિસમપ્રભઃ
શંભુના એ યજ્ઞસ્થળમાંથી, તેમની આજ્ઞાથી, હું પહેલાં જ જન્મ્યો હતો, યુગના અંતના અગ્નિ જેવો તેજ ધરાવતો.
વવર્ષુસ્તદા પુષ્કરાવર્તકાદ્યા જગુઃ ખેચરાઃ કિન્નરાઃ સિદ્ધસાધ્યાઃ શિલાદાત્મજત્વં ગતે મય્યુપેન્દ્રઃ સસર્જાથ વૃષ્ટિં સુપુષ્પૌઘમિશ્રામ્
ત્યારે મેઘોએ વરસાદ વરસાવ્યો, આકાશમાં દેવતા, કિન્નર, સિદ્ધ અને સાધ્યોએ ગીત ગાયું; જ્યારે હું શિલાદાનો પુત્ર થયો, ત્યારે ઉપેન્દ્રએ સુગંધિત ફૂલોની વરસાદ વરસાવી.
માં દૃષ્ટ્વા કાલસૂર્યાભં જટામુકુટધારિણમ્ ત્ર્યક્ષં ચતુર્ભુજં બાલં શૂલટઙ્કગદાધરમ્
મને જોઈને—કાળસૂર્ય જેવો તેજ ધરાવતો, જટાવાળો મુકડો પહેરેલો, ત્રણ આંખો, ચાર હાથો, અને હાથમાં ત્રિશૂલ, કુહાડો અને ગદા ધરાવતો બાળક—
વજ્રિણં વજ્રદંષ્ટ્રં ચ વજ્રિણારાધિતં શિશુમ્ વજ્રકુણ્ડલિનં ઘોરં નીરદોપમનિઃસ્વનમ્
વજ્રધારી, વજ્ર જેવા દાંતવાળો, વજ્રધારી દેવ દ્વારા પૂજિત, વજ્રના કુંડળ પહેરેલો, ભયાનક અને મેઘના ગર્જન જેવો અવાજ ધરાવતો બાળક—
બ્રહ્માદ્યાસ્તુષ્ટુવુઃ સર્વે સુરેન્દ્રશ્ ચ મુનીશ્વરાઃ નેદુઃ સમન્તતઃ સર્વે નનૃતુશ્ચાપ્સરોગણાઃ
બ્રહ્મા સહિત બધા દેવો, ઇન્દ્ર અને મહામુનિઓએ મારી સ્તુતિ કરી; ચારે બાજુ સંગીત વાગ્યું અને અપ્સરાઓના સમૂહે નૃત્ય કર્યું.
ઋષયો મુનિશાર્દૂલ ઋગ્યજુઃસામસંભવૈઃ મન્ત્રૈર્માહેશ્વરૈઃ સ્તુત્વા સમ્પ્રણેમુર્મુદાન્વિતાઃ
હે મુનિશ્રેષ્ઠ, ઋષિઓએ ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદમાંથી મહાદેવના મંત્રો દ્વારા આનંદપૂર્વક મારી સ્તુતિ કરી અને વંદન કર્યું.