લિઙ્ગપુરાણમ્

ક્ષિતિર્વાયુઃ પુમાનંભઃ સુષિરં સર્વગં તથા તદાપ્રભૃતિ તં પ્રાહુર્ અષ્ટમૂર્તિરિતીશ્વરમ્

પૃથ્વી, વાયુ, પુરુષ, જળ, આકાશ અને સર્વવ્યાપી—તે સમયેથી તેમને અષ્ટમૂર્તિવાળા ઈશ્વર કહેવાય છે.

અષ્ટમૂર્તેઃ પ્રસાદેન વિરઞ્ચિશ્ચાસૃજત્પુનઃ સૃષ્ટ્વૈતદ્ અખિલં બ્રહ્મા પુનઃ કલ્પાન્તરે પ્રભુઃ

અષ્ટમૂર્તિના કૃપાથી વિરુંચિએ ફરી સર્જન કર્યું; આ સર્વનું સર્જન કરીને બ્રહ્માએ કલ્પના અંતે ફરીથી સર્જન કર્યું.

સહસ્રયુગપર્યન્તં સંસુપ્તે ચ ચરાચરે પ્રજાઃ સ્રષ્ટુમનાસ્ તેપે તત ઉગ્રં તપો મહત્

જ્યારે હજારો યુગ સુધી સર્વ ચેતન અને અચેતન પ્રાણી ઊંઘતા હતા, ત્યારે પ્રજાઓનું સર્જન કરવા ઈચ્છી તેણે મહાન અને ઉગ્ર તપ કર્યું.

તસ્યૈવં તપ્યમાનસ્ય ન કિંચિત્સમવર્તત તતો દીર્ઘેણ કાલેન દુઃખાત્ક્રોધો વ્યજાયત

તે રીતે તપ કરતા છતાં કશું જ સર્જાયું નહીં; લાંબા સમય પછી દુઃખથી તેના મનમાં ક્રોધ જન્મ્યો.

ક્રોધાવિષ્ટસ્ય નેત્રાભ્યાં પ્રાપતન્નશ્રુબિન્દવઃ તતસ્તેભ્યો ઽશ્રુબિન્દુભ્યો ભૂતાઃ પ્રેતાસ્તદાભવન્

ક્રોધથી ભરાયેલા તેના નેત્રોમાંથી આંસુના ટીપાં પડ્યા; એ ટીપાંઓમાંથી ભૂત અને પ્રેત જન્મ્યા.

સર્વાંસ્તાનગ્રજાન્દૃષ્ટ્વા ભૂતપ્રેતનિશાચરાન્ અનિન્દત તદા દેવો બ્રહ્માત્માનમ્ અજો વિભુઃ

એ બધા ભૂત, પ્રેત અને રાત્રિમાં ફરતા વડીલ પ્રાણીઓને જોઈને, ભગવાન બ્રહ્માએ—અજ અને સર્વવ્યાપી—પોતાને દુષ્ય આપ્યો.

જહૌ પ્રાણાંશ્ ચ ભગવાન્ ક્રોધાવિષ્ટઃ પ્રજાપતિઃ તતઃ પ્રાણમયો રુદ્રઃ પ્રાદુરાસીત્પ્રભોર્મુખાત્

ક્રોધથી ભરાયેલા પ્રજાપતિએ પોતાના પ્રાણ ત્યાગ્યા; ત્યારબાદ ભગવાનના મુખમાંથી પ્રાણમય રુદ્ર પ્રગટ થયો.

અર્ધનારીશ્વરો ભૂત્વા બાલાર્કસદૃશદ્યુતિઃ તદૈકાદશધાત્માનં પ્રવિભજ્ય વ્યવસ્થિતઃ

પછી અર્ધનારીશ્વર બની, ઉગતા સૂર્ય જેવું તેજ ધરાવી, તેણે પોતાને અગિયાર ભાગમાં વિભાજિત કરીને સ્થિર કર્યો.

અર્ધેનાંશેન સર્વાત્મા સસર્જાસૌ શિવામુમામ્ સા ચાસૃજત્તદા લક્ષ્મીં દુર્ગાં શ્રેષ્ઠાં સરસ્વતીમ્

પોતાના અર્ધાંશથી સર્વાત્માએ શિવા ઉમા સર્જી; અને તેણે પછી લક્ષ્મી, શ્રેષ્ઠ દુર્ગા અને સરસ્વતીને સર્જી.

વામાં રૌદ્રીં મહામાયાં વૈષ્ણવીં વારિજેક્ષણામ્ કલાં વિકિરિણીં ચૈવ કાલીં કમલવાસિનીમ્

પછી વામા, રૌદ્રી, મહામાયા, કમળની આંખવાળી વૈષ્ણવી, કલાં, વિકિરીણી, કાળી અને કમલવાસિની સર્જી.

બલવિકરિણીં દેવીં બલપ્રમથિનીં તથા સર્વભૂતસ્ય દમનીં સસૃજે ચ મનોન્મનીમ્

પછી બલવિકિરીણી દેવી, બલપ્રમથિની, સર્વભૂતને વશ કરનારી અને મનોનમની પણ સર્જી.

તથાન્યા બહવઃ સૃષ્ટાસ્ તયા નાર્યઃ સહસ્રશઃ રુદ્રૈશ્ચૈવ મહાદેવસ્ તાભિસ્ત્રિભુવનેશ્વરઃ

એ રીતે તેણે અનેક સ્ત્રીઓ, હજારોની સંખ્યામાં, સર્જી; અને રુદ્રો સાથે મહાદેવ ત્રણેય લોકના સ્વામી બન્યા.

સર્વાત્મનશ્ ચ તસ્યાગ્રે હ્ય્ અતિષ્ઠત્પરમેશ્વરઃ મૃતસ્ય તસ્ય દેવસ્ય બ્રહ્મણઃ પરમેષ્ઠિનઃ

સર્વાત્મા એવા પરમેશ્વર એ સ્ત્રીની સામે ઊભા રહ્યા; તે દેવ, પરમેશ્ઠી બ્રહ્માનો મૃત્યુ થયો હતો.

ઘૃણી દદૌ પુનઃ પ્રાણાન્ બ્રહ્મપુત્રો મહેશ્વરઃ બ્રહ્મણઃ પ્રદદૌ પ્રાણાન્ આત્મસ્થાંસ્તુ તદા પ્રભુઃ

દયાળુ મહાદેવ, બ્રહ્માના પુત્ર, ફરીથી બ્રહ્માને જીવશક્તિ આપી, પોતામાં રહેલા પ્રાણો તેને પરત આપ્યા.

પ્રહૃષ્ટો ઽભૂત્તતો રુદ્રઃ કિંચિત્પ્રત્યાગતાસવમ્ અભ્યભાષત દેવેશો બ્રહ્માણં પરમં વચઃ

પછી રુદ્ર આનંદિત થયા, થોડીક તાકાત પાછી મળતાં, દેવોના સ્વામી મહાદેવે બ્રહ્માને ઉત્તમ વચન કહ્યાં.

મા ભૈર્દેવ મહાભાગ વિરિઞ્ચ જગતાં ગુરો મયેહ સ્થાપિતાઃ પ્રાણાસ્ તસ્માદુત્તિષ્ઠ વૈ પ્રભો

'ભય પામશો નહીં, ભાગ્યશાળી દેવ, જગતના ગુરુ વિરિંચ, મેં અહીં તારા પ્રાણો સ્થાપ્યા છે; તેથી, હે પ્રભુ, ઉઠો.'

શ્રુત્વા વચસ્તતસ્તસ્ય સ્વપ્નભૂતં મનોગતમ્ પિતામહઃ પ્રસન્નાત્મા નેત્રૈઃ ફુલ્લામ્બુજપ્રભૈઃ

આ વચન સાંભળતાં પિતામહ, જેમ સ્વપ્નમાંથી જાગ્યા હોય તેમ, મનથી પ્રસન્ન થયા અને તેમની આંખો ખીલી ગયેલા કમળ જેવી તેજસ્વી બની.

તતઃ પ્રત્યાગતપ્રાણઃ સમુદૈક્ષન્ મહેશ્વરમ્ સ ઉદ્વીક્ષ્ય ચિરં કાલં સ્નિગ્ધગંભીરયા ગિરા

પછી, પ્રાણ પાછા મળતાં, તેમણે મહાદેવને જોયા અને લાંબા સમય સુધી નિહાળી, પછી મીઠા અને ઊંડા સ્વરે બોલ્યા.

ઉવાચ ભગવાન્ બ્રહ્મા સમુત્થાય કૃતાઞ્જલિઃ ભો ભો વદ મહાભાગ આનન્દયસિ મે મનઃ

બ્રહ્માજીએ ઊભા રહી, હાથ જોડીને કહ્યું: 'હે મહાભાગ્યશાળી, બોલો, તમે મારા મનમાં આનંદ પેદા કરો છો.'

કો ભવાન્ અષ્ટમૂર્તિર્ વૈ સ્થિત એકાદશાત્મકઃ તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા વ્યાજહાર મહેશ્વરઃ

'તમે કોણ છો, જે આઠ રૂપ ધરાવ છો અને એકાદશ સ્વરૂપે સ્થિત છો?' એવાં વચન સાંભળીને મહાદેવ બોલ્યા:

સ્પૃશન્કરાભ્યાં બ્રહ્માણં સુખાભ્યાં સ સુરારિહા માં વિદ્ધિ પરમાત્માનમ્ એનાં માયામજામિતિ

મંગળમય હાથથી બ્રહ્માને સ્પર્શી, દેવદુશ્મન વિનાશક બોલ્યા: 'મને પરમાત્મા જાણો અને આ મારી અજન્મા માયા છે.'

એતે વૈ સંસ્થિતા રુદ્રાસ્ ત્વાં રક્ષિતુમિહાગતાઃ તતઃ પ્રણમ્ય તં બ્રહ્મા દેવદેવમુવાચ હ

'આ બધા રુદ્રો અહીં તને રક્ષવા આવ્યા છે.' પછી બ્રહ્માએ દેવોના દેવને નમસ્કાર કરીને કહ્યું.

કૃતાઞ્જલિપુટો ભૂત્વા હર્ષગદ્ગદયા ગિરા ભગવન્દેવદેવેશ દુઃખૈરાકુલિતો હ્યહમ્

હાથ જોડીને, આનંદથી અવાજ કંપતો, તેમણે કહ્યું: 'હે ભગવાન, હે દેવોના સ્વામી, હું દુઃખોથી વ્યાકુળ છું.'

સંસારાન્મોક્તુમીશાન મામિહાર્હસિ શઙ્કર તતઃ પ્રહસ્ય ભગવાન્ પિતામહમુમાપતિઃ

'હે શંકર, મને આ જન્મમરણના ચક્રમાંથી મુક્ત કરો.' ત્યારે ઉમા પતિ ભગવાન પિતામહને જોઈ સ્મિત કર્યા.

તદા રુદ્રૈર્જગન્નાથસ્ તયા ચાન્તર્દધે વિભુઃ તસ્માચ્છિલાદ લોકેષુ દુર્લભો વૈ ત્વયોનિજઃ

પછી જગતના સ્વામી રુદ્રો અને તેણી સાથે અદૃશ્ય થયા. તેથી, હે શિલાદ, દુનિયામાં ગર્ભથી ન જન્મેલો મનુષ્ય દુર્લભ છે.

મૃત્યુહીનઃ પુમાન્વિદ્ધિ સમૃત્યુઃ પદ્મજો ઽપિ સઃ કિંતુ દેવેશ્વરો રુદ્રઃ પ્રસીદતિ યદીશ્વરઃ

મૃત્યુથી રહિત મનુષ્ય દુર્લભ છે; કમળમાંથી જન્મેલા બ્રહ્મા પણ મૃત્યુ પામે છે. પણ જો દેવોના દેવ રુદ્ર પ્રસન્ન થાય તો એ શક્ય છે.

ન દુર્લભો મૃત્યુહીનસ્ તવ પુત્રો હ્યયોનિજઃ મયા ચ વિષ્ણુના ચૈવ બ્રહ્મણા ચ મહાત્મના

'તારો ગર્ભથી ન જન્મેલો અને મૃત્યુથી મુક્ત પુત્ર મારા, વિષ્ણુ અને મહાત્મા બ્રહ્માના આશીર્વાદથી દુર્લભ નથી.'

અયોનિજં મૃત્યુહીનમ્ અસમર્થં નિવેદિતુમ્ એવં વ્યાહૃત્ય વિપ્રેન્દ્રમ્ અનુગૃહ્ય ચ તં ઘૃણી

'અજન્મા અને અમર એવા પુત્રનું વર્ણન કરવું શક્ય નથી.' એમ કહી દયાળુ દેવે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને આશીર્વાદ આપ્યા.

દેવૈર્વૃતો યયૌ દેવઃ સિતેનેભેન વૈ પ્રભુઃ

દેવતાઓથી ઘેરાયેલા પ્રભુ સફેદ વાછરડાં પર ચડીને ચાલ્યા ગયા.