લિઙ્ગપુરાણમ્

પ્રસૂતિઃ સુષુવે દક્ષાચ્ ચતુર્વિંશતિકન્યકાઃ શ્રદ્ધાં લક્ષ્મીં ધૃતિં પુષ્ટિં તુષ્ટિં મેધાં ક્રિયાં તથા

પ્રસૂતિએ દક્ષથી ચોવીસ દિકરીઓને જન્મ આપી: શ્રદ્ધા, લક્ષ્મી, ધૃતિ, પુષ્ટિ, તૃષ્ટિ, મેધા અને ક્રિયા વગેરે.

બુદ્ધિં લજ્જાં વપુઃશાન્તિં સિદ્ધિં કીર્તિં મહાતપાઃ ખ્યાતિં શાન્તિં ચ સમ્ભૂતિં સ્મૃતિં પ્રીતિં ક્ષમાં તથા

બુદ્ધિ, લજ્જા, રૂપ, શાંતિ, સિદ્ધિ, કીર્તિ, મહાતપા, ખ્યાતિ, બીજી શાંતિ, સંભૂતિ, સ્મૃતિ, પ્રીતિ અને ક્ષમા પણ.

સંનતિં ચાનસૂયાં ચ ઊર્જાં સ્વાહાં સુરારણિમ્ સ્વધાં ચૈવ મહાભાગાં પ્રદદૌ ચ યથાક્રમમ્

સન્મતિ, અનસૂયા, ઊર્જા, સ્વાહા, સુરારણી અને મહાભાગ્યવાળી સ્વધા—આ બધાને દક્ષે ક્રમશઃ આપ્યા.

શ્રદ્ધાદ્યાશ્ચૈવ કીર્ત્યન્તાસ્ ત્રયોદશ સુદારિકાઃ ધર્મં પ્રજાપતિં જગ્મુઃ પતિં પરમદુર્લભાઃ

શ્રદ્ધાથી કીર્તિ સુધીની તે ત્રેયોદશ સુદારી દિકરીઓએ ધર્મ પ્રજાપતિને પતિ તરીકે સ્વીકાર્યા, જે અત્યંત દુર્લભ છે.

ઉપયેમે ભૃગુર્ધીમાન્ ખ્યાતિં તાં ભાર્ગવારણિમ્ સમ્ભૂતિં ચ મરીચિસ્તુ સ્મૃતિં ચૈવાઙ્ગિરા મુનિઃ

બુદ્ધિશાળી ભૃગુએ ખ્યાતિને, મરીચિએ સંભૂતિને અને અંગિરાએ સ્મૃતિને પત્ની તરીકે સ્વીકારી.

પ્રીતિં પુલસ્ત્યઃ પુણ્યાત્મા ક્ષમાં તાં પુલહો મુનિઃ ક્રતુશ્ ચ સંનતિં ધીમાન્ અત્રિસ્તાં ચાનસૂયકામ્

પવિત્ર આત્માવાળા પુલસ્ત્યએ પ્રીતિને, મુનિ પુલહે ક્ષમાને, બુદ્ધિશાળી ક્રતુએ સન્મતિને અને અત્રીએ અનસૂયાને પત્ની તરીકે લીધા.

ઊર્જાં વસિષ્ઠો ભગવાન્ વરિષ્ઠો વારિજેક્ષણામ્ વિભાવસુસ્ તથા સ્વાહાં સ્વધાં વૈ પિતરસ્ તથા

પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ વશિષ્ઠે કમળની આંખવાળી ઊર્જાને, વિભાવસુએ સ્વાહાને અને પિતૃઓએ સ્વધાને પત્ની તરીકે સ્વીકારી.

પુત્રીકૃતા સતી યા સા માનસી શિવસમ્ભવા દક્ષેણ જગતાં ધાત્રી રુદ્રમેવાસ્થિતા પતિમ્

મનથી ઉત્પન્ન અને શિવથી જન્મેલી જે સતી દિકરી બની, તેને દક્ષે જગતની પોષક તરીકે રુદ્રને પત્ની તરીકે આપી.

અર્ધનારીશ્વરં દૃષ્ટ્વા સર્ગાદૌ કનકાણ્ડજઃ વિભજસ્વેતિ ચાહાદૌ યદા જાતા તદાભવત્

સૃષ્ટિના આરંભે, અર્ધનારીશ્વરને જોઈને, સુવર્ણ અંડમાંથી જન્મેલા એ વિભાજન કરવા કહ્યું અને ત્યારબાદ તે જન્મી.

તસ્યાશ્ચૈવાંશજાઃ સર્વાઃ સ્ત્રિયસ્ત્રિભુવને તથા એકાદશાવિધા રુદ્રાસ્ તસ્ય ચાંશોદ્ભવાસ્ તથા

ત્રણે લોકની બધી સ્ત્રીઓ એના અંશરૂપ છે અને અગિયાર પ્રકારના રુદ્રો પણ એના પતિના અંશમાંથી જન્મેલા છે.

સ્ત્રીલિઙ્ગમખિલં સા વૈ પુંલિઙ્ગં નીલલોહિતઃ તં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્ બ્રહ્મા દક્ષમાલોક્ય સુવ્રતામ્

સૌ સ્ત્રીત્વ એજ છે અને નીલલોહિત પુરુષત્વ છે. આ જોઈને ભગવાન બ્રહ્માએ સદ્ગુણવંત દક્ષને જોઈને કહ્યું—

ભજસ્વ ધાત્રીં જગતાં મમાપિ ચ તવાપિ ચ પુન્નામ્નો નરકાત્ત્રાતિ ઇતિ પુત્રીત્વિહોક્તિતઃ

'મારા અને તારા માટે જગતની પોષકને દિકરી રૂપે સ્વીકાર; જે પુત નામના નરકથી મુક્ત કરે છે, તેથી તેને દિકરી કહેવાય છે.'

પ્રશસ્તા તવ કાન્તેયં સ્યાત્ પુત્રી વિશ્વમાતૃકા તસ્માત્ પુત્રી સતી નામ્ના તવૈષા ચ ભવિષ્યતિ

'આ સુંદર સ્ત્રી તારી દિકરી અને વિશ્વમાતૃક બનશે; તેથી તે સતી નામે જાણીશે અને તારી દિકરી રહેશે.'

એવમુક્તસ્તદા દક્ષો નિયોગાદ્બ્રહ્મણો મુનિઃ લબ્ધ્વા પુત્રીં દદૌ સાક્ષાત્ સતીં રુદ્રાય સાદરમ્

આ રીતે બ્રહ્માના આદેશે દક્ષે દિકરી પ્રાપ્ત કરી અને સતીને શ્રદ્ધાપૂર્વક સીધા રુદ્રને આપી.

ધર્મસ્ય પત્ન્યઃ શ્રદ્ધાદ્યાઃ કીર્તિતા વૈ ત્રયોદશ તાસુ ધર્મપ્રજાં વક્ષ્યે યથાક્રમમનુત્તમમ્

ધર્મની પત્નીઓ શ્રદ્ધાથી શરૂ કરીને ત્રેયોદશ ગણાય છે; હવે હું ક્રમશઃ તેમનાં ઉત્તમ સંતાનોનું વર્ણન કરીશ.

કામો દર્પો ઽથ નિયમઃ સંતોષો લોભ એવ ચ શ્રુતસ્તુ દણ્ડઃ સમયો બોધશ્ચૈવ મહાદ્યુતિઃ

ઇચ્છા, અહંકાર, નિયમ, સંતોષ અને લોભ; વિદ્યા, દંડ, કરાર અને સમજણ—આ બધું મહાન તેજ ધરાવે છે.

અપ્રમાદશ્ ચ વિનયો વ્યવસાયો દ્વિજોત્તમાઃ ક્ષેમં સુખં યશશ્ચૈવ ધર્મપુત્રાશ્ ચ તાસુ વૈ

સાવચેતી, વિનમ્રતા, દૃઢ નિશ્ચય, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો; કલ્યાણ, સુખ, યશ અને ધર્મપુત્રો પણ તેમાં મળે છે.

ધર્મસ્ય વૈ ક્રિયાયાં તુ દણ્ડઃ સમય એવ ચ અપ્રમાદસ્ તથા બોધો બુદ્ધેર્ધર્મસ્ય તૌ સુતૌ

ધર્મના આચરણમાં દંડ અને કરાર, તેમજ સાવચેતી અને સમજણ—આ બંને બુદ્ધિ અને ધર્મના પુત્રો છે.

તસ્માત્પઞ્ચદશૈવૈતે તાસુ ધર્માત્મજાસ્ત્વિહ ભૃગુપત્ની ચ સુષુવે ખ્યાતિર્વિષ્ણોઃ પ્રિયાં શ્રિયમ્

આથી, આ પંદર અહીં ધર્મના પુત્રો છે; અને ભૃગુની પત્ની ખ્યાતીએ, જે વિષ્ણુને પ્રિય છે, શ્રીને જન્મ આપ્યો હતો.

ધાતારં ચ વિધાતારં મેરોર્જામાતરૌ સુતૌ પ્રભૂતિર્નામ યા પત્ની મરીચેઃ સુષુવે સુતૌ

તેમણે ધાતા અને વિધાતા, જે મેરુના જમાઈ અને પુત્ર છે, એમને પણ જન્મ આપ્યો; અને મરીચિની પત્ની પ્રભૂતિએ બે પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

પૂર્ણમાસં તુ મારીચં તતઃ કન્યાચતુષ્ટયમ્ તુષ્ટિર્જ્યેષ્ઠા ચ વૈ દૃષ્ટિઃ કૃષિશ્ચાપચિતિસ્ તથા

મરીચિમાંથી પૂર્ણમાસા જન્મ્યા, પછી ચાર દીકરીઓ: તુષ્તિ, જ્યેષ્ઠા, દૃષ્ટિ અને કૃષિ, તેમજ અપચિતિ.

ક્ષમા ચ સુષુવે પુત્રાન્ પુત્રીં ચ પુલહાચ્છુભામ્ કર્દમં ચ વરીયાંસં સહિષ્ણું મુનિસત્તમાઃ

ક્ષમા એ પુલહથી પુત્રો અને એક સારા સ્વભાવની દીકરીને જન્મ આપ્યો: કરદમ, વરીયાંસ અને સહિષ્ણુ, હે શ્રેષ્ઠ મુનિઓ.

તથા કનકપીતાં સ પીવરીં પૃથિવીસમામ્ પ્રીત્યાં પુલસ્ત્યશ્ ચ તથા જનયામાસ વૈ સુતાન્

તે જ રીતે, કનકપિતા, પીવરી અને પૃથિવીસમા; આનંદથી, પુલસ્ત્યએ પણ પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

દત્તોર્ણં વેદબાહું ચ પુત્રીં ચાન્યાં દૃષદ્વતીમ્ પુત્રાણાં ષષ્ટિસાહસ્રં સંનતિઃ સુષુવે શુભા

દત્તોર્ણ, વેદબાહુ અને બીજી દીકરી દૃષદ્વતી; શુભ સંનતિએ સાઠ હજાર પુત્રોને જન્મ આપ્યો.

ક્રતોસ્તુ ભાર્યા સર્વે તે વાલખિલ્યા ઇતિ શ્રુતાઃ સિનીવાલીં કુહૂં ચૈવ રાકાં ચાનુમતિં તથા

ક્રતુની પત્નીથી જે બધા જન્મ્યા, તેઓ વાલખિલ્ય કહેવાય છે; સીનીવાલી, કુહૂ, રાકા અને અનુમતિ પણ.

સ્મૃતિશ્ ચ સુષુવે પત્ની મુનેશ્ચાઙ્ગિરસસ્ તથા લબ્ધાનુભાવમગ્નિં ચ કીર્તિમન્તં ચ સુવ્રતા

સ્મૃતિ, જે ઋષિ અંગિરસની પત્ની હતી, તેણે અગ્નિ અને કીર્તિમાનને જન્મ આપ્યો, હે સુવ્રત.

અત્રેર્ભાર્યાનસૂયા વૈ સુષુવે ષટ્પ્રજાસ્તુ યાઃ તાસ્વેકા કન્યકા નામ્ના શ્રુતિઃ સા સૂનુપઞ્ચકમ્

અત્રિની પત્ની અનસૂયાએ છ સંતાનોને જન્મ આપ્યા; તેમાં એક દીકરીનું નામ શ્રુતિ અને પાંચ પુત્રો હતા.

સત્યનેત્રો મુનિર્ભવ્યો મૂર્તિરાપઃ શનૈશ્ચરઃ સોમશ્ ચ વૈ શ્રુતિઃ ષષ્ઠી પઞ્ચાત્રેયાસ્તુ સૂનવઃ

સત્યનેત્ર, મુનિ ભવ્ય, મૂર્તિ, આપ, શનૈશ્ચર અને સોમ—શ્રુતિ છઠ્ઠી છે; આ પાંચ અત્રિના પુત્રો છે.

ઊર્જા વસિષ્ઠાદ્વૈ લેભે સુતાંશ્ ચ સુતવત્સલા જ્યાયસી પુણ્ડરીકાક્ષાન્ વાસિષ્ઠાન્ વરલોચના

ઊર્જાએ વશિષ્ઠથી પુત્રો પ્રાપ્ત કર્યા, જે સંતાનોને પ્રેમ કરતા હતા; મોટાં, કમળ જેવી આંખવાળા, સુંદર વશિષ્ઠો હતા.