લિઙ્ગપુરાણમ્

પ્રવૃત્તચક્રો બલવાન્ મ્લેચ્છાનામન્તકૃત્સ તુ અધૃષ્યઃ સર્વભૂતાનાં ચચારાથ વસુંધરામ્

કર્મનું ચક્ર ચાલી રહ્યું છે, એ શક્તિશાળી પુરુષ મ્લેચ્છોનો અંત કરે છે; બધા જીવોમાં અપરાજિત રહી, પછી પૃથ્વી પર વિહાર કરે છે.

માનવસ્ય તુ સો ઽંશેન દેવસ્યેહ વિજજ્ઞિવાન્ પૂર્વજન્મનિ વિષ્ણોસ્તુ પ્રમિતિર્નામ વીર્યવાન્

એ પુરુષ અંશરૂપે અહીં માનવ રૂપે જન્મે છે, પણ પૂર્વ જન્મમાં એ શક્તિશાળી 'પ્રમિતિ' દેવરૂપે, એટલે કે વિષ્ણુ તરીકે ઓળખાતા હતા.

ગોત્રતો વૈ ચન્દ્રમસઃ પૂર્ણે કલિયુગે પ્રભુઃ દ્વાત્રિંશે ઽભ્યુદિતે વર્ષે પ્રક્રાન્તો વિંશતિઃ સમાઃ

ચંદ્રવંશમાંથી, જ્યારે કળીયુગ પૂર્ણ થાય છે, ત્યારે એ પ્રભુ બત્રીસમાં વર્ષે પોતાની વીસ વર્ષની યાત્રા શરૂ કરે છે.

વિનિઘ્નન્સર્વભૂતાનિ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ કૃત્વા બીજાવશેષાં તુ પૃથિવીં ક્રૂરકર્મણઃ

એ ક્રૂર કર્મો દ્વારા, તેણે પૃથ્વી પર હજારો-લાખો જીવોને નાશ કરી નાખ્યા, ફક્ત બીજ જ બાકી રાખ્યા.

પરસ્પરનિમિત્તેન કોપેનાકસ્મિકેન તુ સ સાધયિત્વા વૃષલાન્ પ્રાયશસ્ તાન્ અધાર્મિકાન્

આપસી કારણો અને અચાનક ગુસ્સાથી, તેણે મોટાભાગના અધર્મી અને નીચ જાતિના લોકોને દમન કરી નાશ કરી દીધા.

ગઙ્ગાયમુનયોર્મધ્યે સ્થિતિં પ્રાપ્તઃ સહાનુગઃ તતો વ્યતીતે કાલે તુ સામાત્યઃ સહસૈનિકઃ

પછી તે પોતાના અનુયાયીઓ સાથે ગંગા અને યમુના વચ્ચે રહેવા ગયો; થોડો સમય પસાર થયા પછી, પોતાના મંત્રીઓ અને સૈનિકો સાથે ત્યાં જ રહ્યો.

ઉત્સાદ્ય પાર્થિવાન્ સર્વાન્ મ્લેચ્છાંશ્ચૈવ સહસ્રશઃ તત્ર સંધ્યાંશકે કાલે સમ્પ્રાપ્તે તુ યુગાન્તિકે

પછી તેણે બધા રાજાઓ અને હજારો વિદેશી લોકોને હરાવી નાખ્યા; યુગના અંતના સંધ્યાકાળે—

સ્થિતાસ્વલ્પાવશિષ્ટાસુ પ્રજાસ્વિહ ક્વચિત્ક્વચિત્ અપ્રગ્રહાસ્તતસ્તા વૈ લોભાવિષ્ટાસ્તુ કૃત્સ્નશઃ

જ્યારે અહીં-ત્યાં થોડા જ લોકો બચ્યા, ત્યારે બચેલા બધા લોભમાં ફસાઈ, સંપૂર્ણપણે અણઘડ બની ગયા.

ઉપહિંસન્તિ ચાન્યોન્યં પ્રણિપત્ય પરસ્પરમ્ અરાજકે યુગવશાત્ સંશયે સમુપસ્થિતે

તેઓ એકબીજાને નમન કર્યા પછી પણ એકબીજાને દુઃખ આપતા રહ્યા; રાજા વગર, યુગની અસરથી શંકા અને અસ્થિરતા છવાઈ ગઈ.

પ્રજાસ્તા વૈ તતઃ સર્વાઃ પરસ્પરભયાર્દિતાઃ વ્યાકુલાશ્ ચ પરિભ્રાન્તાસ્ ત્યક્ત્વા દારાન્ ગૃહાણિ ચ

પછી બધા લોકો એકબીજાથી ડરાઈને, વ્યાકુળ થઈ, પોતાના ઘર અને પરિવાર છોડી ભટકવા લાગ્યા.

સ્વાન્પ્રાણાન્ અનપેક્ષન્તો નિષ્કારુણ્યાઃ સુદુઃખિતાઃ નષ્ટે શ્રૌતે સ્માર્તધર્મે પરસ્પરહતાસ્તદા

પોતાના પ્રાણોની પણ પરવા કર્યા વિના, દયાહીન અને અત્યંત દુઃખી, શાસ્ત્ર અને રીત-રિવાજ નાશ પામ્યા, ત્યારે તેઓ એકબીજાને મારવા લાગ્યા.

નિર્મર્યાદા નિરાક્રાન્તા નિઃસ્નેહા નિરપત્રપાઃ નષ્ટે ધર્મે પ્રતિહતાઃ હ્રસ્વકાઃ પઞ્ચવિંશકાઃ

મર્યાદા વગર, બહાર કાઢેલા, પ્રેમ અને લાજ વગર, ધર્મ નાશ પામ્યો, શક્તિ ઘટી ગઈ, અને માત્ર પચ્ચીસ લોકો જ બચ્યા.

હિત્વા પુત્રાંશ્ ચ દારાંશ્ ચ વિવાદવ્યાકુલેન્દ્રિયાઃ અનાવૃષ્ટિહતાશ્ચૈવ વાર્તામુત્સૃજ્ય દૂરતઃ

પુત્રો અને પત્નીઓને છોડી, ઝઘડાથી ઇન્દ્રિયો અસ્વસ્થ, અનાવૃષ્ટિથી પીડિત, રોજગાર છોડીને દૂર દૂર ભટકવા લાગ્યા.

પ્રત્યન્તાનુપસેવન્તે હિત્વા જનપદાન્ સ્વકાન્ સરિત્સાગરકૂપાંસ્તે સેવન્તે પર્વતાંસ્ તથા

તેઓ પોતાના દેશ છોડીને સરહદી વિસ્તારોમાં રહેવા લાગ્યા, નદીઓ, દરિયા, કૂવા અને પર્વતો શોધવા લાગ્યા.

મધુમાંસૈર્મૂલફલૈર્ વર્તયન્તિ સુદુઃખિતાઃ ચીરપત્રાજિનધરા નિષ્ક્રિયા નિષ્પરિગ્રહાઃ

મોટું દુઃખ સહન કરી, તેઓ મધ, માંસ, મૂળ અને ફળ ખાઈ જીવતા, છાલ, પાંદડા કે પશુઓની ચામડી પહેરી, કોઈ વિધિ કે સંપત્તિ વગર રહેતા.

વર્ણાશ્રમપરિભ્રષ્ટાઃ સંકટં ઘોરમાસ્થિતાઃ એવં કષ્ટમનુપ્રાપ્તા અલ્પશેષાઃ પ્રજાસ્તદા

જાતિ અને આશ્રમથી વિમુખ, ભયાનક મુશ્કેલીમાં ફસાઈ ગયા; એ સમયે થોડા જ લોકો બચ્યા, અને તેઓ ભારે દુઃખ સહન કરતા.

જરાવ્યાધિક્ષુધાવિષ્ટા દુઃખાન્નિર્વેદમાનસાઃ વિચારણા તુ નિર્વેદાત્ સામ્યાવસ્થા વિચારણા

વૃદ્ધાવસ્થા, રોગ અને ભૂખથી પીડાઈ, દુઃખથી મન ઉદાસ થઈ ગયું; એ ઉદાસીમાંથી વિચાર આવ્યા, અને વિચારથી સમતા આવી.

સામ્યાવસ્થાત્મકો બોધઃ સંબોધાદ્ધર્મશીલતા અરૂપશમયુક્તાસ્તુ કલિશિષ્ટા હિ વૈ સ્વયમ્

સમતા રૂપ જ્ઞાન ઉદ્ભવ્યું; એ જાગૃતિથી ધર્મ અને સદ્ગુણ આવ્યા, અને કલીના અંતે બચેલા લોકો, સ્વયં આ ગુણો ધરાવતા, રૂપ અને નિયમ વગર હતા.

અહોરાત્રાત્તદા તાસાં યુગં તુ પરિવર્તતે ચિત્તસંમોહનં કૃત્વા તાસાં વૈ સુપ્તમત્તવત્

પછી, તેમના માટે એક જ દિવસ-રાતમાં યુગ બદલાઈ જાય છે; તેમનું મન સુતા કે નશામાં હોય તેમ મોહિત થઈ જાય છે.

ભાવિનો ઽર્થસ્ય ચ બલાત્ તતઃ કૃતમવર્તત પ્રવૃત્તે તુ તતસ્તસ્મિન્ પુનઃ કૃતયુગે તુ વૈ

ભવિષ્યના ફળના બળથી, ફરીથી કૃતયુગનો ચક્ર શરૂ થાય છે; જ્યારે એ શરૂ થાય, ત્યારે ફરી કૃતયુગ આવે છે.

ઉત્પન્નાઃ કલિશિષ્ટાસ્તુ પ્રજાઃ કાર્તયુગાસ્તદા તિષ્ઠન્તિ ચેહ યે સિદ્ધા અદૃષ્ટા વિચરન્તિ ચ

કલીયુગમાં બચેલા લોકો પછી કૃતયુગમાં જન્મે છે; અને અહીં રહેતા સિદ્ધપુરુષો અજાણ્યા રીતે ફરતા રહે છે.

સપ્ત સપ્તર્ષિભિશ્ચૈવ તત્ર તે તુ વ્યવસ્થિતાઃ બ્રહ્મક્ષત્રવિશઃ શૂદ્રા બીજાર્થં યે સ્મૃતા ઇહ

ત્યાં સાત સત્તરૃષિ અને સાત જાતિઓ સ્થિર થયેલી છે — બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય, વૈશ્ય અને શૂદ્ર, જે અહીં વંશ ચાલતો રહે એ માટે ઓળખાય છે.

કલિજૈઃ સહ તે સર્વે નિર્વિશેષાસ્તદાભવન્ તેષાં સપ્તર્ષયો ધર્મં કથયન્તીતરે ઽપિ ચ

કળીયુગમાં જન્મેલા લોકો સાથે એ બધા એ સમયે એકસમાન થઈ ગયા; એમા સત્તરૃષિઓ અને બીજાઓ પણ ધર્મનું ઉપદેશ આપતા રહે છે.

વર્ણાશ્રમાચારયુતં શ્રૌતં સ્માર્તં દ્વિધા તુ યમ્ તતસ્તેષુ ક્રિયાવત્સુ વર્ધન્તે વૈ પ્રજાઃ કૃતે

વર્ણ અને આશ્રમની રીતો, વૈદિક અને પરંપરાગત બંને, બે પ્રકારની છે; જ્યારે એમાં આચરણ થાય છે ત્યારે કૃતયુગમાં લોકો સુખી અને વૃદ્ધિ પામે છે.

શ્રૌતસ્માર્તકૃતાનાં ચ ધર્મે સપ્તર્ષિદર્શિતે કેચિદ્ધર્મવ્યવસ્થાર્થં તિષ્ઠન્તીહ યુગક્ષયે

વૈદિક અને સ્મૃતિ મુજબ જે ધર્મો સત્તરૃષિએ બતાવ્યા છે, એમાંથી કેટલાક યુગના અંતે ધર્મની સ્થાપના માટે અહીં ટકી રહે છે.

મન્વન્તરાધિકારેષુ તિષ્ઠન્તિ મુનયસ્તુ વૈ યથા દાવપ્રદગ્ધેષુ તૃણેષ્વિહ તતઃ ક્ષિતૌ

મુનિઓ મન્વંતર સમયગાળામાં સ્થિર રહે છે, જેમ અગ્નિથી સુકાઈ ગયેલા ઘાસ પછી પણ જમીન પર ટકી રહે છે.

વનાનાં પ્રથમં વૃષ્ટ્યા તેષાં મૂલેષુ સંભવઃ તથા કાર્તયુગાનાં તુ કલિજેષ્વિહ સંભવઃ

જેમ વરસાદથી જંગલના મૂળમાંથી નવી વૃદ્ધિ થાય છે, તેમ કળીયુગમાં પણ કૃતયુગની શરૂઆત થાય છે.

એવં યુગાદ્યુગસ્યેહ સંતાનં તુ પરસ્પરમ્ વર્તતે હ વ્યવચ્છેદાદ્ યાવન્મન્વન્તરક્ષયઃ

આ રીતે એક યુગ પછી બીજું યુગ સતત ચાલે છે, મન્વંતર પૂરું ન થાય ત્યાં સુધી એમાં વિક્ષેપ આવતો નથી.

સુખમાયુર્બલં રૂપં ધર્મો ઽર્થઃ કામ એવ ચ યુગેષ્વેતાનિ હીયન્તે ત્રીંસ્ત્રીન્ પાદાન્ ક્રમેણ તુ

યુગો દરમ્યાન સુખ, આયુષ્ય, બળ, રૂપ, ધર્મ, ધન અને ઇચ્છા ધીરે ધીરે ઘટી જાય છે, દરેક યુગમાં એ ત્રણ ચોથા ભાગે ઓછી થાય છે.