લિઙ્ગપુરાણમ્

મરીચિભૃગ્વઙ્ગિરસઃ પુલસ્ત્યં પુલહં ક્રતુમ્ દક્ષમત્રિં વસિષ્ઠં ચ સો ઽસૃજદ્યોગવિદ્યયા

એ પછી યોગવિદ્યાથી બ્રહ્માએ મરીચિ, ભૃગુ, અંગિરા, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ, દક્ષ, અત્રિ અને વશિષ્ઠનું સર્જન કર્યું.

નવૈતે બ્રહ્મણઃ પુત્રા બ્રહ્મજ્ઞા બ્રાહ્મણોત્તમાઃ બ્રહ્મવાદિન એવૈતે બ્રહ્મણઃ સદૃશાઃ સ્મૃતાઃ

આ નવેય બ્રહ્માના પુત્રો છે, બ્રહ્મજ્ઞાની અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ છે; તેઓ બ્રહ્મવેદી કહેવાય છે અને બ્રહ્મા સમાન માનવામાં આવે છે.

સંકલ્પશ્ચૈવ ધર્મશ્ ચ હ્ય્ અધર્મો ધર્મસંનિધિઃ દ્વાદશૈવ પ્રજાસ્ત્વેતા બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ

સંકલ્પ, ધર્મ, અધર્મ અને ધર્મની હાજરી—આ બારેય પ્રજાઓ અજ્ઞાત જન્મવાળા બ્રહ્માથી ઉત્પન્ન થઈ.

ઋભું સનત્કુમારં ચ સસર્જાદૌ સનાતનઃ તાવૂર્ધ્વરેતસૌ દિવ્યૌ ચાગ્રજૌ બ્રહ્મવાદિનૌ

સનાતને સૌપ્રથમ ઋભુ અને સનત્કુમારનું સર્જન કર્યું; બંને દિવ્ય હતા, ઉપરવટ ઉર્જાવાળા અને બ્રહ્મવેદી હતા.

કુમારૌ બ્રહ્મણસ્ તુલ્યૌ સર્વજ્ઞૌ સર્વભાવિનૌ વક્ષ્યે ભાર્યાકુલં તેષાં મુનીનામગ્રજન્મનામ્

કુમારો બ્રહ્મા સમાન, સર્વજ્ઞ અને સર્વનું સર્જન કરનાર હતા; હવે હું એ પ્રથમ જન્મેલા ઋષિઓની પત્નીઓનું વર્ણન કરીશ.

સમાસતો મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્રજાસમ્ભૂતિમેવ ચ શતરૂપાં તુ વૈ રાજ્ઞીં વિરાજમસૃજત્પ્રભુઃ

હે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ, સંક્ષિપ્તમાં, પ્રજાની ઉત્પત્તિ માટે ભગવાને શતરૂપા નામની રાણી અને વિરાટનું સર્જન કર્યું.

સ્વાયમ્ભુવાત્તુ વૈ રાજ્ઞી શતરૂપા ત્વયોનિજા લેભે પુત્રદ્વયં પુણ્યા તથા કન્યાદ્વયં ચ સા

સ્વાયંભુવ મનુ પાસેથી જન્મેલી, ગર્ભ વિના ઉત્પન્ન થયેલી રાણી શતરૂપાએ બે પુણ્યશાળી પુત્રો અને બે પુત્રીઓ પ્રાપ્ત કરી.

ઉત્તાનપાદો હ્યવરો ધીમાઞ્જ્યેષ્ઠઃ પ્રિયવ્રતઃ જ્યેષ્ઠા વરિષ્ઠા ત્વાકૂતિઃ પ્રસૂતિશ્ચાનુજા સ્મૃતા

ઉત્તાનપાદે નાનો અને બુદ્ધિશાળી હતો, જ્યારે પ્રિયવ્રત મોટો હતો. દિકરીઓમાં આકૂતિ સૌથી મોટી અને પ્રસૂતિ નાની કહેવાય છે.

ઉપયેમે તદાકૂતિં રુચિર્નામ પ્રજાપતિઃ પ્રસૂતિં ભગવાન્દક્ષો લોકધાત્રીં ચ યોગિનીમ્

તે સમયે રૂચિ નામના પ્રજાપતિએ આકૂતિ સાથે લગ્ન કર્યા અને લોકને પોષનારા તથા યોગી એવા દક્ષે પ્રસૂતિને પત્ની તરીકે સ્વીકારી.

દક્ષિણાસહિતં યજ્ઞમ્ આકૂતિઃ સુષુવે તથા દક્ષિણા જનયામાસ દિવ્યા દ્વાદશ પુત્રિકાઃ

આકૂતિએ યજ્ઞ અને દક્ષિણા નામની સંતાનને જન્મ આપ્યો અને દક્ષિણાએ પછી બાર દિવ્ય દિકરીઓને જન્મ આપી.

પ્રસૂતિઃ સુષુવે દક્ષાચ્ ચતુર્વિંશતિકન્યકાઃ શ્રદ્ધાં લક્ષ્મીં ધૃતિં પુષ્ટિં તુષ્ટિં મેધાં ક્રિયાં તથા

પ્રસૂતિએ દક્ષથી ચોવીસ દિકરીઓને જન્મ આપી: શ્રદ્ધા, લક્ષ્મી, ધૃતિ, પુષ્ટિ, તૃષ્ટિ, મેધા અને ક્રિયા વગેરે.

બુદ્ધિં લજ્જાં વપુઃશાન્તિં સિદ્ધિં કીર્તિં મહાતપાઃ ખ્યાતિં શાન્તિં ચ સમ્ભૂતિં સ્મૃતિં પ્રીતિં ક્ષમાં તથા

બુદ્ધિ, લજ્જા, રૂપ, શાંતિ, સિદ્ધિ, કીર્તિ, મહાતપા, ખ્યાતિ, બીજી શાંતિ, સંભૂતિ, સ્મૃતિ, પ્રીતિ અને ક્ષમા પણ.

સંનતિં ચાનસૂયાં ચ ઊર્જાં સ્વાહાં સુરારણિમ્ સ્વધાં ચૈવ મહાભાગાં પ્રદદૌ ચ યથાક્રમમ્

સન્મતિ, અનસૂયા, ઊર્જા, સ્વાહા, સુરારણી અને મહાભાગ્યવાળી સ્વધા—આ બધાને દક્ષે ક્રમશઃ આપ્યા.

શ્રદ્ધાદ્યાશ્ચૈવ કીર્ત્યન્તાસ્ ત્રયોદશ સુદારિકાઃ ધર્મં પ્રજાપતિં જગ્મુઃ પતિં પરમદુર્લભાઃ

શ્રદ્ધાથી કીર્તિ સુધીની તે ત્રેયોદશ સુદારી દિકરીઓએ ધર્મ પ્રજાપતિને પતિ તરીકે સ્વીકાર્યા, જે અત્યંત દુર્લભ છે.

ઉપયેમે ભૃગુર્ધીમાન્ ખ્યાતિં તાં ભાર્ગવારણિમ્ સમ્ભૂતિં ચ મરીચિસ્તુ સ્મૃતિં ચૈવાઙ્ગિરા મુનિઃ

બુદ્ધિશાળી ભૃગુએ ખ્યાતિને, મરીચિએ સંભૂતિને અને અંગિરાએ સ્મૃતિને પત્ની તરીકે સ્વીકારી.

પ્રીતિં પુલસ્ત્યઃ પુણ્યાત્મા ક્ષમાં તાં પુલહો મુનિઃ ક્રતુશ્ ચ સંનતિં ધીમાન્ અત્રિસ્તાં ચાનસૂયકામ્

પવિત્ર આત્માવાળા પુલસ્ત્યએ પ્રીતિને, મુનિ પુલહે ક્ષમાને, બુદ્ધિશાળી ક્રતુએ સન્મતિને અને અત્રીએ અનસૂયાને પત્ની તરીકે લીધા.

ઊર્જાં વસિષ્ઠો ભગવાન્ વરિષ્ઠો વારિજેક્ષણામ્ વિભાવસુસ્ તથા સ્વાહાં સ્વધાં વૈ પિતરસ્ તથા

પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ વશિષ્ઠે કમળની આંખવાળી ઊર્જાને, વિભાવસુએ સ્વાહાને અને પિતૃઓએ સ્વધાને પત્ની તરીકે સ્વીકારી.

પુત્રીકૃતા સતી યા સા માનસી શિવસમ્ભવા દક્ષેણ જગતાં ધાત્રી રુદ્રમેવાસ્થિતા પતિમ્

મનથી ઉત્પન્ન અને શિવથી જન્મેલી જે સતી દિકરી બની, તેને દક્ષે જગતની પોષક તરીકે રુદ્રને પત્ની તરીકે આપી.

અર્ધનારીશ્વરં દૃષ્ટ્વા સર્ગાદૌ કનકાણ્ડજઃ વિભજસ્વેતિ ચાહાદૌ યદા જાતા તદાભવત્

સૃષ્ટિના આરંભે, અર્ધનારીશ્વરને જોઈને, સુવર્ણ અંડમાંથી જન્મેલા એ વિભાજન કરવા કહ્યું અને ત્યારબાદ તે જન્મી.

તસ્યાશ્ચૈવાંશજાઃ સર્વાઃ સ્ત્રિયસ્ત્રિભુવને તથા એકાદશાવિધા રુદ્રાસ્ તસ્ય ચાંશોદ્ભવાસ્ તથા

ત્રણે લોકની બધી સ્ત્રીઓ એના અંશરૂપ છે અને અગિયાર પ્રકારના રુદ્રો પણ એના પતિના અંશમાંથી જન્મેલા છે.

સ્ત્રીલિઙ્ગમખિલં સા વૈ પુંલિઙ્ગં નીલલોહિતઃ તં દૃષ્ટ્વા ભગવાન્ બ્રહ્મા દક્ષમાલોક્ય સુવ્રતામ્

સૌ સ્ત્રીત્વ એજ છે અને નીલલોહિત પુરુષત્વ છે. આ જોઈને ભગવાન બ્રહ્માએ સદ્ગુણવંત દક્ષને જોઈને કહ્યું—

ભજસ્વ ધાત્રીં જગતાં મમાપિ ચ તવાપિ ચ પુન્નામ્નો નરકાત્ત્રાતિ ઇતિ પુત્રીત્વિહોક્તિતઃ

'મારા અને તારા માટે જગતની પોષકને દિકરી રૂપે સ્વીકાર; જે પુત નામના નરકથી મુક્ત કરે છે, તેથી તેને દિકરી કહેવાય છે.'

પ્રશસ્તા તવ કાન્તેયં સ્યાત્ પુત્રી વિશ્વમાતૃકા તસ્માત્ પુત્રી સતી નામ્ના તવૈષા ચ ભવિષ્યતિ

'આ સુંદર સ્ત્રી તારી દિકરી અને વિશ્વમાતૃક બનશે; તેથી તે સતી નામે જાણીશે અને તારી દિકરી રહેશે.'

એવમુક્તસ્તદા દક્ષો નિયોગાદ્બ્રહ્મણો મુનિઃ લબ્ધ્વા પુત્રીં દદૌ સાક્ષાત્ સતીં રુદ્રાય સાદરમ્

આ રીતે બ્રહ્માના આદેશે દક્ષે દિકરી પ્રાપ્ત કરી અને સતીને શ્રદ્ધાપૂર્વક સીધા રુદ્રને આપી.

ધર્મસ્ય પત્ન્યઃ શ્રદ્ધાદ્યાઃ કીર્તિતા વૈ ત્રયોદશ તાસુ ધર્મપ્રજાં વક્ષ્યે યથાક્રમમનુત્તમમ્

ધર્મની પત્નીઓ શ્રદ્ધાથી શરૂ કરીને ત્રેયોદશ ગણાય છે; હવે હું ક્રમશઃ તેમનાં ઉત્તમ સંતાનોનું વર્ણન કરીશ.

કામો દર્પો ઽથ નિયમઃ સંતોષો લોભ એવ ચ શ્રુતસ્તુ દણ્ડઃ સમયો બોધશ્ચૈવ મહાદ્યુતિઃ

ઇચ્છા, અહંકાર, નિયમ, સંતોષ અને લોભ; વિદ્યા, દંડ, કરાર અને સમજણ—આ બધું મહાન તેજ ધરાવે છે.

અપ્રમાદશ્ ચ વિનયો વ્યવસાયો દ્વિજોત્તમાઃ ક્ષેમં સુખં યશશ્ચૈવ ધર્મપુત્રાશ્ ચ તાસુ વૈ

સાવચેતી, વિનમ્રતા, દૃઢ નિશ્ચય, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો; કલ્યાણ, સુખ, યશ અને ધર્મપુત્રો પણ તેમાં મળે છે.

ધર્મસ્ય વૈ ક્રિયાયાં તુ દણ્ડઃ સમય એવ ચ અપ્રમાદસ્ તથા બોધો બુદ્ધેર્ધર્મસ્ય તૌ સુતૌ

ધર્મના આચરણમાં દંડ અને કરાર, તેમજ સાવચેતી અને સમજણ—આ બંને બુદ્ધિ અને ધર્મના પુત્રો છે.

તસ્માત્પઞ્ચદશૈવૈતે તાસુ ધર્માત્મજાસ્ત્વિહ ભૃગુપત્ની ચ સુષુવે ખ્યાતિર્વિષ્ણોઃ પ્રિયાં શ્રિયમ્

આથી, આ પંદર અહીં ધર્મના પુત્રો છે; અને ભૃગુની પત્ની ખ્યાતીએ, જે વિષ્ણુને પ્રિય છે, શ્રીને જન્મ આપ્યો હતો.