લિઙ્ગપુરાણમ્

દ્વાપરે તુ પ્રવર્તન્તે રાગો લોભો મદસ્ તથા વેદો વ્યાસૈશ્ચતુર્ધા તુ વ્યસ્યતે દ્વાપરાદિષુ

દ્વાપરયુગમાં રાગ, લોભ અને મદ વધ્યા; અને વ્યાસજીએ વેદને ચાર ભાગમાં વિભાજિત કર્યા.

એકો વેદશ્ચતુષ્પાદસ્ ત્રેતાસ્વિહ વિધીયતે સંક્ષયાદાયુષશ્ચૈવ વ્યસ્યતે દ્વાપરેષુ સઃ

ત્રેતા યુગમાં એક જ વેદ ચાર ભાગમાં વહેંચાયો હતો; આયુષ્ય ઘટવાથી દ્વાપર યુગમાં એમાં વધુ વિભાજન થયું.

ઋષિપુત્રૈઃ પુનર્ભેદા ભિદ્યન્તે દૃષ્ટિવિભ્રમૈઃ મન્ત્રબ્રાહ્મણવિન્યાસૈઃ સ્વરવર્ણવિપર્યયૈઃ

પછી ઋષિપુત્રો દ્વારા જુદી જુદી દૃષ્ટિ, મંત્રો અને બ્રાહ્મણોની રચના, તેમજ સ્વર અને અક્ષરોમાં ફેરફારથી અનેક ભેદ ઊભા થયા.

સંહિતા ઋગ્યજુઃસામ્નાં સંહન્યન્તે મનીષિભિઃ સામાન્યા વૈકૃતાશ્ચૈવ દ્રષ્ટૃભિસ્તૈઃ પૃથક્પૃથક્

ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદની સંહિતાઓ વિદ્વાનો દ્વારા રચાઈ; દરેક ઋષિએ સામાન્ય અને બદલાયેલા રૂપ અલગ અલગ સ્થાપ્યા.

બ્રાહ્મણં કલ્પસૂત્રાણિ મન્ત્રપ્રવચનાનિ ચ અન્યે તુ પ્રસ્થિતાસ્તાન્વૈ કેચિત્તાન્પ્રત્યવસ્થિતાઃ

બ્રાહ્મણ, કલ્પસૂત્ર અને મંત્રોના વ્યાખ્યાન—કેટલાંક એ નવા ગ્રંથો સાથે ચાલ્યા, તો કેટલાક જૂના ગ્રંથો પર જ રહ્યા.

ઇતિહાસપુરાણાનિ ભિદ્યન્તે કાલગૌરવાત્ બ્રાહ્મં પાદ્મં વૈષ્ણવં ચ શૈવં ભાગવતં તથા

સમયની અસરથી ઇતિહાસ અને પુરાણો પણ ભાગે છે: બ્રાહ્મ, પાદ્મ, વૈષ્ણવ, શૈવ અને ભાગવત પુરાણો પણ.

ભવિષ્યં નારદીયં ચ માર્કણ્ડેયમતઃ પરમ્ આગ્નેયં બ્રહ્મવૈવર્તં લૈઙ્ગં વારાહમેવ ચ

ભવિષ્ય, નારદ, માર્કંડેય, પછી આગ્નેય, બ્રહ્મવૈવર્ત, લૈંગ અને વારાહ પુરાણો પણ છે.

વામનાખ્યં તતઃ કૂર્મં માત્સ્યં ગારુડમેવ ચ સ્કાન્દં તથા ચ બ્રહ્માણ્ડં તેષાં ભેદઃ પ્રકથ્યતે

પછી વામન, કૂર્મ, માછ, ગારુડ, સ્કાન્દ અને બ્રહ્માંડ પુરાણો—આ રીતે એમના ભેદ જણાવાયા છે.

લૈઙ્ગમ્ એકાદશવિધં પ્રભિન્નં દ્વાપરે શુભમ્ મન્વત્રિવિષ્ણુહારીતયાજ્ઞવલ્ક્યોશનો ઽઙ્ગિરાઃ

દ્વાપર યુગમાં લૈંગ પુરાણ અગિયાર ભાગે વહેંચાયું: મનુ, ત્રિ, વિષ્ણુ, હારીત, યાજ્ઞવલ્ક્ય, ઉશનસ અને અંગિરા.

યમાપસ્તમ્બસંવર્તાઃ કાત્યાયનબૃહસ્પતી પરાશરવ્યાસશઙ્ખલિખિતા દક્ષગૌતમૌ

યમ, આપસ્તંભ, સંવર્ત, કાત્યાયન, બૃહસ્પતિ, પરાશર, વ્યાસ, શંખ, લખિત, દક્ષ અને ગૌતમ.

શાતાતપો વસિષ્ઠશ્ ચ એવમાદ્યૈઃ સહસ્રશઃ અવૃષ્ટિર્મરણં ચૈવ તથા વ્યાધ્યાદ્યુપદ્રવાઃ

શાતાતપ અને વસિષ્ઠ—આ રીતે હજારો અન્ય પણ; અનાવૃષ્ટિ, મૃત્યુ અને રોગાદિ દુ:ખો પણ થાય છે.

વાઙ્મનઃકર્મજૈર્ દુઃખૈર્ નિર્વેદો જાયતે તતઃ નિર્વેદાજ્જાયતે તેષાં દુઃખમોક્ષવિચારણા

વાણી, મન અને કર્મથી થતા દુ:ખોથી વૈરાગ્ય આવે છે; એ વૈરાગ્યથી દુ:ખમુક્તિ માટે વિચાર થાય છે.

વિચારણાચ્ચ વૈરાગ્યં વૈરાગ્યાદ્દોષદર્શનમ્ દોષાણાં દર્શનાચ્ચૈવ દ્વાપરે જ્ઞાનસંભવઃ

વિચારથી વૈરાગ્ય, વૈરાગ્યથી દોષદ્રષ્ટિ, અને દોષોને જોવાથી દ્વાપર યુગમાં જ્ઞાન ઉત્પન્ન થાય છે.

એષા રજસ્તમોયુક્તા વૃત્તિર્ વૈ દ્વાપરે સ્મૃતા આદ્યે કૃતે તુ ધર્મો ઽસ્તિ સ ત્રેતાયાં પ્રવર્તતે

આ વર્તન રજોગુણ અને તમોગુણથી ભરેલું છે, જે દ્વાપર યુગમાં ઓળખાય છે; પ્રથમ કૃત યુગમાં ધર્મ છે અને તે ત્રેતા યુગમાં ફેલાય છે.

દ્વાપરે વ્યાકુલીભૂત્વા પ્રણશ્યતિ કલૌ યુગે

દ્વાપર યુગમાં ધર્મ ડગમગી જાય છે અને કલિયુગમાં તે નષ્ટ થઈ જાય છે.

તિષ્યે માયામસૂયાં ચ વધં ચૈવ તપસ્વિનામ્ સાધયન્તિ નરાસ્તત્ર તમસા વ્યાકુલેન્દ્રિયાઃ

તિષ્ય અને માયામસૂમાં, તથા તપસ્વીઓના વધમાં, ત્યાંના લોકો અંધકારથી ઇન્દ્રિયો વ્યાકુળ થઈ, આવા કાર્યો કરે છે.

કલૌ પ્રમાદકો રોગઃ સતતં ક્ષુદ્ભયાનિ ચ અનાવૃષ્ટિભયં ઘોરં દેશાનાં ચ વિપર્યયઃ

કલિયુગમાં ગફલત, રોગ, સતત ભૂખ અને ભય, ભયાનક અનાવૃષ્ટિ અને પ્રદેશોમાં ઉથલપાથલ થાય છે.

ન પ્રામાણ્યં શ્રુતેરસ્તિ નૃણાં ચાધર્મસેવનમ્ અધાર્મિકાસ્ત્વનાચારા મહાકોપાલ્પચેતસઃ

લોકોમાં શાસ્ત્રનો આધાર રહેતો નથી અને અધર્મ વધે છે; અધર્મી લોકો અણઘડ, અત્યંત ક્રોધી અને ઓછા સમજદાર હોય છે.

અનૃતં બ્રુવતે લુબ્ધાસ્ તિષ્યે જાતાશ્ ચ દુષ્પ્રજાઃ દુરિષ્ટૈર્દુરધીતૈશ્ ચ દુરાચારૈર્દુરાગમૈઃ

લોભી લોકો ખોટું બોલે છે; તિષ્યમાં દુષ્ટ સંતાન જન્મે છે, જે ખરાબ કાર્યો, નબળી શિક્ષા, દુશ્ચરણ અને ખોટા માર્ગે ચાલે છે.

વિપ્રાણાં કર્મ દોષેણ પ્રજાનાં જાયતે ભયમ્ નાધીયન્તે તદા વેદાન્ ન યજન્તિ દ્વિજાતયઃ

બ્રાહ્મણોના કર્મમાં ખોટ આવવાથી લોકોમાં ભય ફેલાય છે; ત્યારે વેદોનું પઠન થતું નથી, અને દ્વિજાતિઓ યજ્ઞ પણ નથી કરતાં.

ઉત્સીદન્તિ નરાશ્ચૈવ ક્ષત્રિયાશ્ ચ વિશઃ ક્રમાત્ શૂદ્રાણાં મન્ત્રયોગેન સંબન્ધો બ્રાહ્મણૈઃ સહ

એ સમયે પુરુષો અને ક્ષત્રિયઓ ધીરે ધીરે પછાત પડે છે, અને સામાન્ય લોકો પણ; મંત્રશક્તિના કારણે શૂદ્રોનું બ્રાહ્મણો સાથે જોડાણ થાય છે.

ભવતીહ કલૌ તસ્મિઞ્ શયનાસનભોજનૈઃ રાજાનઃ શૂદ્રભૂયિષ્ઠા બ્રાહ્મણાન્ બાધયન્તિ તે

કળીયુગમાં એક જ પથારી, આસન અને ભોજન વહેંચવાથી, રાજાઓમાં મોટા ભાગે શૂદ્રો હોય છે, અને એ બ્રાહ્મણોને દુઃખ આપે છે.

ભ્રૂણહત્યા વીરહત્યા પ્રજાયન્તે પ્રજાસુ વૈ શૂદ્રાશ્ ચ બ્રાહ્મણાચારાઃ શૂદ્રાચારાશ્ ચ બ્રાહ્મણાઃ

લોકોમાં ભ્રૂણહત્યા અને વીરહત્યા વધે છે; શૂદ્રો બ્રાહ્મણોની રીતો અપનાવે છે અને બ્રાહ્મણો શૂદ્રોની ચાલ ચલાવે છે.

રાજવૃત્તિસ્થિતાશ્ ચૌરાશ્ ચૌરાચારાશ્ ચ પાર્થિવાઃ એકપત્ન્યો ન શિષ્યન્તિ વર્ધિષ્યન્ત્યભિસારિકાઃ

ચોરો રાજકાજ સંભાળે છે અને રાજાઓ ચોર જેવી હરકતો કરે છે; એક પતિવ્રતા સ્ત્રીઓ ઓછી રહી જાય છે અને પરપુરુષ પાસે જતી સ્ત્રીઓ વધે છે.

વર્ણાશ્રમપ્રતિષ્ઠાનો જાયતે નૃષુ સર્વતઃ તદા સ્વલ્પફલા ભૂમિઃ ક્વચિચ્ચાપિ મહાફલા

લોકોમાં સર્વત્ર વર્ણ અને આશ્રમની વ્યવસ્થા નાશ પામે છે; ત્યારે જમીન ખૂબ ઓછું ફળ આપે છે, ક્યારેક જ વધારે ફળ આપે છે.

અરક્ષિતારો હર્તારઃ પાર્થિવાશ્ ચ શિલાશન શૂદ્રા વૈ જ્ઞાનિનઃ સર્વે બ્રાહ્મણૈરભિવન્દિતાઃ

હે પથ્થર ખાવાવાળા, રાજાઓ રક્ષક હોવાને બદલે ચોર અને લૂંટારૂ બની જાય છે; બધા શૂદ્રો જ્ઞાનવાન બને છે અને બ્રાહ્મણો તેમને સન્માન આપે છે.

અક્ષત્રિયાશ્ ચ રાજાનો વિપ્રાઃ શૂદ્રોપજીવિનઃ આસનસ્થા દ્વિજાન્દૃષ્ટ્વા ન ચલન્ત્યલ્પબુદ્ધયઃ

રાજાઓ ક્ષત્રિય નથી રહેતા અને બ્રાહ્મણો શૂદ્રોની સેવા કરીને જીવિકા ચલાવે છે; દ્વિજાતિઓ બેઠેલા હોય ત્યારે અજ્ઞાન લોકો ઊભા પણ નથી થતા.

તાડયન્તિ દ્વિજેન્દ્રાંશ્ ચ શૂદ્રા વૈ સ્વલ્પબુદ્ધયઃ આસ્યે નિધાય વૈ હસ્તં કર્ણં શૂદ્રસ્ય વૈ દ્વિજાઃ

અલ્પબુદ્ધિ શૂદ્રો શ્રેષ્ઠ દ્વિજાતિઓને માર મારી નાખે છે; બ્રાહ્મણો શૂદ્રના મોઢા કે કાન પર હાથ રાખે છે.

નીચસ્યેવ તદા વાક્યં વદન્તિ વિનયેન તમ્ ઉચ્ચાસનસ્થાન્ શૂદ્રાંશ્ ચ દ્વિજમધ્યે દ્વિજર્ષભ

એ સમયે, તેઓ નીચ માણસની જેમ નમ્રતાથી વાત કરે છે; હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજાતિ, શૂદ્રો બ્રાહ્મણોમાં ઊંચા આસન પર બેસે છે.