લિઙ્ગપુરાણમ્

વાર્તાં કૃષિં સમાયાતા વર્તુકામાઃ પ્રયત્નતઃ વાર્તા વૃત્તિઃ સમાખ્યાતા કૃષિકામપ્રયત્નતઃ

જીવિકા માટે લોકો મહેનતે ખેતી કરવા લાગ્યા; આને જ જીવનનિર્વાહ કહેવાય છે અને ખેતીને જીવન ગુજરાનનું સાધન કહેવાય છે.

અન્યથા જીવિતં તાસાં નાસ્તિ ત્રેતાયુગાત્યયે હસ્તોદ્ભવા હ્યપશ્ચૈવ ભવન્તિ બહુશસ્તદા

નહીંતર, ત્રેતાયુગના અંતે એ છોડો જીવંત રહી શકત નહીં; ત્યારે અનેક પાણીમાં ઉગતી અને હાથથી વાવેલી છોડો ઉત્પન્ન થાય છે.

તત્રાપિ જગૃહુઃ સર્વે ચાન્યોન્યં ક્રોધમૂર્છિતાઃ સુતદારધનાદ્યાંસ્તુ બલાદ્યુગબલેન તુ

ત્યાં પણ બધા ગુસ્સાથી એકબીજાને પકડી લેતા, દિકરા, પત્ની અને ધનને યુગની શક્તિ પ્રમાણે જોરથી લઈ લેતા.

મર્યાદાયાઃ પ્રતિષ્ઠાર્થં જ્ઞાત્વા તદખિલં વિભુઃ સસર્જ ક્ષત્રિયાંસ્ત્રાતું ક્ષતાત્કમલસંભવઃ

મર્યાદા સ્થાપવા માટે, આ બધું જાણીને કમળમાંથી જન્મેલા ભગવાને રક્ષણ માટે ક્ષત્રિયોને ઉત્પન્ન કર્યા.

વર્ણાશ્રમપ્રતિષ્ઠાં ચ ચકાર સ્વેન તેજસા વૃત્તેન વૃત્તિના વૃત્તં વિશ્વાત્મા નિર્મમે સ્વયમ્

તેમણે પોતાના તેજથી વર્ણ અને આશ્રમની વ્યવસ્થા કરી; વ્યવહાર અને જીવનનિર્વાહથી વિશ્વાત્માએ પોતે એ વ્યવસ્થા ગોઠવી.

યજ્ઞપ્રવર્તનં ચૈવ ત્રેતાયામભવત્ક્રમાત્ પશુયજ્ઞં ન સેવન્તે કેચિત્તત્રાપિ સુવ્રતાઃ

યજ્ઞની શરૂઆત પણ ત્રેતાયુગમાં ધીરે ધીરે થઈ; ત્યાં કેટલાક સદ્ગુણવાળા લોકો પશુયજ્ઞ કરતા નહોતાં.

બલાદ્વિષ્ણુસ્તદા યજ્ઞમ્ અકરોત્સર્વદૃક્ ક્રમાત્ દ્વિજાસ્તદા પ્રશંસન્તિ તતસ્ત્વાહિંસકં મુને

પછી સર્વજ્ઞ વિષ્ણુએ બળપૂર્વક યજ્ઞ કર્યો; ત્યારે દ્વિજોએ તેની પ્રશંસા કરી, અને પછી, મુનિ, એ યજ્ઞ અહિંસક થયો.

દ્વાપરેષ્વપિ વર્તન્તે મતિભેદાસ્તદા નૃણામ્ મનસા કર્મણા વાચા કૃચ્છ્રાદ્વાર્તા પ્રસિધ્યતિ

દ્વાપરયુગમાં પણ મનુષ્યોમાં મતભેદ ઊભા થયા; મન, કર્મ અને વાણીથી જીવન ગુજરાન મુશ્કેલીથી મળતું હતું.

તદા તુ સર્વભૂતાનાં કાયક્લેશવશાત્ક્રમાત્ લોભો ભૃતિર્વણિગ્યુદ્ધં તત્ત્વાનામવિનિશ્ચયઃ

પછી સર્વ જીવોમાં શરીરકષ્ટથી ધીરે ધીરે લોભ, મજૂરી, વેપાર, યુદ્ધ અને તત્ત્વોની અનિશ્ચિતતા ઊભી થઈ.

વેદશાખાપ્રણયનં ધર્માણાં સંકરસ્ તથા વર્ણાશ્રમપરિધ્વંસઃ કામદ્વેષૌ તથૈવ ચ

વેદની શાખાઓનું પ્રસાર, ધર્મોમાં ગડમથલ, વર્ણ અને આશ્રમનો નાશ, અને કામ તથા દ્વેષ પણ થયા.

દ્વાપરે તુ પ્રવર્તન્તે રાગો લોભો મદસ્ તથા વેદો વ્યાસૈશ્ચતુર્ધા તુ વ્યસ્યતે દ્વાપરાદિષુ

દ્વાપરયુગમાં રાગ, લોભ અને મદ વધ્યા; અને વ્યાસજીએ વેદને ચાર ભાગમાં વિભાજિત કર્યા.

એકો વેદશ્ચતુષ્પાદસ્ ત્રેતાસ્વિહ વિધીયતે સંક્ષયાદાયુષશ્ચૈવ વ્યસ્યતે દ્વાપરેષુ સઃ

ત્રેતા યુગમાં એક જ વેદ ચાર ભાગમાં વહેંચાયો હતો; આયુષ્ય ઘટવાથી દ્વાપર યુગમાં એમાં વધુ વિભાજન થયું.

ઋષિપુત્રૈઃ પુનર્ભેદા ભિદ્યન્તે દૃષ્ટિવિભ્રમૈઃ મન્ત્રબ્રાહ્મણવિન્યાસૈઃ સ્વરવર્ણવિપર્યયૈઃ

પછી ઋષિપુત્રો દ્વારા જુદી જુદી દૃષ્ટિ, મંત્રો અને બ્રાહ્મણોની રચના, તેમજ સ્વર અને અક્ષરોમાં ફેરફારથી અનેક ભેદ ઊભા થયા.

સંહિતા ઋગ્યજુઃસામ્નાં સંહન્યન્તે મનીષિભિઃ સામાન્યા વૈકૃતાશ્ચૈવ દ્રષ્ટૃભિસ્તૈઃ પૃથક્પૃથક્

ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદની સંહિતાઓ વિદ્વાનો દ્વારા રચાઈ; દરેક ઋષિએ સામાન્ય અને બદલાયેલા રૂપ અલગ અલગ સ્થાપ્યા.

બ્રાહ્મણં કલ્પસૂત્રાણિ મન્ત્રપ્રવચનાનિ ચ અન્યે તુ પ્રસ્થિતાસ્તાન્વૈ કેચિત્તાન્પ્રત્યવસ્થિતાઃ

બ્રાહ્મણ, કલ્પસૂત્ર અને મંત્રોના વ્યાખ્યાન—કેટલાંક એ નવા ગ્રંથો સાથે ચાલ્યા, તો કેટલાક જૂના ગ્રંથો પર જ રહ્યા.

ઇતિહાસપુરાણાનિ ભિદ્યન્તે કાલગૌરવાત્ બ્રાહ્મં પાદ્મં વૈષ્ણવં ચ શૈવં ભાગવતં તથા

સમયની અસરથી ઇતિહાસ અને પુરાણો પણ ભાગે છે: બ્રાહ્મ, પાદ્મ, વૈષ્ણવ, શૈવ અને ભાગવત પુરાણો પણ.

ભવિષ્યં નારદીયં ચ માર્કણ્ડેયમતઃ પરમ્ આગ્નેયં બ્રહ્મવૈવર્તં લૈઙ્ગં વારાહમેવ ચ

ભવિષ્ય, નારદ, માર્કંડેય, પછી આગ્નેય, બ્રહ્મવૈવર્ત, લૈંગ અને વારાહ પુરાણો પણ છે.

વામનાખ્યં તતઃ કૂર્મં માત્સ્યં ગારુડમેવ ચ સ્કાન્દં તથા ચ બ્રહ્માણ્ડં તેષાં ભેદઃ પ્રકથ્યતે

પછી વામન, કૂર્મ, માછ, ગારુડ, સ્કાન્દ અને બ્રહ્માંડ પુરાણો—આ રીતે એમના ભેદ જણાવાયા છે.

લૈઙ્ગમ્ એકાદશવિધં પ્રભિન્નં દ્વાપરે શુભમ્ મન્વત્રિવિષ્ણુહારીતયાજ્ઞવલ્ક્યોશનો ઽઙ્ગિરાઃ

દ્વાપર યુગમાં લૈંગ પુરાણ અગિયાર ભાગે વહેંચાયું: મનુ, ત્રિ, વિષ્ણુ, હારીત, યાજ્ઞવલ્ક્ય, ઉશનસ અને અંગિરા.

યમાપસ્તમ્બસંવર્તાઃ કાત્યાયનબૃહસ્પતી પરાશરવ્યાસશઙ્ખલિખિતા દક્ષગૌતમૌ

યમ, આપસ્તંભ, સંવર્ત, કાત્યાયન, બૃહસ્પતિ, પરાશર, વ્યાસ, શંખ, લખિત, દક્ષ અને ગૌતમ.

શાતાતપો વસિષ્ઠશ્ ચ એવમાદ્યૈઃ સહસ્રશઃ અવૃષ્ટિર્મરણં ચૈવ તથા વ્યાધ્યાદ્યુપદ્રવાઃ

શાતાતપ અને વસિષ્ઠ—આ રીતે હજારો અન્ય પણ; અનાવૃષ્ટિ, મૃત્યુ અને રોગાદિ દુ:ખો પણ થાય છે.

વાઙ્મનઃકર્મજૈર્ દુઃખૈર્ નિર્વેદો જાયતે તતઃ નિર્વેદાજ્જાયતે તેષાં દુઃખમોક્ષવિચારણા

વાણી, મન અને કર્મથી થતા દુ:ખોથી વૈરાગ્ય આવે છે; એ વૈરાગ્યથી દુ:ખમુક્તિ માટે વિચાર થાય છે.

વિચારણાચ્ચ વૈરાગ્યં વૈરાગ્યાદ્દોષદર્શનમ્ દોષાણાં દર્શનાચ્ચૈવ દ્વાપરે જ્ઞાનસંભવઃ

વિચારથી વૈરાગ્ય, વૈરાગ્યથી દોષદ્રષ્ટિ, અને દોષોને જોવાથી દ્વાપર યુગમાં જ્ઞાન ઉત્પન્ન થાય છે.

એષા રજસ્તમોયુક્તા વૃત્તિર્ વૈ દ્વાપરે સ્મૃતા આદ્યે કૃતે તુ ધર્મો ઽસ્તિ સ ત્રેતાયાં પ્રવર્તતે

આ વર્તન રજોગુણ અને તમોગુણથી ભરેલું છે, જે દ્વાપર યુગમાં ઓળખાય છે; પ્રથમ કૃત યુગમાં ધર્મ છે અને તે ત્રેતા યુગમાં ફેલાય છે.

દ્વાપરે વ્યાકુલીભૂત્વા પ્રણશ્યતિ કલૌ યુગે

દ્વાપર યુગમાં ધર્મ ડગમગી જાય છે અને કલિયુગમાં તે નષ્ટ થઈ જાય છે.

તિષ્યે માયામસૂયાં ચ વધં ચૈવ તપસ્વિનામ્ સાધયન્તિ નરાસ્તત્ર તમસા વ્યાકુલેન્દ્રિયાઃ

તિષ્ય અને માયામસૂમાં, તથા તપસ્વીઓના વધમાં, ત્યાંના લોકો અંધકારથી ઇન્દ્રિયો વ્યાકુળ થઈ, આવા કાર્યો કરે છે.

કલૌ પ્રમાદકો રોગઃ સતતં ક્ષુદ્ભયાનિ ચ અનાવૃષ્ટિભયં ઘોરં દેશાનાં ચ વિપર્યયઃ

કલિયુગમાં ગફલત, રોગ, સતત ભૂખ અને ભય, ભયાનક અનાવૃષ્ટિ અને પ્રદેશોમાં ઉથલપાથલ થાય છે.

ન પ્રામાણ્યં શ્રુતેરસ્તિ નૃણાં ચાધર્મસેવનમ્ અધાર્મિકાસ્ત્વનાચારા મહાકોપાલ્પચેતસઃ

લોકોમાં શાસ્ત્રનો આધાર રહેતો નથી અને અધર્મ વધે છે; અધર્મી લોકો અણઘડ, અત્યંત ક્રોધી અને ઓછા સમજદાર હોય છે.

અનૃતં બ્રુવતે લુબ્ધાસ્ તિષ્યે જાતાશ્ ચ દુષ્પ્રજાઃ દુરિષ્ટૈર્દુરધીતૈશ્ ચ દુરાચારૈર્દુરાગમૈઃ

લોભી લોકો ખોટું બોલે છે; તિષ્યમાં દુષ્ટ સંતાન જન્મે છે, જે ખરાબ કાર્યો, નબળી શિક્ષા, દુશ્ચરણ અને ખોટા માર્ગે ચાલે છે.