લિઙ્ગપુરાણમ્

ભૂરાદ્યાંશ્ ચતુરો લોકાન્ કલ્પયામાસ પૂર્વવત્ સ્રષ્ટું ચ ભગવાંશ્ચક્રે તદા સ્રષ્ટા પુનર્મતિમ્

પછી એ ભગવાને પહેલાં જેવું, ભૂલોકથી શરૂ કરીને ચારેય લોકોની રચના કરી. એ સમયે, એ સર્જનહાર ભગવાને ફરીથી સર્જન કરવાનો સંકલ્પ કર્યો.

યદા સ્રષ્ટું મતિં ચક્રે મોહશ્ચાસીન્મહાત્મનઃ દ્વિજાશ્ ચ બુદ્ધિપૂર્વં તુ બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ

જ્યારે એ મહાત્માએ સર્જન કરવાનો વિચાર કર્યો, ત્યારે એમાં મોહ ઉત્પન્ન થયો; અને બ્રહ્માજી, જેમનું જન્મ અજ્ઞાત છે, એમના પાસેથી બુદ્ધિશાળી દ્વિજોત્પન્ન થયા.

તમો મોહો મહામોહસ્ તામિસ્રશ્ચાન્ધસંજ્ઞિતઃ અવિદ્યા પઞ્ચધા હ્યેષા પ્રાદુર્ભૂતા સ્વયમ્ભુવઃ

અંધકાર, મોહ, મહામોહ, તામિસ્ર અને અંધ—આ પાંચ પ્રકારની અવિદ્યાઓ સ્વયંભૂ બ્રહ્માથી પ્રગટ થઈ.

અવિદ્યયા મુનેર્ગ્રસ્તઃ સર્ગો મુખ્ય ઇતિ સ્મૃતઃ અસાધક ઇતિ સ્મૃત્વા સર્ગો મુખ્યઃ પ્રજાપતિઃ

અવિદ્યાથી આવરી લેવાયેલું સર્જન મુખ્ય સર્જન કહેવાય છે; અને એ અસફળ હતું એમ જાણી, એ મુખ્ય સર્જન પ્રજાપતિને અર્પણ કરવામાં આવ્યું.

અભ્યમન્યત સો ઽન્યં વૈ નગા મુખ્યોદ્ભવાઃ સ્મૃતાઃ ત્રિધા કણ્ઠો મુનેસ્તસ્ય ધ્યાયતો વૈ હ્યવર્તત

પછી એણે બીજું સર્જન કરવાનો વિચાર કર્યો; મુખ્ય વૃક્ષો ઉત્પન્ન થયા એમ કહેવાય છે; અને એ ઋષિ ધ્યાનમાં તલિન હતા ત્યારે એમના કંઠમાંથી ત્રણ પ્રકારની રચનાઓ પ્રગટ થઈ.

પ્રથમં તસ્ય વૈ જજ્ઞે તિર્યક્સ્રોતો મહાત્મનઃ ઊર્ધ્વસ્રોતઃ પરસ્તસ્ય સાત્ત્વિકઃ સ ઇતિ સ્મૃતઃ

સૌપ્રથમ એ મહાત્માથી આડેધડ વહેતી સર્જના ઉત્પન્ન થઈ; પછી ઉપર તરફ વહેતી, એટલે કે સાત્વિક સર્જના પ્રગટ થઈ.

અર્વાક્સ્રોતો ઽનુગ્રહશ્ ચ તથા ભૂતાદિકઃ પુનઃ બ્રહ્મણો મહતસ્ત્વાદ્યો દ્વિતીયો ભૌતિકસ્ તથા

પછી નીચે તરફ વહેતી સર્જના અને અનુકંપાવાળી સર્જના, તેમજ ભૂતાદિક સર્જના ફરીથી પ્રગટ થઈ; મહાન બ્રહ્માથી પ્રથમ મહત્ કહેવાય છે, બીજું પણ ભૂતિક કહેવાય છે.

સર્ગસ્તૃતીયશ્ચૈન્દ્રિયસ્ તુરીયો મુખ્ય ઉચ્યતે તિર્યગ્યોન્યઃ પઞ્ચમસ્તુ ષષ્ઠો દૈવિક ઉચ્યતે

ત્રીજી ઇન્દ્રિયપ્રધાન સર્જના કહેવાય છે, ચોથી મુખ્ય કહેવાય છે; પાંચમી તિર્યક યોનિની છે અને છઠ્ઠી દૈવી કહેવાય છે.

સપ્તમો માનુષો વિપ્રા અષ્ટમો ઽનુગ્રહઃ સ્મૃતઃ નવમશ્ચૈવ કૌમારઃ પ્રાકૃતા વૈકૃતાસ્ત્વિમે

સાતમી માનવ સર્જના છે, હે વિદ્વાનો; આઠમી અનુકંપાવાળી કહેવાય છે; નવમી કૌમાર છે; આ બધું પ્રાકૃત અને વૈકૃત સર્જન છે.

પુરસ્તાદસૃજદ્દેવઃ સનન્દં સનકં તથા સનાતનં મુનિશ્રેષ્ઠા નૈષ્કર્મ્યેણ ગતાઃ પરમ્

પ્રથમ, દેવએ સનંદ, સનક અને સનાતન નામના શ્રેષ્ઠ ઋષિઓનું સર્જન કર્યું, જેમણે નિષ્ક્રિયતાથી પરમ અવસ્થા પ્રાપ્ત કરી.

મરીચિભૃગ્વઙ્ગિરસઃ પુલસ્ત્યં પુલહં ક્રતુમ્ દક્ષમત્રિં વસિષ્ઠં ચ સો ઽસૃજદ્યોગવિદ્યયા

એ પછી યોગવિદ્યાથી બ્રહ્માએ મરીચિ, ભૃગુ, અંગિરા, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ, દક્ષ, અત્રિ અને વશિષ્ઠનું સર્જન કર્યું.

નવૈતે બ્રહ્મણઃ પુત્રા બ્રહ્મજ્ઞા બ્રાહ્મણોત્તમાઃ બ્રહ્મવાદિન એવૈતે બ્રહ્મણઃ સદૃશાઃ સ્મૃતાઃ

આ નવેય બ્રહ્માના પુત્રો છે, બ્રહ્મજ્ઞાની અને શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ છે; તેઓ બ્રહ્મવેદી કહેવાય છે અને બ્રહ્મા સમાન માનવામાં આવે છે.

સંકલ્પશ્ચૈવ ધર્મશ્ ચ હ્ય્ અધર્મો ધર્મસંનિધિઃ દ્વાદશૈવ પ્રજાસ્ત્વેતા બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ

સંકલ્પ, ધર્મ, અધર્મ અને ધર્મની હાજરી—આ બારેય પ્રજાઓ અજ્ઞાત જન્મવાળા બ્રહ્માથી ઉત્પન્ન થઈ.

ઋભું સનત્કુમારં ચ સસર્જાદૌ સનાતનઃ તાવૂર્ધ્વરેતસૌ દિવ્યૌ ચાગ્રજૌ બ્રહ્મવાદિનૌ

સનાતને સૌપ્રથમ ઋભુ અને સનત્કુમારનું સર્જન કર્યું; બંને દિવ્ય હતા, ઉપરવટ ઉર્જાવાળા અને બ્રહ્મવેદી હતા.

કુમારૌ બ્રહ્મણસ્ તુલ્યૌ સર્વજ્ઞૌ સર્વભાવિનૌ વક્ષ્યે ભાર્યાકુલં તેષાં મુનીનામગ્રજન્મનામ્

કુમારો બ્રહ્મા સમાન, સર્વજ્ઞ અને સર્વનું સર્જન કરનાર હતા; હવે હું એ પ્રથમ જન્મેલા ઋષિઓની પત્નીઓનું વર્ણન કરીશ.

સમાસતો મુનિશ્રેષ્ઠાઃ પ્રજાસમ્ભૂતિમેવ ચ શતરૂપાં તુ વૈ રાજ્ઞીં વિરાજમસૃજત્પ્રભુઃ

હે શ્રેષ્ઠ ઋષિઓ, સંક્ષિપ્તમાં, પ્રજાની ઉત્પત્તિ માટે ભગવાને શતરૂપા નામની રાણી અને વિરાટનું સર્જન કર્યું.

સ્વાયમ્ભુવાત્તુ વૈ રાજ્ઞી શતરૂપા ત્વયોનિજા લેભે પુત્રદ્વયં પુણ્યા તથા કન્યાદ્વયં ચ સા

સ્વાયંભુવ મનુ પાસેથી જન્મેલી, ગર્ભ વિના ઉત્પન્ન થયેલી રાણી શતરૂપાએ બે પુણ્યશાળી પુત્રો અને બે પુત્રીઓ પ્રાપ્ત કરી.

ઉત્તાનપાદો હ્યવરો ધીમાઞ્જ્યેષ્ઠઃ પ્રિયવ્રતઃ જ્યેષ્ઠા વરિષ્ઠા ત્વાકૂતિઃ પ્રસૂતિશ્ચાનુજા સ્મૃતા

ઉત્તાનપાદે નાનો અને બુદ્ધિશાળી હતો, જ્યારે પ્રિયવ્રત મોટો હતો. દિકરીઓમાં આકૂતિ સૌથી મોટી અને પ્રસૂતિ નાની કહેવાય છે.

ઉપયેમે તદાકૂતિં રુચિર્નામ પ્રજાપતિઃ પ્રસૂતિં ભગવાન્દક્ષો લોકધાત્રીં ચ યોગિનીમ્

તે સમયે રૂચિ નામના પ્રજાપતિએ આકૂતિ સાથે લગ્ન કર્યા અને લોકને પોષનારા તથા યોગી એવા દક્ષે પ્રસૂતિને પત્ની તરીકે સ્વીકારી.

દક્ષિણાસહિતં યજ્ઞમ્ આકૂતિઃ સુષુવે તથા દક્ષિણા જનયામાસ દિવ્યા દ્વાદશ પુત્રિકાઃ

આકૂતિએ યજ્ઞ અને દક્ષિણા નામની સંતાનને જન્મ આપ્યો અને દક્ષિણાએ પછી બાર દિવ્ય દિકરીઓને જન્મ આપી.

પ્રસૂતિઃ સુષુવે દક્ષાચ્ ચતુર્વિંશતિકન્યકાઃ શ્રદ્ધાં લક્ષ્મીં ધૃતિં પુષ્ટિં તુષ્ટિં મેધાં ક્રિયાં તથા

પ્રસૂતિએ દક્ષથી ચોવીસ દિકરીઓને જન્મ આપી: શ્રદ્ધા, લક્ષ્મી, ધૃતિ, પુષ્ટિ, તૃષ્ટિ, મેધા અને ક્રિયા વગેરે.

બુદ્ધિં લજ્જાં વપુઃશાન્તિં સિદ્ધિં કીર્તિં મહાતપાઃ ખ્યાતિં શાન્તિં ચ સમ્ભૂતિં સ્મૃતિં પ્રીતિં ક્ષમાં તથા

બુદ્ધિ, લજ્જા, રૂપ, શાંતિ, સિદ્ધિ, કીર્તિ, મહાતપા, ખ્યાતિ, બીજી શાંતિ, સંભૂતિ, સ્મૃતિ, પ્રીતિ અને ક્ષમા પણ.

સંનતિં ચાનસૂયાં ચ ઊર્જાં સ્વાહાં સુરારણિમ્ સ્વધાં ચૈવ મહાભાગાં પ્રદદૌ ચ યથાક્રમમ્

સન્મતિ, અનસૂયા, ઊર્જા, સ્વાહા, સુરારણી અને મહાભાગ્યવાળી સ્વધા—આ બધાને દક્ષે ક્રમશઃ આપ્યા.

શ્રદ્ધાદ્યાશ્ચૈવ કીર્ત્યન્તાસ્ ત્રયોદશ સુદારિકાઃ ધર્મં પ્રજાપતિં જગ્મુઃ પતિં પરમદુર્લભાઃ

શ્રદ્ધાથી કીર્તિ સુધીની તે ત્રેયોદશ સુદારી દિકરીઓએ ધર્મ પ્રજાપતિને પતિ તરીકે સ્વીકાર્યા, જે અત્યંત દુર્લભ છે.

ઉપયેમે ભૃગુર્ધીમાન્ ખ્યાતિં તાં ભાર્ગવારણિમ્ સમ્ભૂતિં ચ મરીચિસ્તુ સ્મૃતિં ચૈવાઙ્ગિરા મુનિઃ

બુદ્ધિશાળી ભૃગુએ ખ્યાતિને, મરીચિએ સંભૂતિને અને અંગિરાએ સ્મૃતિને પત્ની તરીકે સ્વીકારી.

પ્રીતિં પુલસ્ત્યઃ પુણ્યાત્મા ક્ષમાં તાં પુલહો મુનિઃ ક્રતુશ્ ચ સંનતિં ધીમાન્ અત્રિસ્તાં ચાનસૂયકામ્

પવિત્ર આત્માવાળા પુલસ્ત્યએ પ્રીતિને, મુનિ પુલહે ક્ષમાને, બુદ્ધિશાળી ક્રતુએ સન્મતિને અને અત્રીએ અનસૂયાને પત્ની તરીકે લીધા.

ઊર્જાં વસિષ્ઠો ભગવાન્ વરિષ્ઠો વારિજેક્ષણામ્ વિભાવસુસ્ તથા સ્વાહાં સ્વધાં વૈ પિતરસ્ તથા

પવિત્ર અને શ્રેષ્ઠ વશિષ્ઠે કમળની આંખવાળી ઊર્જાને, વિભાવસુએ સ્વાહાને અને પિતૃઓએ સ્વધાને પત્ની તરીકે સ્વીકારી.

પુત્રીકૃતા સતી યા સા માનસી શિવસમ્ભવા દક્ષેણ જગતાં ધાત્રી રુદ્રમેવાસ્થિતા પતિમ્

મનથી ઉત્પન્ન અને શિવથી જન્મેલી જે સતી દિકરી બની, તેને દક્ષે જગતની પોષક તરીકે રુદ્રને પત્ની તરીકે આપી.

અર્ધનારીશ્વરં દૃષ્ટ્વા સર્ગાદૌ કનકાણ્ડજઃ વિભજસ્વેતિ ચાહાદૌ યદા જાતા તદાભવત્

સૃષ્ટિના આરંભે, અર્ધનારીશ્વરને જોઈને, સુવર્ણ અંડમાંથી જન્મેલા એ વિભાજન કરવા કહ્યું અને ત્યારબાદ તે જન્મી.