લિઙ્ગપુરાણમ્

સુરચિતસુવિચિત્રકુણ્ડલાય સુરચિતમાલ્યવિભૂષણાય તુભ્યમ્ મૃગપતિવરચર્મવાસસે ચ પ્રથિતયશસે નમો ઽસ્તુ શઙ્કરાય

દેવો દ્વારા બનાવેલા સુંદર કુંડળ અને માળાથી શોભિત, મૃગપતિની ચામડી પહેરનાર અને સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ એવા શંકરને નમસ્કાર.

તતસ્ તાન્ સ મુનીન્ પ્રીતઃ પ્રત્યુવાચ મહેશ્વરઃ પ્રીતો ઽસ્મિ તપસા યુષ્માન્ વરં વૃણુત સુવ્રતાઃ

પછી મહાદેવ પ્રસન્ન થઈને એ ઋષિઓને કહ્યુઃ 'હું તમારી તપસ્યાથી પ્રસન્ન છું; હે સદ્ગુણવંતો, ઈચ્છિત વર માગો.'

તતસ્તે મુનયઃ સર્વે પ્રણિપત્ય મહેશ્વરમ્ ભૃગ્વઙ્ગિરા વસિષ્ઠશ્ ચ વિશ્વામિત્રસ્તથૈવ ચ

ત્યારે બધા ઋષિઓ—ભૃગુ, અંગિરા, વસિષ્ઠ અને વિશ્વામિત્ર—મહેશ્વરને વંદન કરવા લાગ્યા.

ગૌતમો ઽત્રિઃ સુકેશશ્ ચ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ મરીચિઃ કશ્યપઃ કણ્વઃ સંવર્તશ્ ચ મહાતપાઃ

ગૌતમ, અત્રિ, સુકેશ, પુલસ્ત્ય, પુલહ, ક્રતુ, મરીચિ, કશ્યપ, કણ્વ અને મહાતપસ્વી સંવર્ત—

તે પ્રણમ્ય મહાદેવમ્ ઇદં વચનમબ્રુવન્ ભસ્મસ્નાનં ચ નગ્નત્વં વામત્વં પ્રતિલોમતા

તેઓએ મહાદેવને વંદન કરીને કહ્યું: 'ભસ્મસ્નાન, નિર્વસ્ત્રતા, વામમાર્ગ અને વિરુદ્ધ વર્તન—આમાંથી શું કરવું અને શું ટાળવું, એ જાણવા ઈચ્છીએ છીએ.'

સેવ્યાસેવ્યત્વમેવં ચ હ્ય્ એતદિચ્છામ વેદિતુમ્ તતસ્તેષાં વચઃ શ્રુત્વા ભગવાન્પરમેશ્વરઃ

એમનું વચન સાંભળી, ભગવાન પરમેશ્વરે—

સસ્મિતં પ્રાહ સમ્પ્રેક્ષ્ય સર્વાન્મુનિવરાંસ્તદા

હસતાં હસતાં, બધા શ્રેષ્ઠ ઋષિઓને જોઈને, પછી વાત શરૂ કરી.

એતદ્વઃ સમ્પ્રવક્ષ્યામિ કથા સર્વસ્વમદ્ય વૈ અગ્નિર્હ્યહં સોમકર્તા સોમશ્ચાગ્નિમુપાશ્રિતઃ

હવે હું તમને આ કથા કહું છું, જે મારું સર્વસ્વ છે: હું અગ્નિ છું, સોમનો સર્જક છું અને સોમ પણ અગ્નિ પર આધાર રાખે છે.

કૃતમેતદ્વહત્યગ્નિર્ ભૂયો લોકસમાશ્રયાત્ અસકૃત્ત્વગ્નિના દગ્ધં જગત્ સ્થાવરજઙ્ગમમ્

આ જગતને અગ્નિ ધારણ કરે છે અને જગતના કલ્યાણ માટે, સ્થાવર અને જંગમ સર્વ પ્રાણીઓ અનેક વખત અગ્નિથી દગ્ધ થયા છે.

ભસ્મસાદ્વિહિતં સર્વં પવિત્રમિદમુત્તમમ્ ભસ્મના વીર્યમાસ્થાય ભૂતાનિ પરિષિઞ્ચતિ

આ બધી વસ્તુઓ ભસ્મથી સર્વોત્તમ રીતે પવિત્ર બને છે; ભસ્મની શક્તિથી, મનુષ્ય જીવજંતુઓ પર ભસ્મ છાંટે છે.

અગ્નિકાર્યં ચ યઃ કૃત્વા કરિષ્યતિ ત્રિયાયુષમ્ ભસ્મના મમ વીર્યેણ મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષૈઃ

જે કોઈ અગ્નિહોત્ર કરીને ત્રણ આયુષ્ય સુધી જીવે છે, તે મારા ભસ્મના બળથી સર્વ પાપોથી મુક્ત થાય છે.

ભાસત ઇત્યેવ યદ્ભસ્મ શુભં ભાવયતે ચ યત્ ભક્ષણાત્ સર્વપાપાનાં ભસ્મેતિ પરિકીર્તિતમ્

જે તેજથી ઝળહળે છે તેને 'ભસ્મ' કહે છે, અને જે પવિત્ર કરે છે તેને પણ એ નામ છે; તેને સેવન કરવાથી બધા પાપો નાશ પામે છે, એથી તેને 'ભસ્મ' કહેવાય છે.

ઊષ્મપાઃ પિતરો જ્ઞેયા દેવા વૈ સોમસંભવાઃ અગ્નીષોમાત્મકં સર્વં જગત્સ્થાવરજઙ્ગમમ્

પિતૃઓ ઉષ્માપાન છે, દેવો સોમથી ઉત્પન્ન છે; આખું જગત, સ્થાવર અને જંગમ, અગ્નિ અને સોમના સ્વરૂપનું છે.

અહમગ્નિર્મહાતેજાઃ સોમશ્ચૈષા મહાંબિકા અહમગ્નિશ્ ચ સોમશ્ ચ પ્રકૃત્યા પુરુષઃ સ્વયમ્

હું અગ્નિ છું, મહા તેજવાળો; આ મહાં અંબિકા સોમ છે. હું સ્વભાવથી અગ્નિ અને સોમ છું અને હું પોતે પુરુષ છું.

તસ્માદ્ભસ્મ મહાભાગા મદ્વીર્યમિતિ ચોચ્યતે સ્વવીર્યં વપુષા ચૈવ ધારયામીતિ વૈ સ્થિતિઃ

એથી, હે મહાભાગ્યશાળીવો, ભસ્મને મારું બળ કહેવાય છે; હું મારું જ બળ અને રૂપ તેમાં ધારી રાખું છું, તેથી તે ટક્યું રહે છે.

તદાપ્રભૃતિ લોકેષુ રક્ષાર્થમશુભેષુ ચ ભસ્મના ક્રિયતે રક્ષા સૂતિકાનાં ગૃહેષુ ચ

ત્યાંથી પછી, લોકોએ અને અશુભ વસ્તુઓથી બચવા માટે, ભસ્મથી રક્ષા કરવામાં આવે છે, પ્રસૂતિ પછીના ઘરોમાં પણ તેનો ઉપયોગ થાય છે.

ભસ્મસ્નાનવિશુદ્ધાત્મા જિતક્રોધો જિતેન્દ્રિયઃ મત્સમીપં સમાગમ્ય ન ભૂયો વિનિવર્તતે

જેનું મન ભસ્મસ્નાનથી શુદ્ધ થાય છે, ક્રોધ અને ઇન્દ્રિયોને જીતે છે, અને જે મારા નજીક આવે છે, તે ફરી પાછો જન્મતો નથી.

વ્રતં પાશુપતં યોગં કાપિલં ચૈવ નિર્મિતમ્ પૂર્વં પાશુપતં હ્યેતન્ નિર્મિતં તદનુત્તમમ્

પાશુપત વ્રત અને કાપિલ યોગ સ્થાપિત થયા; પહેલાં પાશુપત વ્રત રચાયું હતું અને તે સર્વોત્તમ છે.

શેષાશ્ચાશ્રમિણઃ સર્વે પશ્ચાત્સૃષ્ટાઃ સ્વયંભુવા સૃષ્ટિરેષા મયા સૃષ્ટા લજ્જામોહભયાત્મિકા

બાકી બધા આશ્રમવાસીઓ પછી સ્વયંભૂએ સર્જ્યા; આ સર્જન મેં કર્યું છે, જેમાં લાજ, મોહ અને ભય છે.

નગ્ના એવ હિ જાયન્તે દેવતા મુનયસ્ તથા યે ચાન્યે માનવા લોકે સર્વે જાયન્ત્યવાસસઃ

દેવતાઓ અને ઋષિઓ નિર્વસ્ત્ર જન્મે છે, અને દુનિયામાં બધા મનુષ્યો પણ કપડાં વિના જન્મે છે.

ઇન્દ્રિયૈરજિતૈર્નગ્નો દુકૂલેનાપિ સંવૃતઃ તૈરેવ સંવૃતૈર્ગુપ્તો ન વસ્ત્રં કારણં સ્મૃતમ્

જેના ઇન્દ્રિયો જીતેલા નથી, તે કપડાં પહેરીને પણ નિર્વસ્ત્ર છે; પણ જે આત્મસંયમથી રક્ષિત છે, તે સાચે સુરક્ષિત છે—કપડાં એનું કારણ નથી.

ક્ષમા ધૃતિરહિંસા ચ વૈરાગ્યં ચૈવ સર્વશઃ તુલ્યૌ માનાવમાનૌ ચ તદાવરણમુત્તમમ્

ક્ષમા, ધીરજ, અહિંસા, સંપૂર્ણ વૈરાગ્ય અને માન-અપમાનમાં સમતા—આ સર્વોત્તમ આવરણ છે.

ભસ્મસ્નાનેન દિગ્ધાઙ્ગો ધ્યાયતે મનસા ભવમ્ યદ્યકાર્યસહસ્રાણિ કૃત્વા યઃ સ્નાતિ ભસ્મના

જે ભસ્મથી શરીર પર લગાવીને મનથી ભવનું ધ્યાન કરે છે, અને ભલે હજારો અયોગ્ય કર્મો કર્યા હોય, પણ ભસ્મથી સ્નાન કરે છે—

તત્સર્વં દહતે ભસ્મ યથાગ્નિસ્તેજસા વનમ્ તસ્માદ્ યત્નપરો ભૂત્વા ત્રિકાલમપિ યઃ સદા

ભસ્મ એ બધું દહન કરી નાખે છે, જેમ અગ્નિ પોતાના તેજથી જંગલ સળગાવે છે; તેથી, જે સતત ત્રણ વખત ભસ્મસ્નાન કરે છે—

ભસ્મના કુરુતે સ્નાનં ગાણપત્યં સ ગચ્છતિ સમાહૃત્ય ક્રતૂન્ સર્વાન્ ગૃહીત્વા વ્રતમુત્તમમ્

જે ભસ્મથી સ્નાન કરે છે, તે ગણેશના માર્ગને પામે છે, બધા યજ્ઞોનું ફળ મેળવે છે અને શ્રેષ્ઠ વ્રત ગ્રહણ કરે છે.

ધ્યાયન્તિ યે મહાદેવં લીલાસદ્ભાવભાવિતાઃ ઉત્તરેણાર્યપન્થાનં તે ઽમૃતત્વમવાપ્નુયુઃ

જે મહાદેવનું લિલામય સ્વરૂપમાં ધ્યાન કરે છે, તે ઉત્તમ ઉત્તર માર્ગે અમરત્વ પામે છે.

દક્ષિણેન ચ પન્થાનં યે શ્મશાનાનિ ભેજિરે અણિમા ગરિમા ચૈવ લઘિમા પ્રાપ્તિરેવ ચ

અને જે દક્ષિણ માર્ગે જાય છે, શ્મશાનમાં રહે છે, તે અણિમા, ગરિમા, લઘિમા અને સિદ્ધિઓ પામે છે.

ઇચ્છા કામાવસાયિત્વં તથા પ્રાકામ્યમેવ ચ ઈક્ષણેન ચ પન્થાનં યે શ્મશાનાનિ ભેજિરે અણિમા ગરિમા ચૈવ લઘિમા પ્રાપ્તિરેવ ચ

ઈચ્છા, કામના, દૃઢ નિશ્ચય અને માત્ર વિચારથી બધું પ્રાપ્ત કરવાની શક્તિ – આ બધાં માર્ગો છે, જે શ્મશાનમાં પ્રવેશેલા મહાત્માઓએ અપનાવ્યા. એ જ રીતે, અણુ જેવી નાની, ભારે, હલકી અને સિદ્ધિ પ્રાપ્ત કરવાની શક્તિઓ પણ એમણે મેળવી.

ઇન્દ્રાદયસ્ તથા દેવાઃ કામિકવ્રતમાસ્થિતાઃ ઐશ્વર્યં પરમં પ્રાપ્ય સર્વે પ્રથિતતેજસઃ

ઈન્દ્ર અને બીજા દેવતાઓએ કામિક વ્રત ધારણ કરીને સર્વોચ્ચ ઐશ્વર્ય પ્રાપ્ત કર્યું અને તેમનું તેજ સર્વત્ર પ્રસિદ્ધ થયું.