લિઙ્ગપુરાણમ્

ક્વ શર્વસ્તવ ભક્તિશ્ ચ ક્વ પૂજા પૂજયા ફલમ્ ક્વ ચાહં ક્વ ચ મે ભીતિઃ શ્વેત બદ્ધો ઽસિ વૈ મયા

'ક્યાં છે તારી ભક્તિ, તારી પૂજા અને પૂજાનું ફળ? હું ક્યાં છું અને મને ક્યાં ડર છે? શ્વેત, તું તો મારી બાંધણીમાં છે.'

લિઙ્ગે ઽસ્મિન્ સંસ્થિતઃ શ્વેત તવ રુદ્રો મહેશ્વરઃ નિશ્ચેષ્ટો ઽસૌ મહાદેવઃ કથં પૂજ્યો મહેશ્વરઃ

આ લિંગમાં, હે શ્વેત, તારો રુદ્ર મહાદેવ સ્થિર છે; એ અડગ મહાદેવને કઈ રીતે પૂજવો, એ મહેશ્વરને કેવી રીતે આરાધવો?

તતઃ સદાશિવઃ સ્વયં દ્વિજં નિહન્તુમાગતમ્ નિહન્તુમન્તકં સ્મયન્ સ્મરારિયજ્ઞહા હરઃ

પછી સદાશિવ સ્વયં, સ્મિત સાથે, જે બ્રાહ્મણ મારવા આવ્યો હતો તેને મારવા, અને મરણને, કામદેવના શત્રુ અને યજમાન હરાને નાશ કરવા આવ્યો.

ત્વરન્ વિનિર્ગતઃ પરઃ શિવઃ સ્વયં ત્રિલોચનઃ ત્રિયંબકો ઽમ્બયા સમં સનન્દિના ગણેશ્વરૈઃ

પછી પરમ શિવ, ત્રિનેત્રધારી ત્ર્યંબક, ઝડપથી બહાર આવ્યા, એમ્બિકા, નંદિન અને ગણપતિઓ સાથે.

સસર્જ જીવિતં ક્ષણાદ્ ભવં નિરીક્ષ્ય વૈ ભયાત્ પપાત ચાશુ વૈ બલી મુનેસ્તુ સંનિધૌ દ્વિજાઃ

તેણે તરત જ જીવ આપ્યો; ભયથી ભવને જોઈને, તે શક્તિશાળી ઝડપથી ઋષિની હાજરીમાં પડી ગયો, હે દ્વિજ.

નનાદ ચોર્ધ્વમુચ્ચધીર્ નિરીક્ષ્ય ચાન્તકાન્તકમ્ નિરીક્ષણેન વૈ મૃતં ભવસ્ય વિપ્રપુઙ્ગવાઃ

તેણે જોરથી ગર્જના કરી અને મૃત્યુના અંતને જોઈને, માત્ર નજરથી, હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણો, ભવનો નાશ થયો.

વિનેદુરુચ્ચમીશ્વરાઃ સુરેશ્વરા મહેશ્વરમ્ પ્રણેમુરંબિકામુમાં મુનીશ્વરાસ્તુ હર્ષિતાઃ

દેવતાઓના સ્વામી મહેશ્વર માટે ઉંચે રડ્યા; એમ્બિકા અને ઉમાને વંદન કર્યું, અને મહાન ઋષિઓ આનંદિત થયા.

સસર્જુર્ અસ્ય મૂર્ધ્નિ વૈ મુનેર્ભવસ્ય ખેચરાઃ સુશોભનં સુશીતલં સુપુષ્પવર્ષમંબરાત્

આકાશના જીવોએ ભવ ઋષિના માથા પર સ્વર્ગમાંથી સુંદર, ઠંડા અને સુગંધિત ફૂલોની વર્ષા કરી.

અહો નિરીક્ષ્ય ચાન્તકં મૃતં તદા સુવિસ્મિતઃ શિલાશનાત્મજો ઽવ્યયં શિવં પ્રણમ્ય શઙ્કરમ્

મૃત્યુને મરેલો જોઈ, ત્યારે પર્વતપુત્ર આશ્ચર્યચકિત થઈ અવિનાશી શિવ શંકરને વંદન કરવા લાગ્યો.

ઉવાચ બાલધીર્મૃતઃ પ્રસીદ ચેતિ વૈ મુનેઃ મહેશ્વરં મહેશ્વર-સ્ય ચાનુગો ગણેશ્વરઃ

બાળમનથી, મરેલો એ મહાન ઋષિ, મહેશ્વર અને મહેશ્વરના અનુયાયી ગણપતિને 'કૃપા કરો' એમ બોલ્યો.

તતો વિવેશ ભગવાન્ અનુગૃહ્ય દ્વિજોત્તમમ્ ક્ષણાદ્ગૂઢશરીરં હિ ધ્વસ્તં દૃષ્ટ્વાન્તકં ક્ષણાત્

પછી ભગવાને શ્રેષ્ઠ દ્વિજ પર કૃપા કરીને તેમાં પ્રવેશ કર્યો; મૃત્યુનું નાશ પામેલું, છુપાયેલું શરીર જોઈ, એ તરત જ કર્યું.

તસ્માન્મૃત્યુઞ્જયં ચૈવ ભક્ત્યા સમ્પૂજયે દ્વિજાઃ મુક્તિદં ભુક્તિદં ચૈવ સર્વેષામપિ શઙ્કરમ્

એથી, હે દ્વિજો, ભક્તિપૂર્વક મૃત્યુંજય શંકરની પૂજા કરો, જે સર્વેને મુક્તિ અને ભોગ આપે છે.

બહુના કિં પ્રલાપેન સંન્યસ્યાભ્યર્ચ્ય વૈ ભવમ્ ભક્ત્યા ચાપરયા તસ્મિન્ વિશોકા વૈ ભવિષ્યથ

ઘણી વાતો કરીને શું ફાયદો? ત્યાગ કરીને ભવની આરાધના કરો; શ્રેષ્ઠ ભક્તિથી તમે દુઃખમુક્ત થશો.

એવમુક્તાસ્તદા તેન બ્રહ્મણા બ્રહ્મવાદિનઃ પ્રસીદ ભક્તિર્દેવેશે ભવેદ્રુદ્રે પિનાકિનિ

ત્યારે બ્રહ્માએ એમ કહ્યું ત્યારે, બ્રહ્મવેદીઓએ પ્રાર્થના કરી: 'દેવોના દેવ, રુદ્ર, પિનાકધારી પ્રત્યે ભક્તિ ઉત્પન્ન થાય.'

કેન વા તપસા દેવ યજ્ઞેનાપ્યથ કેન વા વ્રતૈર્વા ભગવદ્ભક્તા ભવિષ્યન્તિ દ્વિજાતયઃ

કયા તપથી, કયા યજ્ઞથી કે કયા વ્રતથી, હે દેવ, દ્વિજ જાતિ ભગવાનના ભક્ત બને છે?

ન દાનેન મુનિશ્રેષ્ઠાસ્ તપસા ચ ન વિદ્યયા યજ્ઞૈર્ હોમૈર્ વ્રતૈર્ વેદૈર્ યોગશાસ્ત્રૈર્ નિરોધનૈઃ

હે શ્રેષ્ઠ ઋષિ, દાનથી, તપથી, જ્ઞાનથી, યજ્ઞ, હોળી, વ્રત, વેદ, યોગશાસ્ત્ર કે નિયમોથી પણ નહિ—

પ્રસાદે નૈવ સા ભક્તિઃ શિવે પરમકારણે અથ તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સર્વે તે પરમર્ષયઃ

માત્ર શિવની કૃપાથી જ એ ભક્તિ મળે છે; એના વચન સાંભળી બધા મહાન ઋષિઓ—

સદારતનયાઃ શ્રાન્તાઃ પ્રણેમુશ્ ચ પિતામહમ્ તસ્માત્પાશુપતી ભક્તિર્ ધર્મકામાર્થસિદ્ધિદા

પત્ની અને પુત્રો સાથે થાકી ગયા, પિતામહને વંદન કર્યું. તેથી, પાશુપત ભક્તિ ધર્મ, કામ અને અર્થમાં સિદ્ધિ આપે છે.

મુનેર્ વિજયદા ચૈવ સર્વમૃત્યુજયપ્રદા દધીચસ્તુ પુરા ભક્ત્યા હરિં જિત્વામરૈર્વિભુમ્

એ ઋષિને વિજય આપે છે અને સર્વમૃત્યુ પર જીત આપે છે. પ્રાચીન કાળે દધીચીએ ભક્તિથી અમર દેવ હરિને જીત્યો હતો.

ક્ષયં જઘાન પાદેન વજ્રાસ્થિત્વં ચ લબ્ધવાન્ મયાપિ નિર્જિતો મૃત્યુર્ મહાદેવસ્ય કીર્તનાત્

મારે મારા પગથી ક્ષયને હરાવ્યો અને વજ્ર જેવી અડગતા મેળવી; મહાદેવના ગુણગાનથી હું મૃત્યુને પણ જીત્યો.

શ્વેતેનાપિ ગતેનાસ્યં મૃત્યોર્મુનિવરેણ તુ મહાદેવપ્રસાદેન જિતો મૃત્યુર્યથા મયા

મહાદેવની કૃપાથી, જેમ સફેદ દેહ ધરાવતાં મુનિએ મૃત્યુને જીત્યો, તેમ હું પણ મૃત્યુને હરાવ્યો.

કથં ભવપ્રસાદેન દેવદારુવનૌકસઃ પ્રપન્નાઃ શરણં દેવં વક્તુમર્હસિ મે પ્રભો

પ્રભુ, કૃપા કરીને મને કહો કે ભવની કૃપાથી દેવદારુવનના રહેવાસીઓએ ભગવાનનો આશરો કેવી રીતે લીધો.

તાનુવાચ મહાભાગાન્ ભગવાન્ આત્મભૂઃ સ્વયમ્ દેવદારુવનસ્થાંસ્તુ તપસા પાવકપ્રભાન્

ભગવાન આત્મભૂએ પોતે જ દેવદારુવનમાં રહેલા તે મહાન અને તપથી તેજસ્વી મહાત્માઓને કહ્યું.

એષ દેવો મહાદેવો વિજ્ઞેયસ્તુ મહેશ્વરઃ ન તસ્માત્પરમં કિંચિત્ પદં સમધિગમ્યતે

આ દેવ મહાદેવ છે, જેને મહેશ્વર તરીકે ઓળખવો; એના કરતાં ઉપર કોઈ અવસ્થા મળતી નથી.

દેવાનાં ચ ઋષીનાં ચ પિતૄણાં ચૈવ સ પ્રભુઃ સહસ્રયુગપર્યન્તે પ્રલયે સર્વદેહિનઃ

એ દેવો, ઋષિઓ અને પિતૃઓના પણ સ્વામી છે; હજારો યુગના અંતે એ સર્વ જીવધારીઓને વિલિન કરે છે.

સંહરત્યેષ ભગવાન્ કાલો ભૂત્વા મહેશ્વરઃ એષ ચૈવ પ્રજાઃ સર્વાઃ સૃજત્યેકઃ સ્વતેજસા

મહેશ્વર સ્વરૂપે આ ભગવાન કાળ બની સર્વ પ્રજાઓને સંહારે છે અને પોતાનાં તેજથી એકલાએ સર્વ જીવોની રચના કરે છે.

એષ ચક્રી ચ વજ્રી ચ શ્રીવત્સકૃતલક્ષણઃ યોગી કૃતયુગે ચૈવ ત્રેતાયાં ક્રતુર્ ઉચ્યતે

એ ચક્રધારી, વજ્રધારી અને શ્રીવત્સ ચિહ્ન ધરાવનાર છે; કૃતયુગમાં યોગી કહેવાય છે અને ત્રેતાયુગમાં યજ્ઞરૂપે ઓળખાય છે.

દ્વાપરે ચૈવ કાલાગ્નિર્ ધર્મકેતુઃ કલૌ સ્મૃતઃ રુદ્રસ્ય મૂર્તયસ્ત્વેતા યે ઽભિધ્યાયન્તિ પણ્ડિતાઃ

દ્વાપરયુગમાં એ કાળાગ્નિ છે અને કલિયુગમાં ધર્મધ્વજ તરીકે જાણીતો છે; પંડિતો રુદ્રની આ મૂર્તિઓ માને છે.

ચતુરસ્રં બહિશ્ચાન્તર્ અષ્ટાસ્રં પિણ્ડિકાશ્રયે વૃત્તં સુદર્શનં યોગ્યમ્ એવં લિઙ્ગં પ્રપૂજયેત્

જે લિંગ બહારથી ચોરસ, પિંડિકામાં આઠકોણું અને ઉપરથી ગોળ અને સુંદર હોય, તેનું પૂજન કરવું.