લિઙ્ગપુરાણમ્

કૃતત્રેતાદિયુક્તાનાં મનોરન્તરમુચ્યતે મન્વન્તરસ્ય સંખ્યા ચ વર્ષાગ્રેણ પ્રકીર્તિતા

કૃતા, ત્રેતા અને અન્ય યુગો સાથે મળીને જે સમય થાય છે, તેને મન્વંતર કહેવામાં આવે છે; મન્વંતરનો સમય વર્ષના આરંભે જણાવવામાં આવ્યો છે.

ત્રિંશત્કોટ્યસ્તુ વર્ષાણાં માનુષેણ દ્વિજોત્તમાઃ સપ્તષષ્ટિસ્તથાન્યાનિ નિયુતાન્યધિકાનિ તુ

હે દ્વિજોમાં શ્રેષ્ઠ, મન્વંતરમાં ત્રીસ કરોડ માનવ વર્ષો હોય છે, અને એમાં વધુ સડસઠ લાખ વર્ષ ઉમેરાય છે.

વિંશતિશ્ ચ સહસ્રાણિ કાલો ઽયમ્ અધિકં વિના મન્વન્તરસ્ય સંખ્યૈષા લૈઙ્ગે ઽસ્મિન્કીર્તિતા દ્વિજાઃ

મન્વંતરનો વધારાનો સમય વીસ હજાર વર્ષ છે, જે બહાર રાખવામાં આવ્યો છે; મન્વંતરનો આ ગણતરી લિંગ શાસ્ત્રમાં જણાવવામાં આવ્યો છે, હે બ્રાહ્મણો.

ચતુર્યુગસ્ય ચ તથા વર્ષસંખ્યા પ્રકીર્તિતા ચતુર્યુગસહસ્રં વૈ કલ્પશ્ચૈકો દ્વિજોત્તમાઃ

આ રીતે ચારેય યુગોના વર્ષોની ગણતરી જણાવવામાં આવી છે; ચારેય યુગોના હજાર ચક્રો એક કલ્પ બને છે, હે બ્રાહ્મણોમાં શ્રેષ્ઠ.

નિશાન્તે સૃજતે લોકાન્ નશ્યન્તે નિશિ જન્તવઃ તત્ર વૈમાનિકાનાં તુ અષ્ટાવિંશતિકોટયઃ

રાતના અંતે લોકોની રચના થાય છે; રાત દરમિયાન જીવો નાશ પામે છે. ત્યાં દેવો માટે અઠ્ઠાવીસ કરોડ ગણાય છે.

મન્વન્તરેષુ વૈ સંખ્યા સાન્તરેષુ યથાતથા ત્રીણિ કોટિશતાન્યાસન્ કોટ્યો દ્વિનવતિસ્ તથા

મન્વંતરોમાં ગણતરી આ રીતે છે: ત્રણસો કરોડ, અને બાવન કરોડ પણ હોય છે.

કલ્પે ઽતીતે તુ વૈ વિપ્રાઃ સહસ્રાણાં તુ સપ્તતિઃ પુનસ્તથાષ્ટસાહસ્રં સર્વત્રૈવ સમાસતઃ

હે બ્રાહ્મણો, ગયા કલ્પમાં સત્તર હજાર હતા, અને ફરીથી સર્વત્ર આઠ હજારનો સરવાળો થાય છે.

કલ્પાવસાનિકાંસ્ત્યક્ત્વા પ્રલયે સમુપસ્થિતે મહર્લોકાત્ પ્રયાન્ત્યેતે જનલોકં જનાસ્તતઃ

કલ્પના અંતે, જ્યારે પ્રલય આવે છે, ત્યારે મહર્લોકમાંથી આ જીવો જનલોકમાં જાય છે.

કોટીનાં દ્વે સહસ્રે તુ અષ્ટૌ કોટિશતાનિ તુ દ્વિષષ્ટિશ્ ચ તથા કોટ્યો નિયુતાનિ ચ સપ્તતિઃ

બે હજાર કરોડ, આઠસો કરોડ સૈંકડો, બાસઠ કરોડ અને સત્તર લાખ ગણાય છે.

કલ્પાર્ધસંખ્યા દિવ્યા વૈ કલ્પમેવં તુ કલ્પયેત્ કલ્પાનાં વૈ સહસ્રં તુ વર્ષમેકમજસ્ય તુ

કલ્પના અર્ધનો દૈવી ગણતરી આ રીતે થાય છે; હજાર કલ્પો અજના એક વર્ષ બને છે.

વર્ષાણામષ્ટસાહસ્રં બ્રાહ્મં વૈ બ્રહ્મણો યુગમ્ સવનં યુગસાહસ્રં સર્વદેવોદ્ભવસ્ય તુ

આઠ હજાર વર્ષ બ્રહ્મા યુગ છે, એટલે કે બ્રહ્માનો યુગ; સવના યુગોના હજાર ચક્રો સર્વ દેવોના ઉત્પત્તિ માટે છે.

સવનાનાં સહસ્રં તુ ત્રિવિધં ત્રિગુણં તથા બ્રહ્મણસ્તુ તથા પ્રોક્તઃ કાલઃ કાલાત્મનઃ પ્રભો

હજારો યજ્ઞ ત્રણ પ્રકારના અને ત્રણ ગુણવાળા કહેવાયા છે; એ જ રીતે, સમયના સ્વરૂપ બ્રહ્માનું સમય પણ આ રીતે જણાવાયું છે, હે પ્રભુ.

ભવોદ્ભવસ્તપશ્ચૈવ ભવ્યો રમ્ભઃ ક્રતુઃ પુનઃ ઋતુર્વહ્નિર્હવ્યવાહઃ સાવિત્રઃ શુદ્ધ એવ ચ

સૃષ્ટિ, ઉત્પત્તિ અને તપ છે; પછી, જે થવાનું છે, ફૂલવું, ફરી યજ્ઞ, ઋતુ, અગ્નિ, હવ્યવાહક, સાવિત્રી અને શુદ્ધ પણ છે.

ઉશિકઃ કુશિકશ્ચૈવ ગાન્ધારો મુનિસત્તમાઃ ઋષભશ્ ચ તથા ષડ્જો મજ્જાલીયશ્ ચ મધ્યમઃ

ઉશિક, કુશિક અને ગાંધાર, હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, ઋષભ, પછી ષડ્જ, મજ્જાલીય અને મધ્યમ પણ છે.

વૈરાજો વૈ નિષાદશ્ ચ મુખ્યો વૈ મેઘવાહનઃ પઞ્ચમશ્ચિત્રકશ્ચૈવ આકૂતિર્ જ્ઞાન એવ ચ

વૈરાજ, નિષાદ, મુખ્ય મેઘવાહક, પાંચમો ચિત્રક, અને આકૂતિ, જ્ઞાન પણ છે.

મનઃ સુદર્શો બૃંહશ્ ચ તથા વૈ શ્વેતલોહિતઃ રક્તશ્ ચ પીતવાસાશ્ ચ અસિતઃ સર્વરૂપકઃ

મન, સુદર્શન, બૃંહ, અને એ જ રીતે શ્વેતલોહિત, રક્ત, પીળા વસ્ત્રધારી, અસિત અને સર્વરૂપવાળા પણ છે.

એવં કલ્પાસ્તુ સંખ્યાતા બ્રહ્મણો ઽવ્યક્તજન્મનઃ કોટિકોટિસહસ્રાણિ કલ્પાનાં મુનિસત્તમાઃ

આ રીતે, અવ્યક્ત જન્મવાળા બ્રહ્માના કલ્પો ગણવામાં આવ્યા છે; હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, અબજ અબજ કલ્પો છે.

ગતાનિ તાવચ્છેષાણિ અહર્નિશ્યાનિ વૈ પુનઃ પરાન્તે વૈ વિકારાણિ વિકારં યાન્તિ વિશ્વતઃ

એટલા બધા દિવસ-રાતો પસાર થઈ ગયા છે; પરમ સમયના અંતે, સર્વે પરિવર્તન ફરી પોતાના મૂળમાં જાય છે.

વિકારસ્ય શિવસ્યાજ્ઞાવશેનૈવ તુ સંહૃતિઃ સંહૃતે તુ વિકારે ચ પ્રધાને ચાત્મનિ સ્થિતે

શિવની આજ્ઞાથી જ પરિવર્તનનો વિલય થાય છે; જ્યારે પરિવર્તન વિલય પામે છે, ત્યારે પ્રધાન અને આત્મા સ્થિર રહે છે.

સાધર્મ્યેણાવતિષ્ઠેતે પ્રધાનપુરુષાવુભૌ ગુણાનાં ચૈવ વૈષમ્યે વિપ્રાઃ સૃષ્ટિરિતિ સ્મૃતા

સમાનતા દ્વારા પ્રધાન અને પુરુષ બંને સ્થિર રહે છે; પણ ગુણોમાં અસમાનતા આવે ત્યારે, હે વિદ્વાનોએ, તેને સૃષ્ટિ કહેવાય છે.

સામ્યે લયો ગુણાનાં તુ તયોર્હેતુર્મહેશ્વરઃ લીલયા દેવદેવેન સર્ગાસ્ત્વીદૃગ્વિધાઃ કૃતાઃ

ગુણો સમાન હોય ત્યારે વિલય થાય છે; બંનેનું કારણ મહેશ્વર છે. દેવોના દેવની લીલા દ્વારા આવી સૃષ્ટિઓ કરવામાં આવી છે.

અસંખ્યાતાશ્ ચ સંક્ષેપાત્ પ્રધાનાદ્ અન્વધિષ્ઠિતાત્ અસંખ્યાતાશ્ ચ કલ્પાખ્યા હ્ય્ અસંખ્યાતાઃ પિતામહાઃ

સંક્ષેપમાં, અનગણ્યા જીવ પ્રધાનમાંથી અને તેના અધિકાર હેઠળ ઉત્પન્ન થાય છે; અનગણ્યા કલ્પો અને અનગણ્યા પિતામહ પણ છે.

હરયશ્ચાપ્યસંખ્યાતાસ્ ત્વ્ એક એવ મહેશ્વરઃ પ્રધાનાદિપ્રવૃત્તાનિ લીલયા પ્રાકૃતાનિ તુ

અને હરિ પણ અનગણ્યા છે, પણ મહેશ્વર એક જ છે; પ્રધાનથી શરૂ થયેલી સર્વે પ્રાકૃત પ્રવૃત્તિઓ તેની લીલા દ્વારા ચાલે છે.

ગુણાત્મિકા ચ તદ્વૃત્તિસ્ તસ્ય દેવસ્ય વૈ ત્રિધા અપ્રાકૃતસ્ય તસ્યાદિર્ મધ્યાન્તં નાસ્તિ ચાત્મનઃ

તે દેવની ક્રિયા ત્રણ પ્રકારની અને ગુણવાળી છે; એ અપ્રાકૃત સ્વરૂપમાં, તેના આત્માને આરંભ, મધ્ય કે અંત નથી.

પિતામહસ્યાથ પરઃ પરાર્ધદ્વયસંમિતઃ દિવા સૃષ્ટં તુ યત્સર્વં નિશિ નશ્યતિ ચાસ્ય તત્

પિતામહથી ઉપર, બીજું છે, જેના એક દિવસમાં બે પરાર્ધ થાય છે; જે કંઈ તેના દિવસે સર્જાય છે, એ રાત્રે નાશ પામે છે.

ભૂર્ભુવઃસ્વર્મહસ્તત્ર નશ્યતે ચોર્ધ્વતો ન ચ રાત્રૌ ચૈકાર્ણવે બ્રહ્મા નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે

ત્યાં ભૂ, ભુવઃ અને સ્વર લોક નાશ પામે છે, અને ઉપરના પણ; રાત્રે, સ્થાવર અને જંગમ સર્વે નાશ પામે છે, ત્યારે બ્રહ્મા એક જ મહાસાગરમાં રહે છે.

સુષ્વાપામ્ભસિ યસ્તસ્માન્ નારાયણ ઇતિ સ્મૃતઃ શર્વર્યન્તે પ્રબુદ્ધો વૈ દૃષ્ટ્વા શૂન્યં ચરાચરમ્

ગાઢ ઊંઘના જળમાં ડૂબેલા હોવાથી તેને નારાયણ કહેવાય છે; રાત્રિના અંતે, જાગી, સર્વે સ્થાવર-જંગમને શૂન્ય જોઈને—

સ્રષ્ટું તદા મતિં ચક્રે બ્રહ્મા બ્રહ્મવિદાં વરઃ ઉદકૈરાપ્લુતાં ક્ષ્માં તાં સમાદાય સનાતનઃ

પછી બ્રહ્મા, બ્રહ્મજ્ઞાનમાં શ્રેષ્ઠ, સર્જનનો સંકલ્પ કરે છે; જળમાં ડૂબેલી પૃથ્વીને લઈ, એ શાશ્વત—

પૂર્વવત્સ્થાપયામાસ વારાહં રૂપમાસ્થિતઃ નદીનદસમુદ્રાંશ્ ચ પૂર્વવચ્ચાકરોત્પ્રભુઃ

પૂર્વની જેમ, વરાહ રૂપ ધારણ કરી, પૃથ્વીને સ્થિર કરે છે; પ્રભુએ નદીઓ, નાળાઓ અને સમુદ્રો પણ પૂર્વની જેમ બનાવ્યા.