લિઙ્ગપુરાણમ્

આદૌ વેદાનધીત્યૈવ શ્રદ્ધયા ચ ગુરોઃ સદા વિચાર્યાર્થં મુનેર્ધર્માન્ પ્રતિજ્ઞાય દ્વિજોત્તમાઃ

પ્રથમ તો, શ્રદ્ધાપૂર્વક ગુરુ પાસે વેદો ભણવા, હંમેશા તેમના અર્થ પર વિચાર કરવા અને મુનિ તરીકેના ધર્મોનું પાલન કરવાનો સંકલ્પ કરવો, હે શ્રેષ્ઠ દ્વિજો,

ગ્રહણાન્તં હિ વા વિદ્વાન્ અથ દ્વાદશવાર્ષિકમ્ સ્નાત્વાહૃત્ય ચ દારાન્વૈ પુત્રાનુત્પાદ્ય સુવ્રતાન્

અથવા તો, વેદાધ્યયન પૂર્ણ કર્યા પછી, અથવા બાર વર્ષ પછી, સ્નાન કરીને, પત્ની લાવીને અને સારા સંસ્કારવાળા પુત્રો પેદા કરીને,

વૃત્તિભિશ્ચાનુરૂપાભિસ્ તાન્ વિભજ્ય સુતાન્મુનિઃ અગ્નિષ્ટોમાદિભિશ્ચેષ્ટ્વા યજ્ઞૈર્યજ્ઞેશ્વરં વિભુમ્

મુનિએ પોતાના પુત્રોને તેમની આવક પ્રમાણે સંપત્તિ વહેંચવી, અને અગ્નિષ્ઠોમ જેવા યજ્ઞો દ્વારા યજ્ઞના ભગવાનની પૂજા કરવી,

પૂજયેત્ પરમાત્માનં પ્રાપ્યારણ્યં વિભાવસૌ મુનિર્દ્વાદશવર્ષં વા વર્ષમાત્રમ્ અથાપિ વા

પછી, જંગલમાં જઈને, અગ્નિથી જીવન નિર્વાહ કરીને, મુનિએ પરમાત્માની પૂજા કરવી, બાર વર્ષ કે ઓછામાં ઓછું એક વર્ષ સુધી ત્યાં રહેવું.

પક્ષદ્વાદશકં વાપિ દિનદ્વાદશકં તુ વા ક્ષીરભુક્ સંયુતઃ શાન્તઃ સર્વાન્ સમ્પૂજયેત્સુરાન્

અથવા તો, બાર પખવાડિયા કે બાર દિવસ સુધી માત્ર દૂધ પીધા પર જીવવું, મન શાંત રાખવું અને બધા દેવતાઓની પૂજા કરવી.

ઇષ્ટ્વૈવં જુહુયાદગ્નૌ યજ્ઞપાત્રાણિ મન્ત્રતઃ અપ્સુ વૈ પાર્થિવં ન્યસ્ય ગુરવે તૈજસાનિ તુ

આ રીતે યજ્ઞ કર્યા પછી, યજ્ઞપાત્રોને મંત્રોચ્ચાર સાથે અગ્નિમાં અર્પણ કરવી, માટીના પાત્રોને પાણીમાં મૂકી દેવા અને ધાતુના પાત્રો ગુરુને આપવા.

સ્વધનં સકલં ચૈવ બ્રાહ્મણેભ્યો વિશઙ્કયા પ્રણિપત્ય ગુરું ભૂમૌ વિરક્તઃ સંન્યસેદ્યતિઃ

પછી, પોતાની બધી સંપત્તિ નિર્ભયતાપૂર્વક બ્રાહ્મણોને આપી દેવી, ગુરુને જમીન પર નમન કરીને, બધું છોડીને, વૈરાગ્યથી સંન્યાસ લેવો.

નિકૃત્ય કેશાન્ સશિખાન્ ઉપવીતં વિસૃજ્ય ચ પઞ્ચભિર્ જુહુયાદ્ અપ્સુ ભૂઃ સ્વાહેતિ વિચક્ષણઃ

પછી, જટા સહિતના વાળ કાપી નાખવા, યજ્ઞોપવીત ત્યાગી દેવું અને વિદ્વાન પુરુષે પાણીમાં 'ભૂઃ સ્વાહા' કહીને પાંચ આહુતિ અર્પણ કરવી.

તતશ્ચોર્ધ્વં ચરેદેવં યતિઃ શિવવિમુક્તયે વ્રતેનાનશનેનાપિ તોયવૃત્ત્યાપિ વા પુનઃ

પછી, મુનિએ મુક્તિ માટે સંયમ, ઉપવાસ કે માત્ર પાણી પર જીવવું—આ રીતે જીવન વિતાવવું.

પર્ણવૃત્ત્યા પયોવૃત્ત્યા ફલવૃત્ત્યાપિ વા યતિઃ એવં જીવન્મૃતો નો ચેત્ ષણ્માસાદ્વત્સરાત્તુ વા

અથવા તો, પાંદડા, દૂધ કે ફળ પર જીવવું; આવું જીવન જીવતા સંન્યાસીએ જીવતો જ મરેલો સમાન થઈ જાય છે; જો આવું ન થાય તો છ મહિના કે એક વર્ષ પછી.

પ્રસ્થાનાદિકમાયાસં સ્વદેહસ્ય ચરેદ્યતિઃ શિવસાયુજ્યમાપ્નોતિ કર્મણાપ્યેવમાચરન્

પછી, સંન્યાસીએ પોતાના શરીર માટે પ્રવાસ વગેરેનું કષ્ટ સહન કરવું; આવું વર્તન કરીને—even કર્મ દ્વારા—શિવ સાથે એકરૂપતા પ્રાપ્ત કરે છે.

સદ્યો ઽપિ લભતે મુક્તિં ભક્તિયુક્તો દૃઢવ્રતાઃ

જે ભક્તિ અને દૃઢ સંકલ્પ ધરાવે છે, તે તરત જ મોક્ષ પામે છે.

ત્યાગેન વા કિં વિધિનાપ્ય્ અનેન ભક્તસ્ય રુદ્રસ્ય શુભૈર્વ્રતૈશ્ચ યજ્ઞૈશ્ ચ દાનૈર્વિવિધૈશ્ ચ હોમૈર્ લબ્ધૈશ્ચશાસ્ત્રૈર્વિવિધૈશ્ ચ વેદૈઃ

કે પછી ત્યાગ દ્વારા, અથવા આ જ રીતથી, રુદ્રના ભક્તને શુભ વર્તન, યજ્ઞ, વિવિધ દાન, હોમ અને અનેક શાસ્ત્રો તથા વેદો દ્વારા પણ મોક્ષ મળે છે.

શ્વેતેનૈવં જિતો મૃત્યુર્ ભવભક્ત્યા મહાત્મના વો ઽસ્તુ ભક્તિર્મહાદેવે શઙ્કરે પરમાત્મનિ

શ્વેત દ્વારા, મહાન આત્માએ ભવની ભક્તિથી મૃત્યુને જીત્યો હતો. મહાદેવ શંકર પરમાત્મા પ્રત્યે તમારી ભક્તિ અખંડિત રહે.

એવમુક્તાસ્તદા તેન બ્રહ્મણા બ્રાહ્મણર્ષભાઃ શ્વેતસ્ય ચ કથાં પુણ્યામ્ અપૃચ્છન્ પરમર્ષયઃ

બ્રહ્માએ આમ કહ્યાના પછી, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણોએ પવિત્ર શ્વેતની વાર્તા વિશે મહર્ષિઓને પૂછ્યું.

શ્વેતો નામ મુનિઃ શ્રીમાન્ ગતાયુર્ગિરિગહ્વરે સક્તો હ્યભ્યર્ચ્ય યદ્ભક્ત્યા તુષ્ટાવ ચ મહેશ્વરમ્

શ્વેત નામનો એક તેજસ્વી ઋષિ હતો, જેનું આયુષ્ય પૂર્ણ થયું હતું. તે પર્વતની ગુફામાં રહેતો, ભક્તિપૂર્વક મહેશ્વરનું પૂજન અને સ્તુતિ કરતો.

રુદ્રાધ્યાયેન પુણ્યેન નમસ્તેત્યાદિના દ્વિજાઃ તતઃ કાલો મહાતેજાઃ કાલપ્રાપ્તં દ્વિજોત્તમમ્

દ્વિજોને, તે પવિત્ર રુદ્રાધ્યાયથી 'નમ:'થી આરંભ કરીને પૂજન કરતો. ત્યારબાદ તેજસ્વી કાળ, જેનું સમય આવી ગયું હતું, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ પાસે આવ્યો.

નેતું સંચિન્ત્ય વિપ્રેન્દ્રાઃ સાન્નિધ્યમકરોન્મુનેઃ શ્વેતો ઽપિ દૃષ્ટ્વા તં કાલં કાલપ્રાપ્તો ઽપિ શઙ્કરમ્

શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણને લઈ જવાની ઈચ્છાથી કાળ ઋષિ સમક્ષ પ્રગટ થયો. શ્વેતએ કાળને જોયો અને પોતાનું સમય આવી ગયું હોવા છતાં શંકરને સ્મરણ કર્યો.

પૂજયામાસ પુણ્યાત્મા ત્રિયંબકમનુસ્મરન્ ત્રિયંબકં યજેદેવં સુગન્ધિં પુષ્ટિવર્ધનમ્

તે પવિત્ર આત્માએ ત્રયંબકનું સ્મરણ કરીને તેની પૂજા શરૂ કરી. તે ત્રયંબક દેવ સુગંધિત છે અને પોષણ વધારનાર છે.

કિં કરિષ્યતિ મે મૃત્યુર્ મૃત્યોર્મૃત્યુરહં યતઃ તં દૃષ્ટ્વા સસ્મિતં પ્રાહ શ્વેતં લોકભયંકરઃ

'મૃત્યુ મારું શું કરી શકે? કેમ કે હું તો મૃત્યુનો પણ અંત છું.' એમ worldsના ભયજનક કાળે શ્વેતને સ્મિતથી કહ્યું.

એહ્યેહિ શ્વેત ચાનેન વિધિના કિં ફલં તવ રુદ્રો વા ભગવાન્ વિષ્ણુર્ બ્રહ્મા વા જગદીશ્વરઃ

'આવો આવો શ્વેત! આ વિધિથી તને શું ફળ મળશે? શું રુદ્ર, ભગવાન, વિષ્ણુ કે બ્રહ્મા જગતના ઈશ્વર છે?'

કઃ સમર્થઃ પરિત્રાતું મયા ગ્રસ્તં દ્વિજોત્તમ અનેન મમ કિં વિપ્ર રૌદ્રેણ વિધિના પ્રભોઃ

'હે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ! મારા દ્વારા પકડાયેલા માણસને કોણ બચાવી શકે? હે બ્રાહ્મણ! આ તીક્ષ્ણ વિધિથી ભગવાનને શું લાભ છે?'

નેતું યસ્યોત્થિતશ્ચાહં યમલોકં ક્ષણેન વૈ યસ્માદ્ગતાયુસ્ત્વં તસ્માન્ મુને નેતુમિહોદ્યતઃ

'તને લઈ જવા માટે હું ઊભો થયો છું, એક પળમાં યમલોક લઈ જઈશ. હે ઋષિ! તારો આયુષ્ય પૂર્ણ થયો છે, તેથી તને લઈ જવા અહીં આવ્યો છું.'

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા ભૈરવં ધર્મમિશ્રિતમ્ હા રુદ્ર રુદ્ર રુદ્રેતિ લલાપ મુનિપુઙ્ગવઃ

ભયાનક અને ધર્મમિશ્રિત એ વચન સાંભળી, શ્રેષ્ઠ ઋષિ 'હાય રુદ્ર! રુદ્ર! રુદ્ર!' એમ બોલી ઉઠ્યો.

તં પ્રાહ ચ મહાદેવં કાલં સમ્પ્રેક્ષ્ય વૈ દૃશા નેત્રેણ બાષ્પમિશ્રેણ સંભ્રાન્તેન સમાકુલઃ

તે મહાદેવને જોઈ, કાળ તરફ આંસુભીના અને ગભરાયેલા નેત્રોથી નિહાળતો, ચિંતિત અને વ્યાકુળ થયો.

ત્વયા કિં કાલ નો નાથશ્ ચાસ્તિ ચેદ્ધિ વૃષધ્વજઃ લિઙ્ગે ઽસ્મિન્ શઙ્કરો રુદ્રઃ સર્વદેવભવોદ્ભવઃ

'હે કાળ, જો વૃષધ્વજ ભગવાન હાજર છે તો તું શું કરી શકે? આ લિંગમાં શંકર, રુદ્ર, સર્વ દેવોના ઉત્પત્તિસ્થાન છે.'

અતીવ ભવભક્તાનાં મદ્વિધાનાં મહાત્મનામ્ વિધિના કિં મહાબાહો ગચ્છ ગચ્છ યથાગતમ્

'મારા જેવા ભવભક્ત મહાત્માઓ માટે આ વિધિનો શું ઉપયોગ? હે મહાબાહુ! જેમ આવ્યો તેમ પાછો જા.'

તતો નિશમ્ય કુપિતસ્ તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રો ભયઙ્કરઃ શ્રુત્વા શ્વેતસ્ય તદ્વાક્યં પાશહસ્તો ભયાવહઃ

શ્વેતના એ વચન સાંભળી, તીક્ષ્ણ દાંતવાળો, ભયાનક, ફાંસધારી કાળ ગુસ્સે થયો, સિંહની જેમ ગર્જના કરી, વારંવાર તાળી વગાડી અને સમય પૂર્ણ થયેલા ઋષિને બાંધ્યો.

સિંહનાદં મહત્કૃત્વા ચાસ્ફાટ્ય ચ મુહુર્મુહુઃ બબન્ધ ચ મુનિં કાલઃ કાલપ્રાપ્તં તમાહ ચ

મોટી સિંહગર્જના કરી, વારંવાર તાળી વગાડી અને સમય પૂર્ણ થયેલા ઋષિને બાંધી, કાળે તેને કહ્યું.