લિઙ્ગપુરાણમ્

પુણ્યાનામિતિહાસાનાં શૈવાદીનાં તથૈવ ચ શ્રોત્રે સ્પૃશેદ્ધિ તુષ્ટ્યર્થં હૃદ્દેશં તુ તતઃ સ્પૃશેત્

શુભ ઇતિહાસો જેમ કે શૈવ વગેરેના મંત્રોથી કાન સ્પર્શવા અને પછી હૃદયસ્થાન સ્પર્શવું જોઈએ.

કલ્પાદીનાં તુ સર્વેષાં કલ્પવિત્કલ્પવિત્તમાઃ એવમાચમ્ય ચાસ્તીર્ય દર્ભપિઞ્જૂલમ્ આત્મનઃ

જેને બધા કલ્પોનું જ્ઞાન છે, એ બધા કલ્પોનું સ્મરણ કરીને, આચમન કરીને અને પોતાના માટે દર્ભ ઘાસની ચટાઈ પાથરી લે.

કૃત્વા પાણિતલે ધીમાન્ આત્મનો દક્ષિણોત્તરમ્ હેમાઙ્ગુલીયસંયુક્તો બ્રહ્મબન્ધયુતો ઽપિ વા

પછી વિદ્વાન પુરુષે જમણી હથેળી ઉત્તર દિશામાં રાખવી, હાથમાં સોનાની વીંટી પહેરી હોય, યજ્ઞોપવિત પહેર્યું હોય કે ન હોય.

વિધિવદ્બ્રહ્મયજ્ઞં ચ કુર્યાત્સૂત્રી સમાહિતઃ અકૃત્વા ચ મુનિઃ પઞ્ચ મહાયજ્ઞાન્દ્વિજોત્તમઃ

જે દ્વિજ પુરુષ યજ્ઞોપવીત ધારણ કરે છે અને મનથી એકાગ્ર છે, એણે નિયમ મુજબ બ્રહ્મયજ્ઞ કરવો જોઈએ; અને જે મુનિ પાંચ મહાયજ્ઞો કરે નહિ, તે સાચો શ્રેષ્ઠ નથી ગણાય.

ભુક્ત્વા ચ સૂકરાણાં તુ યોનૌ વૈ જાયતે નરઃ તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન કર્તવ્યાઃ શુભમિચ્છતા

જે મનુષ્ય ભોજન કર્યા પછી આ કૃત્યો કરે નહિ, તે પછીના જન્મે વાંદરા જેવી યોનિમાં જન્મે છે; એટલે, શુભ ફળ ઇચ્છનારએ આ બધું પુરા પ્રયત્નથી કરવું જોઈએ.

બ્રહ્મયજ્ઞાદથ સ્નાનં કૃત્વાદૌ સર્વથાત્મનઃ તીર્થં સંગૃહ્ય વિધિવત્ પ્રવિશેચ્છિબિરં વશી

બ્રહ્મયજ્ઞ પછી, મનથી સંપૂર્ણ ધ્યાનપૂર્વક સ્નાન કરવું, નિયમ પ્રમાણે તીર્થનું પાણી લાવવું અને આત્મસંયમથી ઘરમાં પ્રવેશવું.

બહિરેવ ગૃહાત્પાદૌ હસ્તૌ પ્રક્ષાલ્ય વારિણા ભસ્મસ્નાનં તતઃ કુર્યાદ્ વિધિવદ્ દેહશુદ્ધયે

ઘર બહાર જ પગ અને હાથ પાણીથી ધોઈ લેવા, પછી શરીરની શુદ્ધિ માટે નિયમ પ્રમાણે ભસ્મસ્નાન કરવું.

શોધ્ય ભસ્મ યથાન્યાયં પ્રણવેનાગ્નિહોત્રજમ્ જ્યોતિઃ સૂર્ય ઇતિ પ્રાતર્ જુહુયાદુદિતે યતઃ

ભસ્મને નિયમ પ્રમાણે પ્રણવમંત્રથી શુદ્ધ કરવું, અગ્નિહોત્રમાંથી ભસ્મ લેવું અને સવારે સૂર્યોદય સમયે 'જ્યોતિઃ સૂર્ય' મંત્રથી હોળી આપવી.

જ્યોતિરગ્નિસ્ તથા સાયં સમ્યક્ ચાનુદિતે મૃષા તસ્માદુદિતહોમસ્થં ભસિતં પાવનં શુભમ્

સાંજે, સૂર્યાસ્ત પહેલાં 'જ્યોતિઃ અગ્નિ' મંત્રથી અગ્નિને હોળી આપવી; તેથી સૂર્યોદય સમયે કરેલી હોળીની ભસ્મ પવિત્ર અને શુભ ગણાય છે.

નાસ્તિ સત્યસમં યસ્માદ્ અસત્યં પાતકં ચ યત્ ઈશાનેન શિરોદેશં મુખં તત્પુરુષેણ ચ

સત્ય જેવું બીજું કંઈ નથી, કારણ કે અસત્ય પાપ છે; ઈશાન મંત્રથી માથું અને તત્પુરુષ મંત્રથી મુખ પર ભસ્મ લગાવવું.

ઉરોદેશમઘોરેણ ગુહ્યં વામેન સુવ્રતાઃ સદ્યેન પાદૌ સર્વાઙ્ગં પ્રણવેનાભિષેચયેત્

અઘોર મંત્રથી છાતી પર, વામદેવ મંત્રથી ગુપ્ત અંગો પર, સદ્યોજાત મંત્રથી પગ પર અને પ્રણવમંત્રથી આખા શરીર પર ભસ્મ લગાવવું, હે સદ્ગુણીઓ.

તતઃ પ્રક્ષાલયેત્પાદં હસ્તં બ્રહ્મવિદાં વરઃ વ્યપોહ્ય ભસ્મ ચાદાય દેવદેવમનુસ્મરન્

પછી, જે બ્રહ્મવિદ્યા જાણનાર શ્રેષ્ઠ છે, એણે હાથ અને પગ ધોઈ, ભસ્મમાંથી અશુદ્ધિ દૂર કરી, ભગવાનનું સ્મરણ કરવું.

મન્ત્રસ્નાનં તતઃ કુર્યાદ્ આપોહિષ્ઠાદિભિઃ ક્રમાત્ પુણ્યૈશ્ચૈવ તથા મન્ત્રૈર્ ઋગ્યજુઃસામસંભવૈઃ

પછી, 'આપો હિષ્ઠા' અને બીજા પવિત્ર મંત્રો, તથા ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદના પવિત્ર મંત્રોથી ક્રમશઃ મંત્રસ્નાન કરવું.

દ્વિજાનાં તુ હિતાયૈવં કથિતં સ્નાનમદ્ય તે સંક્ષિપ્ય યઃ સકૃત્કુર્યાત્ સ યાતિ પરમં પદમ્

દ્વિજોના કલ્યાણ માટે આજે મેં તને આ સ્નાન સંક્ષિપ્તમાં સમજાવ્યું; જે કોઈ એ એકવાર પણ કરે, તે પરમ પદ પામે છે.

વક્ષ્યામિ શૃણુ સંક્ષેપાલ્ લિઙ્ગાર્ચનાવિધિક્રમમ્ વક્તું વર્ષશતેનાપિ ન શક્યં વિસ્તરેણ યત્

હવે હું તને લિંગપૂજાની રીત સંક્ષિપ્તમાં સમજાવું છું; કારણ કે એનું સંપૂર્ણ વર્ણન તો સો વર્ષમાં પણ શક્ય નથી.

એવં સ્નાત્વા યથાન્યાયં પૂજાસ્થાનં પ્રવિશ્ય ચ પ્રાણાયામત્રયં કૃત્વા ધ્યાયેદ્દેવં ત્રિયંબકમ્

આ રીતે યોગ્ય રીતે સ્નાન કરી, પૂજાના સ્થાનમાં જઈ, ત્રણ પ્રકારની પ્રાણાયામ કરીને, ત્ર્યંબક દેવનું ધ્યાન કરવું.

પઞ્ચવક્ત્રં દશભુજં શુદ્ધસ્ફટિકસન્નિભમ્ સર્વાભરણસંયુક્તં ચિત્રાંબરવિભૂષિતમ્

તે ભગવાન પાંચ મુખવાળા, દસ હાથવાળા, શુદ્ધ સ્ફટિક જેવો તેજસ્વી, સર્વ આભૂષણોથી શોભિત અને સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલા છે.

તસ્ય રૂપં સમાશ્રિત્ય દાહનપ્લાવનાદિભિઃ શૈવીં તનું સમાસ્થાય પૂજયેત્પરમેશ્વરમ્

એ સ્વરૂપનું ધ્યાન કરીને, દાહન અને સ્નાનાદિ શૈવવિધિ અપનાવી, પરમેશ્વરની પૂજા કરવી.

દેહશુદ્ધિં ચ કૃત્વૈવ મૂલમન્ત્રં ન્યસેત્ ક્રમાત્ સર્વત્ર પ્રણવેનૈવ બ્રહ્માણિ ચ યથાક્રમમ્

શરીર શુદ્ધ કરીને, પછી મૂળમંત્રને ક્રમશઃ સ્થાપિત કરવો, દરેક જગ્યાએ પ્રણવમંત્ર અને યોગ્ય રીતે બ્રહ્મમંત્રોનો ઉપયોગ કરવો.

સૂત્રે નમઃ શિવાયેતિ છન્દાંસિ પરમે શુભે મન્ત્રાણિ સૂક્ષ્મરૂપેણ સંસ્થિતાનિ યતસ્તતઃ

યજ્ઞોપવીતમાં 'નમઃ શિવાય' મંત્ર રહેલો છે; છંદો અને મંત્રો પણ તેમાં સૂક્ષ્મરૂપે સ્થિત છે.

ન્યગ્રોધબીજે ન્યગ્રોધસ્ તથા સૂત્રે તુ શોભને મહત્યપિ મહદ્બ્રહ્મ સંસ્થિતં સૂક્ષ્મવત્સ્વયમ્

જેમ વટવૃક્ષ બીજમાં રહેલો હોય છે, તેમ, હે શુભે, મહાન બ્રહ્મ પણ યજ્ઞોપવીતમાં સૂક્ષ્મરૂપે સ્થિત છે—even મહાનમાં પણ.

સેચયેદર્ચનસ્થાનં ગન્ધચન્દનવારિણા દ્રવ્યાણિ શોધયેત્પશ્ચાત્ ક્ષાલનપ્રોક્ષણાદિભિઃ

પૂજાના સ્થાનને સુગંધિત ચંદન અને પાણીથી છાંટવું જોઈએ, પછી સામગ્રીને ધોઈને, છાંટીને અને આવા અન્ય ઉપાયો વડે શુદ્ધ કરવી જોઈએ.

ક્ષાલનં પ્રોક્ષણં ચૈવ પ્રણવેન વિધીયતે પ્રોક્ષણી ચાર્ઘ્યપાત્રં ચ પાદ્યપાત્રમ્ અનુક્રમાત્

ધોવાનું અને છાંટવાનું કામ 'ૐ' ઉચ્ચારતા કરવું જોઈએ; છાંટવાના પાત્રને, અર્ઘ્ય અને પાદ્યના પાત્રોને યોગ્ય ક્રમમાં ગોઠવવા જોઈએ.

તથા હ્યાચમનીયાર્થં કલ્પિતં પાત્રમેવ ચ સ્થાપયેદ્ વિધિના ધીમાન્ અવગુણ્ઠ્ય યથાવિધિ

એ જ રીતે, આચમન માટે તૈયાર કરેલું પાત્ર પણ યોગ્ય રીતે ઢાંકી અને નિયમ પ્રમાણે સ્થિર કરવું જોઈએ.

દર્ભૈર્ આચ્છાદયેચ્ચૈવ પ્રોક્ષયેચ્છુદ્ધવારિણા તેષુ તેષ્વથ સર્વેષુ ક્ષિપેત્તોયં સુશીતલમ્

આ બધાં પાત્રોને દર્ભા ઘાસથી ઢાંકી, શુદ્ધ પાણીથી છાંટવું જોઈએ અને પછી દરેક પાત્રમાં ઠંડું પાણી ઉમેરવું જોઈએ.

પ્રણવેન ક્ષિપેત્તેષુ દ્રવ્યાણ્યાલોક્ય બુદ્ધિમાન્ ઉશીરં ચન્દનં ચૈવ પાદ્યે તુ પરિકલ્પયેત્

'ૐ' ઉચ્ચારતા, સમજદાર વ્યક્તિએ સામગ્રીને તપાસી પાત્રોમાં મૂકી દેવી; પાદ્ય માટે ઉશીર અને ચંદન ઉમેરવું જોઈએ.

જાતિકઙ્કોલકર્પૂરબહુમૂલતમાલકમ્ ચૂર્ણયિત્વા યથાન્યાયં ક્ષિપેદાચમનીયકે

જાતી, કંકોળ, કપૂર, બહુમૂળ અને તમાલને યોગ્ય રીતે પીસી આચમનના પાત્રમાં નાખવા જોઈએ.

એવં સર્વેષુ પાત્રેષુ દાપયેચ્ચન્દનં તથા કર્પૂરં ચ યથાન્યાયં પુષ્પાણિ વિવિધાનિ ચ

આ બધા પાત્રોમાં પણ ચંદન, યોગ્ય પ્રમાણે કપૂર અને વિવિધ પ્રકારના ફૂલો મૂકવા જોઈએ.

કુશાગ્રમક્ષતાંશ્ચૈવ યવવ્રીહિતિલાનિ ચ આજ્યસિદ્ધાર્થપુષ્પાણિ ભસિતં ચાર્ઘ્યપાત્રકે

કુશના ટોચ, અખંડિત ચોખા, જૌ, તલ, ઘી, રાયડા, ફૂલો અને ભસ્મ અર્ઘ્યના પાત્રમાં મૂકવા જોઈએ.