લિઙ્ગપુરાણમ્

સદારાન્ સર્વતત્ત્વજ્ઞાન્ બ્રાહ્મણાન્ વેદપારગાન્ પ્રણમ્ય તેભ્યો યદ્દત્તમ્ અન્નં માનુષ ઉચ્યતે

સદા પત્ની સાથે રહેતા, સર્વ તત્વો જાણતા અને વેદપારંગત બ્રાહ્મણોને વંદન કરીને, તેમને જે અન્ન આપવામાં આવે તે માનુષ્યયજ્ઞ કહેવાય છે.

પિતૄન્ ઉદ્દિશ્ય યદ્દત્તં પિતૃયજ્ઞઃ સ ઉચ્યતે એવં પઞ્ચ મહાયજ્ઞાન્ કુર્યાત્ સર્વાર્થસિદ્ધયે

પિતૃઓને ધ્યાનમાં રાખીને જે અન્ન આપવામાં આવે તે પિતૃયજ્ઞ કહેવાય છે. આ રીતે, સર્વ લાભ માટે પાંચ મહાયજ્ઞો કરવું જોઈએ.

સર્વેષાં શૃણુ યજ્ઞાનાં બ્રહ્મયજ્ઞઃ પરઃ સ્મૃતઃ બ્રહ્મયજ્ઞરતો મર્ત્યો બ્રહ્મલોકે મહીયતે

બધા યજ્ઞોમાંથી બ્રહ્મયજ્ઞ સર્વોત્તમ માનવામાં આવે છે. જે મનુષ્ય બ્રહ્મયજ્ઞમાં તલીન રહે છે, તેને બ્રહ્મલોકમાં બહુ માન મળે છે.

બ્રહ્મયજ્ઞેન તુષ્યન્તિ સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ બ્રહ્મા ચ ભગવાન્વિષ્ણુઃ શઙ્કરો નીલલોહિતઃ

બ્રહ્મયજ્ઞથી બધા દેવતાઓ ઈન્દ્ર સહિત પ્રસન્ન થાય છે, તેમજ ભગવાન બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને નિલકંઠ શંકર પણ સંતોષ પામે છે.

વેદાશ્ ચ પિતરઃ સર્વે નાત્ર કાર્યા વિચારણા ગ્રામાદ્બહિર્ગતો ભૂત્વા બ્રાહ્મણો બ્રહ્મયજ્ઞવિત્

વેદો અને બધા પિતૃઓ પણ બ્રહ્મયજ્ઞથી પ્રસન્ન થાય છે—આમાં કોઈ શંકા રાખવી નહીં. બ્રાહ્મણ ગામની બહાર પણ જાય તો બ્રહ્મયજ્ઞ જાણવો જોઈએ.

યાવત્ ત્વદૃષ્ટમ્ અભવદ્ ઉટજાનાં છદં નરઃ પ્રાચ્યામુદીચ્યાં ચ તથા પ્રાગુદીચ્યામથાપિ વા

જ્યાં સુધી મનુષ્ય પોતાની નજરે ઝૂંપડાંના છાપરા જોઈ શકે, પૂર્વ, ઉત્તર, પૂર્વોત્તર કે અન્ય દિશામાં,

પુણ્યમાચમનં કુર્યાદ્ બ્રહ્મયજ્ઞાર્થમેવ તત્ પ્રીત્યર્થં ચ ઋચાં વિપ્રાઃ ત્રિઃ પીત્વા પ્લાવ્ય પ્લાવ્ય ચ

બ્રહ્મયજ્ઞ માટે શુભ આચમન કરવું જોઈએ. પ્રસન્નતા માટે, બ્રાહ્મણો ઋગ્વેદના મંત્રોથી ત્રણ વાર પાણી પીધું, કૂદવું અને ધોઈને આચમન કરે છે.

યજુષાં પરિમૃજ્યૈવં દ્વિઃ પ્રક્ષાલ્ય ચ વારિણા પ્રીત્યર્થં સામવેદાનામ્ ઉપસ્પૃશ્ય ચ મૂર્ધનિ

પછી યજુર્વેદના મંત્રોથી હાથ પાંખી અને બે વાર પાણીથી ધોઈ, પ્રસન્નતા માટે સામવેદના મંત્રોથી માથું સ્પર્શવું જોઈએ.

સ્પૃશેદથર્વવેદાનાં નેત્રે ચાઙ્ગિરસાં તથા નાસિકે બ્રાહ્મણો ઽઙ્ગાનાં ક્ષાલ્ય ક્ષાલ્ય ચ વારિણા

પછી અથેર્વવેદ અને આંગિરસ મંત્રોથી આંખો સ્પર્શવી, નાક પણ સ્પર્શવી, અને બ્રાહ્મણે પોતાના અંગોને વારંવાર પાણીથી ધોવા જોઈએ.

અષ્ટાદશપુરાણાનાં બ્રહ્માદ્યાનાં તથૈવ ચ તથા ચોપપુરાણાનાં સૌરાદીનાં યથાક્રમમ્

એ જ રીતે, અઢાર પુરાણોના બ્રહ્માદિ દેવતાઓ અને સૌરપુરાણ વગેરે ઉપપુરાણોને યોગ્ય ક્રમથી સ્પર્શવા.

પુણ્યાનામિતિહાસાનાં શૈવાદીનાં તથૈવ ચ શ્રોત્રે સ્પૃશેદ્ધિ તુષ્ટ્યર્થં હૃદ્દેશં તુ તતઃ સ્પૃશેત્

શુભ ઇતિહાસો જેમ કે શૈવ વગેરેના મંત્રોથી કાન સ્પર્શવા અને પછી હૃદયસ્થાન સ્પર્શવું જોઈએ.

કલ્પાદીનાં તુ સર્વેષાં કલ્પવિત્કલ્પવિત્તમાઃ એવમાચમ્ય ચાસ્તીર્ય દર્ભપિઞ્જૂલમ્ આત્મનઃ

જેને બધા કલ્પોનું જ્ઞાન છે, એ બધા કલ્પોનું સ્મરણ કરીને, આચમન કરીને અને પોતાના માટે દર્ભ ઘાસની ચટાઈ પાથરી લે.

કૃત્વા પાણિતલે ધીમાન્ આત્મનો દક્ષિણોત્તરમ્ હેમાઙ્ગુલીયસંયુક્તો બ્રહ્મબન્ધયુતો ઽપિ વા

પછી વિદ્વાન પુરુષે જમણી હથેળી ઉત્તર દિશામાં રાખવી, હાથમાં સોનાની વીંટી પહેરી હોય, યજ્ઞોપવિત પહેર્યું હોય કે ન હોય.

વિધિવદ્બ્રહ્મયજ્ઞં ચ કુર્યાત્સૂત્રી સમાહિતઃ અકૃત્વા ચ મુનિઃ પઞ્ચ મહાયજ્ઞાન્દ્વિજોત્તમઃ

જે દ્વિજ પુરુષ યજ્ઞોપવીત ધારણ કરે છે અને મનથી એકાગ્ર છે, એણે નિયમ મુજબ બ્રહ્મયજ્ઞ કરવો જોઈએ; અને જે મુનિ પાંચ મહાયજ્ઞો કરે નહિ, તે સાચો શ્રેષ્ઠ નથી ગણાય.

ભુક્ત્વા ચ સૂકરાણાં તુ યોનૌ વૈ જાયતે નરઃ તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન કર્તવ્યાઃ શુભમિચ્છતા

જે મનુષ્ય ભોજન કર્યા પછી આ કૃત્યો કરે નહિ, તે પછીના જન્મે વાંદરા જેવી યોનિમાં જન્મે છે; એટલે, શુભ ફળ ઇચ્છનારએ આ બધું પુરા પ્રયત્નથી કરવું જોઈએ.

બ્રહ્મયજ્ઞાદથ સ્નાનં કૃત્વાદૌ સર્વથાત્મનઃ તીર્થં સંગૃહ્ય વિધિવત્ પ્રવિશેચ્છિબિરં વશી

બ્રહ્મયજ્ઞ પછી, મનથી સંપૂર્ણ ધ્યાનપૂર્વક સ્નાન કરવું, નિયમ પ્રમાણે તીર્થનું પાણી લાવવું અને આત્મસંયમથી ઘરમાં પ્રવેશવું.

બહિરેવ ગૃહાત્પાદૌ હસ્તૌ પ્રક્ષાલ્ય વારિણા ભસ્મસ્નાનં તતઃ કુર્યાદ્ વિધિવદ્ દેહશુદ્ધયે

ઘર બહાર જ પગ અને હાથ પાણીથી ધોઈ લેવા, પછી શરીરની શુદ્ધિ માટે નિયમ પ્રમાણે ભસ્મસ્નાન કરવું.

શોધ્ય ભસ્મ યથાન્યાયં પ્રણવેનાગ્નિહોત્રજમ્ જ્યોતિઃ સૂર્ય ઇતિ પ્રાતર્ જુહુયાદુદિતે યતઃ

ભસ્મને નિયમ પ્રમાણે પ્રણવમંત્રથી શુદ્ધ કરવું, અગ્નિહોત્રમાંથી ભસ્મ લેવું અને સવારે સૂર્યોદય સમયે 'જ્યોતિઃ સૂર્ય' મંત્રથી હોળી આપવી.

જ્યોતિરગ્નિસ્ તથા સાયં સમ્યક્ ચાનુદિતે મૃષા તસ્માદુદિતહોમસ્થં ભસિતં પાવનં શુભમ્

સાંજે, સૂર્યાસ્ત પહેલાં 'જ્યોતિઃ અગ્નિ' મંત્રથી અગ્નિને હોળી આપવી; તેથી સૂર્યોદય સમયે કરેલી હોળીની ભસ્મ પવિત્ર અને શુભ ગણાય છે.

નાસ્તિ સત્યસમં યસ્માદ્ અસત્યં પાતકં ચ યત્ ઈશાનેન શિરોદેશં મુખં તત્પુરુષેણ ચ

સત્ય જેવું બીજું કંઈ નથી, કારણ કે અસત્ય પાપ છે; ઈશાન મંત્રથી માથું અને તત્પુરુષ મંત્રથી મુખ પર ભસ્મ લગાવવું.

ઉરોદેશમઘોરેણ ગુહ્યં વામેન સુવ્રતાઃ સદ્યેન પાદૌ સર્વાઙ્ગં પ્રણવેનાભિષેચયેત્

અઘોર મંત્રથી છાતી પર, વામદેવ મંત્રથી ગુપ્ત અંગો પર, સદ્યોજાત મંત્રથી પગ પર અને પ્રણવમંત્રથી આખા શરીર પર ભસ્મ લગાવવું, હે સદ્ગુણીઓ.

તતઃ પ્રક્ષાલયેત્પાદં હસ્તં બ્રહ્મવિદાં વરઃ વ્યપોહ્ય ભસ્મ ચાદાય દેવદેવમનુસ્મરન્

પછી, જે બ્રહ્મવિદ્યા જાણનાર શ્રેષ્ઠ છે, એણે હાથ અને પગ ધોઈ, ભસ્મમાંથી અશુદ્ધિ દૂર કરી, ભગવાનનું સ્મરણ કરવું.

મન્ત્રસ્નાનં તતઃ કુર્યાદ્ આપોહિષ્ઠાદિભિઃ ક્રમાત્ પુણ્યૈશ્ચૈવ તથા મન્ત્રૈર્ ઋગ્યજુઃસામસંભવૈઃ

પછી, 'આપો હિષ્ઠા' અને બીજા પવિત્ર મંત્રો, તથા ઋગ્વેદ, યજુર્વેદ અને સામવેદના પવિત્ર મંત્રોથી ક્રમશઃ મંત્રસ્નાન કરવું.

દ્વિજાનાં તુ હિતાયૈવં કથિતં સ્નાનમદ્ય તે સંક્ષિપ્ય યઃ સકૃત્કુર્યાત્ સ યાતિ પરમં પદમ્

દ્વિજોના કલ્યાણ માટે આજે મેં તને આ સ્નાન સંક્ષિપ્તમાં સમજાવ્યું; જે કોઈ એ એકવાર પણ કરે, તે પરમ પદ પામે છે.

વક્ષ્યામિ શૃણુ સંક્ષેપાલ્ લિઙ્ગાર્ચનાવિધિક્રમમ્ વક્તું વર્ષશતેનાપિ ન શક્યં વિસ્તરેણ યત્

હવે હું તને લિંગપૂજાની રીત સંક્ષિપ્તમાં સમજાવું છું; કારણ કે એનું સંપૂર્ણ વર્ણન તો સો વર્ષમાં પણ શક્ય નથી.

એવં સ્નાત્વા યથાન્યાયં પૂજાસ્થાનં પ્રવિશ્ય ચ પ્રાણાયામત્રયં કૃત્વા ધ્યાયેદ્દેવં ત્રિયંબકમ્

આ રીતે યોગ્ય રીતે સ્નાન કરી, પૂજાના સ્થાનમાં જઈ, ત્રણ પ્રકારની પ્રાણાયામ કરીને, ત્ર્યંબક દેવનું ધ્યાન કરવું.

પઞ્ચવક્ત્રં દશભુજં શુદ્ધસ્ફટિકસન્નિભમ્ સર્વાભરણસંયુક્તં ચિત્રાંબરવિભૂષિતમ્

તે ભગવાન પાંચ મુખવાળા, દસ હાથવાળા, શુદ્ધ સ્ફટિક જેવો તેજસ્વી, સર્વ આભૂષણોથી શોભિત અને સુંદર વસ્ત્રો પહેરેલા છે.

તસ્ય રૂપં સમાશ્રિત્ય દાહનપ્લાવનાદિભિઃ શૈવીં તનું સમાસ્થાય પૂજયેત્પરમેશ્વરમ્

એ સ્વરૂપનું ધ્યાન કરીને, દાહન અને સ્નાનાદિ શૈવવિધિ અપનાવી, પરમેશ્વરની પૂજા કરવી.

દેહશુદ્ધિં ચ કૃત્વૈવ મૂલમન્ત્રં ન્યસેત્ ક્રમાત્ સર્વત્ર પ્રણવેનૈવ બ્રહ્માણિ ચ યથાક્રમમ્

શરીર શુદ્ધ કરીને, પછી મૂળમંત્રને ક્રમશઃ સ્થાપિત કરવો, દરેક જગ્યાએ પ્રણવમંત્ર અને યોગ્ય રીતે બ્રહ્મમંત્રોનો ઉપયોગ કરવો.